Apple cihazlarını yapay zekâ destekli hale getiriyor!

Apple Haziran ayı içinde kendi cihazlarına entegre edeceği yapay zekâ sistemini tanıttı. Müstakil bir ismi de var: Apple Intelligence! Kısaltınca “artificial intelligence” isminde olduğu gibi A.I. oluyor.

Bu YZ Apple cihazlarda çeşitli işlevleri yerine getirebiliyor. Örneğin eposta metinlerini bir editör gibi elden geçirebiliyor. Metnin tonunu düzeltebiliyor (resmi ton, dost canlısı ton vb. gibi). Metni özetleyebiliyor. Son okuma yapıp gramer hatalarını düzeltebiliyor.

OpenAI’in Dall-E yapay zekasında olduğu gibi metinden resim üretebiliyor. Üretilen resimler ilgili Apple uygulamalarına entegre edilebiliyor. Keza fotoğraf arşivinden resimler de bu süreçte kullanılabiliyor. Bu resimlerden kişilerin avatarını üretmek mümkün. Ya da önemli günlerinde kendileriyle paylaşmak üzere belli bir konsepte uygun resimlerini üretmek. (örneğin süperman halini almış bir baba ya da pamuk prenses görünümlü bir kız evlat).

Apple’ın yapay zekâsı video klip de üretebiliyor. Fotoğraf arşivindeki resimleri kullanarak. Malum şu an Apple cihazlarda kişileri yüzlerinden tanımlamak mümkün. Böylece tanışma günü kutlamasında sevgiliye birlikte çekilmiş fotoğraflardan bir video hazırlamak olası. Metinden resim üretmek yeni ve kişiye özel emoji üretme imkânı da sunuyor. Örneğin havada uçan bir caretta emojisi oluşturulabilir. Bu görsel başkalarıyla paylaşılabilir.

Yapay zekâ deyince ilk akla gelen uygulamalardan olan sesli dijital asistan Siri de güçlendirilmiş bir versiyon ile sunuluyor. Böylece Siri daha karmaşık komutları yerine getirebiliyor. Eskisinden farklı olarak Siri sadece sesli değil yazılı komutlara da cevap verebilir hale geliyor. Bir tür Siri’nin sessiz modu!

Apple Intelligence cihaz üzerinde ve bulutta olacak şekilde iki modelde sunuluyor. Cihazda çalışan biraz geriden geliyor. Bulutta çalışan versiyonunun ise ChatGPT’nin ücretsiz sürümü olan GPT 3 düzeyinde olduğu söyleniyor.

Şurası bir gerçek ki bilgisayarların başlangıçtan beri yazılı etkileşim üzerine geliştirilmiş olması sona doğru yaklaşıyor. Menülerden ilgili opsiyonları seçerek işlem yapmak insan doğasına uygun bir iletişim modeli değil. İnsan anlık iletişimini ağırlıklı olarak sözel-sesli şekilde gerçekleştirmeyi tercih ediyor. Şu an klasik bir çağrı merkezi dahi arandığında, işlemi gerçekleştiren insan asistanın önünde menülerle erişilebilen bir bilgisayar ve iletişim modeli var. Telefonun ucundaki kişi her ne kadar şu gün şuradan şuraya bir uçak bileti almak istiyorum diye talepte bulunsa bile işlem menü destekli bir yapıda gerçekleştirilebiliyor.

Yapay zekanın getirdiği en büyük sıçrama ise bilgisayar-insan etkileşimini giderek sesli-sözel bir modele dönüştürecek olması. Bunun ilk adımını ChatGPT 4o modeli ile atmıştı. Apple şimdi Siri üzerinden bunu ilerletmek çabasında.

Bunun yazılı ilksel örneği arama motorlarında sunulmuştu. Şimdi de bir işlem çubuğu söz konusu. Sesli komutları alacak. Gereğini yerine getirecek. Tıpkı uzay ile ilgili bilim kurgu eserlerinde olduğu gibi. “Bilgisayar, gemiyi şu yörüngeye oturt!”

Bellidir ki benzer bir iletişim modeli diğer donanımlara da gelecek. En büyük donanım parklarını yöneten Microsoft Windows ya da Linux işletim sistemleri mesela. Dışa dönük bireyler için müthiş bir sıçrama. Peki bilişsel becerileri nispeten daha gelişmiş olan içe dönükler? Onlar da bilgisayarları ile sözel iletişim kuracak mı? Peki bir başka soru: Çalışma saatleri içinde ofiste kimseye çaktırmadan bilgisayar oyunları nasıl oynanacak? Derin mevzu!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 432 01.08.2024)

Blockchain (blok-zinciri) modeli bir yandan açıklık diğer yandan kapalılık özelliği ile bir değere sahip her şeyi dijitalleştirebilir.

