Dijital Genetik

Blokzincirinde uzun zincir kısa zincirin kendini güncellemesini sağlıyor. Oysa insan genetiği aynı şeyi çok uzun yıllar geçmeden yapamıyor!

Teknolojinin pek çok uygulamasında bir ögenin sistemi oluşturan diğer ögeleri yukarı taşıma özelliği var. En son örneklerden birisi blokzinciri mimarisinde. Buna göre dünyanın dört bir yanında her an zincire yeni (ama farklı) bir halkanın eklenmesi olası. Bitcoin blokzinciri örnek olarak alınabilir. Bitcoin madencileri her on dakikada bir zincire yeni bir halka eklemekte. Her bir halkanın içinde ortalama iki bin tane bitcoin transfer işlemi kesinleştirilmekte.

Blokzincirinin liberal yapısından dolayı bu durum, her on dakikada bir zincirin çatallanabilmesi anlamına gelmekte. Aynı anda iki farklı madenci grubu iki farklı bloku zincire eklediğinde çatallanma oluşur. Peki bu çatallanmalar nasıl giderilir? Şöyle: Madenciler çatallanmış yol üzerinde blok eklemeye devam ederler. Her madenci grubu, yeni bloku blokzincirine bağlı olan bilgisayarlardan erişebildikleri üzerinde tatbik edebilmektedir. Bu bilgisayarlar düzenli olarak birbiri ile zincirin uzunluğu hakkında etkileşim kurmaktadır. Bir bilgisayardaki zincirin halka sayısı bir başka bilgisayardakinden daha düşük ise o bilgisayar kendisini daha uzun zincire sahip bilgisayardaki halkalara göre adapte eder. Bu şu anlama gelebilir: Son x adet bloku zincirden çıkar, onun yerine y adet bloku öteki bilgisayardan kendine kopyala (burada y > x olduğuna dikkat ediniz).

Bilgisayarın elindeki kısa zincirden kaç tane bloku (x değeri) zincirden çıkaracağı ise yine kendisine örnek aldığı bilgisayardaki zincire bakarak tespit edilir. Diyelim x=3 olsun, y de 5. Bu demektir ki bu iki bilgisayarda da ortak olarak bulunan son bloktan sonra ilk bilgisayara üç blok, ikinci bilgisayara ise beş blok eklenmiş. İlk bilgisayar sadece kendisinde olan üç bloku zincirden çıkardığında, ikinci bilgisayarın beş blok önceki zinciri ile aynı seviyeye gelmiş olur. Sonraki beş bloku da ondan kopyaladığında iki bilgisayar da aynı zincire sahip olmuş olur. Bir başka deyişle daha uzun olan kazanır!

Peki zincirden çıkarılan o üç bloktaki beş-altı bin işleme ne olur? Onlar gerçekleşmemiş statüsüne geri dönerek, kesinleşmeyi bekleyen işlemler havuzuna iade edilirler. Cüzdanlar arasında transferler gerçekleşmişse iade işlemleri yapılır ve cüzdanlar geri güncellenir. O nedenle bitcoin gibi bir kriptopara ile gündelik ödeme işlemleri yapılırken, ödeme işleminin kesinleşmesi için birkaç saat beklenmesi tavsiye edilmektedir. Bitcoin blokzincirinde ortalama beş-altı bloktan sonra blokların iadesinin olası olmadığı gözlenmiştir.

Teknolojideki bu kendisini sürekli güncel tutma refleksi organik insan formunda ne yazık ki çok sınırlı. Buna genetik deniyor. Ancak öğrenilmiş bir bilgi, davranış ya da alışkanlığın genetik koda eklenmesi için çok uzun sürelere gereksinim var. O nedenle her yeni insan doğduğunda örneğin temel eğitimin ona transfer edilmesi için uzun yıllara gereksinim duyuluyor. Beş, sekiz ya da on iki yıl gibi.

İnsanlığın bugün pek çok konuda hala havanda su dövmesi biraz da bundan kaynaklanıyor. Her kuşakta pek çok şey yeniden başlıyor. Bir insan ömrü pek çok örnekte çok basit bir gerçeğin o insanın yaşadığı topluluk içinde (aile, semt, şehir, ülke) genel kabul görmesinin sağlanmasıyla geçiyor. İşte makinenin insan yerine toplumsal hakimiyeti ele alması için bir başka geçerli neden daha!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 298 09.12.2021)