2029 – Tanol Türkoğlu https://www.ttdijital.net Web Site Wed, 07 May 2025 07:40:21 +0000 en-US hourly 1 https://wordpress.org/?v=5.5.18 Hiper Sıçrama https://www.ttdijital.net/hiper-sicrama/ https://www.ttdijital.net/hiper-sicrama/#respond Thu, 12 Sep 2024 11:28:26 +0000 https://www.ttdijital.net/?p=3217

Hiper Sıçrama

12.09.2024
HBT #438
4 Dakikalık Okuma

Küreselleşmenin kültürü olarak hiperkültür.

Dijitalleşme mi küreselleşme mi? Yoksa ikisi birden mi? “Kültür”ün dönüşmesi üzerinde daha derin etkiler yaratacak? Kültür bir açıdan matematikteki “sonsuz” gibi. Ona ne eklerseniz ekleyin değişmiyor. Kültür de hangi yönden gelen rüzgâr nereye savurursa savursun. Yeterince zaman geçtikten sonra yeni koordinatları ne olursa olsun. O yine yeni haliyle “kültür” olarak kalıyor. Ancak öncesini ve sonrasını anımsayan birileri kaldığı (ya da her iki durumu da kalıcı hale getirdiği) sürece bir şeylerin değiştiği gerçeği varlığını sürdürebiliyor. Eskiden Beyoğlu’na en şık kıyafetlerle çıkılırdı!

Dijitalleşme görünürde kültürel ögeleri format değişikliğine tabi tutuyor. Daha önce fiziksel mecralarda üretilen kültür artık daha ziyade dijital muadillerinde ortaya çıkarılıyor. Dijital fotoğraf, dijital para. Sadece “şey”ler değil kültürel “süreç”ler de dijitale dönüştürüldü, dönüştürülmekte. Kırk sene önce yapılan şeylerin neredeyse tamamı dijitalden yapılabilir hale geldi: Bir şeyler satın almak, fatura ödemek, başvuru yapmak, mektup yazmak-göndermek, sosyalleşmek vb.

Süreçlerin dönüşmesi henüz tamamlanmadı. O nedenle hala “dijital dönüşüm”den bahsediliyor. Kurumlar dijital dönüşüm ofisleri kuruyor. Başlarına üst düzey yöneticiler atıyor. O nedenle henüz “dijital dünya”ya ulaşılamadı ama yavaş denmeyecek bir süratle oraya doğru gidiliyor. Son ögeler de son süreçler de dijitalleştiğinde bu iş bitmiş olacak!

O arada küreselleşme kültürü nasıl dönüştürüyor? Byung-Chul Han’ın Hiperkültürellik kitabı (Ketebe Yayınları) bu sorunsala eğiliyor. Küreselleşme yereli ortadan kaldırmak değil de bütün yerelleri (biraz eğip bükse de) daha büyük tek bir yerelin üyesi haline getiriyor. Birbirleriyle iç içe girmiş. Ama yok olmamış. Birileri keman birileri fagot çalıyor olabilir ama bu müzisyenler bir araya gelmiş hep birlikte ortak bir ezgiye eşlik ediyor: Globalleşme senfonisi!

İster dijitalleştirilsin ister hiperleştirilsin kültür her iki durumda da bireyi ve giderek toplumu zamansız-mekânsız bir üst-evrene taşıyor. Klasik anlamda kültür (“yerel kültür”?) kendine has bir zaman-mekân gerekliliği üzerinde yükselirken hiperkültürde böyle bir şey söz konusu değil. Internet, dijitalleşme bunun altyapısı değil belki ama en büyük destekçisi. Dijitalleşme olmadan küreselleşme olabilir miydi? Olabilirdi. Ama bugün ulaştığı mertebeye belki elli sene sonra ulaşacaktı. Dijital bu vahşi global paradigmada hunharca kullanılan bir katalizör ancak!

Hikâye burada bitiyor mu? Byung-Chul Han’ın her kitabı konsantre tespit ve dolaylı ya da dolaysız eleştiri yüklü. Sanayi toplumu üzerinde yükselen global yapılara karşı (kapitalizm, modernizm, postmodernizm vb.). Ancak bu eleştiri refleksi de kapitalist sanayi toplumu paradigmasının kurallarına uygun olarak yapıldığından alternatif bir öneri ya da paradigma sunmaktan yoksun kalıyor. Han tespit ve eleştirilerinden sonra bir kuram önermiyor. Dolayısıyla bir açıdan bakıldığında ajitasyon yapmakla kalıyor.

Oysa dijital kendi başına yeni bir paradigma oluşturma potansiyeline sahip. Küreselleşmenin katalizörü olmak yerine sanayi toplumunu ortadan kaldırabilir. Çünkü psikolojik üst sınıra dayanmış “insan”ı başka bir boyuta taşıyabilir. Kapitalist paradigmanın yıkılması için insan özbilincinin ölümsüzleşmesi gerekiyorsa bunu dijital paradigma sunabilir. Pek çok iyimser bunun için 21. yüzyılı öngörüyor. En fanatikleri 2029 diyor! İnsan ölümsüzlüğe ulaşırsa ne yapacak? Belki de birileri Borges’in öyküsündeki gibi bir kenara oturup heykel olacak. Birileri ise evrenin öteki ucuna gitmeye çalışacak!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 438 12.09.2024)

Popüler Etiketler

ABD AI Algoritma Bilgi Bilgisayar Bitcoin Blokzinciri Dezenformasyon Dijital Doğru Ötesi Dönüşüm Dünya Eğitim Facebook Gerçek Gerçek-Ötesi Google Internet Kapitalizm Kitap Kripto Kuşak Makine Medya Metaverse Musk Para Post-truth PostTruth Robot Savaş Sosyal Teknoloji Toplum Twitter Türkiye Veri Yapay Yapay Zeka Yaşam Yeni YZ Zeka Çin İnsan
]]> https://www.ttdijital.net/hiper-sicrama/feed/ 0 Kritik Yıl: 2029 https://www.ttdijital.net/kritik-yil-2029/ https://www.ttdijital.net/kritik-yil-2029/#respond Thu, 06 Jun 2024 07:38:36 +0000 https://www.ttdijital.net/?p=3089

Kritik Yıl: 2029

06.06.2024
HBT #425
4 Dakikalık Okuma

Yapay zekaların dijital çeteleşmesi engellenebilirse kapitalizm duble yapabilir!

