Bakır Gerçek

Tanol Turkoglu — Thu, 17 Jun 2021 17:17:56 +0000

Bakır Gerçek

17.06.2021

HBT #273

4 Dakikalık Okuma

Kraldan çok kralcı olma hali var da bireyden çok bireyci olma hali neden yok?

Son haftaların o malum videoları, gerçek-ötesi (post-truth) olgusunun dünyayı ne hale getirdiğini yeniden gözler önüne seriyor. Gerçek eskiden çelik gibiydi. Şimdi bakır! İsteyen istediği gibi eğip bükebiliyor. Örneğin Venezuella’ya yardım malzemesi götürüldü deniyor. İhracat kayıtlarında belgesi ortaya çıkmayınca, bavulun içinde götürmüş oluyor. Yemesen bile gargara yapmak serbest.

Post-truth’un adı yeni ama kendisi eski. O kafadaki bir kişi okul yıllarında belki de “soruların cevaplarını bilmiyorsan bile boş kâğıt verme; pazar günkü maçı anlat”ıyorlardı. Boş kâğıdın sıfır alacağı kesin. Bir şeyler yazılmış kâğıdın ise sıfırdan daha yüksek bir not alma olasılığı var.

Üstelik artık “öğretmen”in de kafası karışık. Neyin doğru, neyin yalan olduğunu ayırt etme becerileri köreldi. Dünyanın pek çok yerinde politikacılar (ister iktidar olsun ister muhalefet) birbirini aynı şeyleri yapma(ma)ktan dolayı suçluyor. Köprüleri, fabrikaları açan iktidar partileriyken, ekonomik gidişatın sorumlusu muhalefet partileri.

Korku-bilgi-sevgi üçlemesinde önce “sevgi” düzeyinden “bilgi”ye, sonra da “korku” seviyesine düşen ülkelerden birisi durumundayız. Dünyada pek çok birey korku içinde yaşıyor. Ekonomik korku (ya işimden olursam ya borcumu ödeyemezsem) bu kültürün başını çekiyor. Herkes borçlu. Herkes borcunu az çok ödeyerek hayatını çeviriyor. Herkes bu çarkın durmasından korkuyor! Pandemi ilginç bir şekilde bu tablo üzerinde mücbir bir sebep yarattı. Borçlar Elon Musk’ın füzelerinden önce Mars’a ulaştı! Bir süre sonra belki de borçlular ödeme motivasyonunu yitirecek ve büyükler ligindeki o altın kural alt liglerde de ortaya çıkacak: Bundan sonra alacaklı düşünsün!

Bilgisayar devrimi bu hayalle gerçekleştirilmemişti. 1970li, 1980li yıllarda gelecek öngörüsünde bulunan pek çok akademisyenin hayali gelecekteki ortalama bir insanın “bilgin” seviyesinde olacağı yönündeydi. Nicel olarak buna ulaşılmış olabilir. Örneğin bugün bir kişinin kullanmasını bilmek zorunda kaldığı alet-cihaz sayısına ve onları kullanmak için gerekli olan asgari bilgi düzeyine bakın! Newton ya da Da Vinci herhalde bunun ancak yüzde birini biliyordu! Oysa “bilgin”lik bunun bin misli arttı. Bugün Einstein’den daha çok teknik bilgi sahibi olanlar, Einstein’ın binde biri kadar bile bilmiyor! (Einstein ismi yerine farkı alanlardan önde gelen herhangi bir isim yazılıp, o kategoride değerlendirilebilir; oransal bağ değişmeyecektir).

İnsanlık kültürü nerede hata yapıyor? Fizik-metafizik bağ kurulabilse ve dinlerin sözünü verdiği cennetin varlığı ispat edilse, bunun da ötesinde oraya seyahat imkânı ortaya çıksa, acaba ortalama bir insanın o seyahati yaparak cennete ulaşması mümkün olur muydu? Fazla mı kurgusal? O halde daha somutlaştıralım: Bugün dünya üzerinde kimler aşı olabiliyor?

Kraldan çok kralcı olma hali var da vatandaştan çok vatandaşçı olma, işçiden çok işçi olma, köylüden çok köylü olma, bireyden çok bireyci olma hali neden yok? Demek ki “-cı olma”nın gerisinde sevgi-saygı yatmıyor, çıkar-beklenti güdüsü yer alıyor. Demek ki kraldan elde edilecek çok şey var! Bireyden yok!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 273 17.06.2021)

Benim Doğrum!

Tanol Turkoglu — Fri, 19 Mar 2021 05:44:52 +0000

Benim Doğrum!

19.03.2021

HBT #260

4 Dakikalık Okuma

Doğru olan seçeneğin, diğer seçeneklerden bir farkı ya da üstünlüğü yok artık.