Blockchain (blok-zinciri) modeli söz konusu olduğunda en güzel nitelendirmeyi Don Tapscott yapmış: “Güven Protokolü”. Hiçbir şeye güvenin kalmadığı şu dünyada “güven protokolü” nasıl oluşturulabilir? Cevap soruda gizli. Hiçbir şeye bel bağlamayacak bir model oluşturarak. Blockchain yapısında bu model iki temel unsuru dikkate almaktan geçiyor: Birincisi açıklık ikincisi ise kapalılık!

Her bir işlemin orijinal kaydı ağa üye herkeste olursa işlemin gerçekleşmesi için ortada bir yeddiemine gerek kalmaz (açıklık). İşlem bilgileri şifreli olarak ağda hareket ederse, hırsızlardan korunmuş olur (kapalılık).

Çelişkili gibi görünmesine rağmen bu sayede değer taşıyan her şey bir blockchain ağı üzerine taşınabilir. Örneğin gıda maddelerinin üretildiği kaynaktan son kullanıcıya ulaşana dek geçirdiği her aşama artık “bir değer taşımaya” başladı. Çünkü bir yanda bireyler bilinçlenmeye başladı, diğer yanda ise gıda sahtekarlığı zirve yaptı.

Değerli madenlerin fiziksel manada ortalıkta dolaşmasına da giderek gerek kalmayacak. Tıpkı “para”da olduğu gibi (altın veya benzeri değerli maden yerine ikame edilen (“gayme”) banknotlar var nicedir). Şimdi altın kadar bi-örnek özellik taşımayan elmas gibi değerli madenler de block-chain ağı üzerinde dijitalleştirilebilmekte. Diyelim ki elmaslar “bir yerde” (ama bulutta değil, fiziksel bir kasada) duracak. Onu temsil eden dijital muadili (“token”) takas edilir hale gelecek. Bu amaca hizmet etmek üzere kurulan bir blockchain ağı üzerinden.

Kıymetli kağıtların, bilgilerin, arşivlerin başına da benzer bir şey geleceğe benziyor. Örneğin gayrımenkul sahipliğini tescil eden “tapu”. Tapuyu değerli kılan, tıpkı banknotta olduğu gibi, o belgenin işaret ettiği semantik anlamdır (“Şu şu kayıtlı taşınmaz, şu kişiye aittir! Bunu herkes böyle bilsin”).

Eldeki tapu kağıdı belki değerli görünüyor ama aslen devletin ilgili kamu kurumundaki kayıtlara itibar edilir malum. Ve bu kayıtlar her türlü suistimale açık olarak kağıt ya da bilgisayar ortamında bir yerlerde saklı tutuluyor. Hatta bir ülkedeki kamu yönetiminin kendisi bu kayıtlarda bir değişikliğe gitse vatandaşın itiraz edebileceği hiçbir merci yok! (Şaka gibi gelebilir; ancak Honduras’ta böyle bir şey oldu!).

Gayrımenkul alım-satımı da aynı şekilde bir blockchain uygulaması üzerinden sağlanabilir. Bu uygulama sadece bir gayrimenkulün kime ait olduğunu göstermekle kalmaz. Geriye dönük olarak el değiştirme süreçlerine ait bilgileri de bünyesinde barındırabilir. Hangi gelişmemiş ülke gayrımenkül spekülasyonu yapma hakkını kaybetmek ister; o ayrı!

Anında telif ödemesine ne dersiniz? Internet üzerinde bir müzik parçası dinlenirken mesela. Telif, tapu, marketteki gıdanın künyesi, değerli maden derken belki de o zaman dünya üzerinde geniş kitleler “dijitalleşme” ne demek, anlamaya başlayabilir. Tüm bunlar yine de karbon temelli bir yaşam modelinin mevcut paradigması çerçevesinde gerçekleştirilecek evrimsel adımlar.

Peki ya robotlar, androidler (diyelim ki yüz sene sonra) ortaya çıktığında. Ya kendi kendilerine üreyebilir hale gelirlerse? Son insan yaşama veda ederken ne düşünüyor olacak? “Hiç değilse vuruşarak çekildik” mi “kendim ettim, kendim buldum” mu?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 104 – 23.03.2018)