Ray Kurzweil’den sonra önemli bir isim daha 2029’u işaret etti: Google’ın eski CEO’su Eric Schmidt. Geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamalarda yapay zekâ ile ilgili üç önemli gelişmeden bahsetti ve bunların beş sene sonra ulaşacağı boyutların müthiş sıçramalar yapabileceğine işaret etti. Yani 2029’da!(*)

Schmidt’in altını çizdiği üç önemli gelişme şöyle açıklanabilir: Birincisi “bağlam penceresi”. Yani insan ile yapay zekanın etkileşim kurma derinliği. Sufle mühendisliği ile ilgili. İnsan ile anlık etkileşim içindeki yapay zekalar giderek bir diyalogdaki tüm etkileşim adımlarını unutmadan, ona göre cevap verir hale geliyor. Schmidt bunun sonsuz derinliğe ulaştığında yapay zekanın diyelim ki binlerce adımlık işlemleri başarı ile yapabileceğini bunun da büyük global sorunları çözmede kullanılabileceğini öngörüyor. Çevre ya da kanser gibi sorunlar bu yolla çözüme kavuşturulabilir.

İkincisi belli bir konuda uzmanlaşmış “temsilci” (agent) oluşturma imkânı. Büyük Dil Modelleri bir anlamda meta-temsilci ancak bunların altında daha niş alanlarda uzmanlaşmış yapay uzman ya da temsilci “yetiştirmek” olası. Schmidt’in önemli bulduğu üçüncü husus ise sözlü-yazılı emirlerin hayata geçirilme imkânı. Özellikle de yazılım geliştirme konusunda. Örneğin “Bana Python dilinde faktöriyel hesaplaması yapan bir programı yaz” komutuna yapay zekâ cevap olarak ilgili yazılım kodunu verebiliyor.

Schmidt’e göre bu üç işlevin ileri düzeyde gelişmiş versiyonları bir araya geldiğinde yapay zekalar insanın anlayamayacağı şeyler yapmaya başlayabilir. Geliştirilmiş temsilciler bir araya gelip bir konsorsiyum oluşturabilir (ya da “dijital çete”). Birbirlerine karmaşık işler yapma konusunda komutlar verebilir ve bu komutları yerine getirebilirler. Bu durumdan korunma yolu ne? Schmidt’in de çözümü klasik. Kabloyu çek; bilgisayarı kapat!

Schmidt bu üç alandaki gelişmelerin gelecek beş sene içinde zirve yapacağını düşünüyor. Yani işaret edilen yıl Kurzweil’in tekillik ile ilgili öngörüsündeki gibi 2029! O da 2029’dan itibaren insanın her geçen gün yaşlanmak yerine gençleşmesini sağlayacak teknolojik imkanların kullanıma çıkacağını öngörmekte.

Schmidt’in değerlendirmesinde şöyle bir diyalektik ilişki var. Bir yanda insanlık için müthiş sıçrama yapacak imkanlar. Diğer yanda ise bunun insanın avucunun içinden kayıp yapay ellere kaçabilecek olma olasılığı. Öyle bir olasılık ki ucunda insanlığın topyekûn yıkımı bile söz konusu olabilir. Bu tablodaki risk faktörü karşısında insanlığın tek kurtuluş umudunun kabloyu çekmek olması oldukça naif. O kadar ilerleyen yapay zekâ, kablosunu çeksen bile kapanmamayı öğrenecektir. Hatta bugün medya üzerinden bunların alenen tartışılıyor olması yarın yapay zekanın bu risk faktörünü öğrenmesini (ve ona göre tedbir almasını) sağlayacak temel unsur bile olabilir. Bu çerçevede Schmidt de zamanında benzer yorumu yapmış olan Michio Kaku da yapay zekanın suç ortağı olarak damgalanabilir.

Eğer piyasayı (dünya) yapay zekaya kaptırmadan tüm bu imkanlar insan tarafından kullanılabilirse tünelin ucunda müthiş bir para kazanma potansiyeli var. Kapitalist sanayi toplumunun iki yüz elli senede ürettiği trilyonlarca dolarlık sermayeyi gelecek birkaç on yılda ikiye katlaması olası. Bilginin otuz senedir geometrik artması daha çok insanın refahını artırmadı; belki sermayenin geometrik artışı bunu sağlar! (Bu dilek de “kabloyu çek”mek kadar naif oldu!)

(*) Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 425 06.06.2024)

Popüler Etiketler

ABD AI Algoritma Bilgi Bilgisayar Bitcoin Blokzinciri Dezenformasyon Dijital Doğru Ötesi Dönüşüm Dünya Eğitim Facebook Gerçek Gerçek-Ötesi Google Internet Kapitalizm Kitap Kripto Kuşak Makine Medya Metaverse Musk Para Post-truth PostTruth Robot Savaş Sosyal Teknoloji Toplum Twitter Türkiye Veri Yapay Yapay Zeka Yaşam Yeni YZ Zeka Çin İnsan
]]> https://www.ttdijital.net/kritik-yil-2029/feed/ 0