Bankacılık sektörünün popüler ifadelerindendir: “Bankaya on bin lira borcun varsa sen düşün; on milyon lira borcun varsa banka düşünsün!”. Doğru-Ötesi (post-truth) dünya giderek bu iki ucu birbirine bağlıyor: Bankadan on bin lira kredi al, doğru-ötesi dünyanın bazı temel ilkelerini hayata geçir, banka sana on milyon liraya dek kredi versin. Ondan sonra da bırak o düşünsün!

Dünyanın pek çok ülkesinde politikacıların yaptığı bu. Belli sözler vererek ülkelerini yönetir pozisyonlara gelirler. Normal şartlarda görev süreleri içinde verdikleri sözlerin hiç değilse bir kısmını tutarak (on bin liralık borcu biraz olsun kapatarak) bir sonraki seçim döneminde biraz daha borç/oy alabilirlerdi. Oysa doğru-ötesinin sınırsız imkanları sayesinde iktidarda kalıp kalmamak politikacıların değil yönettikleri ülkelerin vatandaşlarının sorunu haline geldi artık.

Doğru-ötesi denilen olgu nasıl oluyor da bu tür “sonsuz imkanlar” sunabiliyor? Anlaşılan ortadan kaldırdığı (kalkmasına sebep olduğu) iki temel zorunluluk sayesinde. Bunlar “tam doğru söyleme” zorunluluğu ile “tutarlı olma” zorunluluğu. Artık kimse kamuoyunun karşısında tam doğru söylemek ya da bir önce dediği ile tutarlı olmak zorunda değil. Düne kadar bu tür “yan çizmeler” magazin dünyasına ya da medya mensuplarına özgü olmakla sınırlıydı. Bugün artık ülkeleri yöneten politik ya da bürokratik yöneticiler de aynı yolun yolcusu olmuş durumda.

Peki böyle yapma cesaretini nereden buluyorlar? Bankanın, kasanın kapılarını kendilerine sonuna kadar açmış olmasında mı? Seçimde oy veren bireyler seçtikleri politikacılara böyle bir yetki mi vermiş oluyorlar? Eğer öyleyse hayatlarının sosyo-ekonomik açıdan kötüye gidiyor olmasından neden şikayetçi oluyorlar? Vermiş olmuyorlarsa bu döngüyü neden kısırlaştırıyorlar? Yoksa denildiği gibi ülkeleri yönetmeye talip olan politikacılar (hangi partiden olması önemli değil) birbirinden farksız mı?

Eğitim düzeyi ne olursa olsun bireylerin doğruyu yanlıştan ayırt etme ve buna göre politik tercihlerini yaparak oy verme iradesi-imkânı vardı. Doğru-ötesi dünya bu olgular arasındaki değeri ortadan kaldırdı. “Doğru” ile “yanlış”, bir olay ya da hususla ilgili eşdeğerde iki denk olasılık haline geldi. Doğru olan seçeneğin, diğer seçeneklerden bir farkı ya da üstünlüğü yok artık. Doğru-ötesi dünya bunu tüm seçenekleri doğruymuş gibi tedavüle çıkararak sağladı. Sosyal medya ve trol orduları buna lojistik altyapı desteği verdi.

Doğru ile yanlışın ayırt edilmesi gereken dünyada devreye “sorgulayıcı akıl” becerileri giriyordu. Oysa doğru-ötesi dünyada artık “kafayı çalıştırmaya” gerek yok. Onun yerini inançlar almış durumda. Doğru-ötesi dünyanın fertleri neye inanıyorlarsa onunla paralellik oluşturan söylemleri “doğru”, ötekileri “yanlış” kabul ediyor artık.

O nedenle A partisinin taraftarları, ülkenin başına gelen tüm kötü şeyleri B partisinden, tüm iyi şeyleri ise A partisinden biliyor. Politikacılar da gerçeğin ne olduğuna bakmaksızın söylemlerini buna göre belirliyor. Dolayısıyla doğru-ötesi dünyanın aktif bir üyesinin “erdem”den, “değer”den, “anlam”dan, “maneviyat”tan bahsetmesi ne kendi vicdanını ne de kamu vicdanını ikna edebilir. Daha kötüsü bu hal, gerekirse temizlenebilecek geçici bir leke olmaktan çıktı; kalıcı bir karakter özelliği halini aldı. Bakalım doğru-ötesi dünya vakti geldiğinde bu günahlarından kendisini arındırabilecek mi?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 260 19.03.2021)

Borç – Tanol Türkoğlu

Bakır Gerçek

Bakır Gerçek

17.06.2021

HBT #273

4 Dakikalık Okuma

Kraldan çok kralcı olma hali var da bireyden çok bireyci olma hali neden yok?

Popüler Etiketler

Benim Doğrum!

Benim Doğrum!

19.03.2021

HBT #260

4 Dakikalık Okuma

Doğru olan seçeneğin, diğer seçeneklerden bir farkı ya da üstünlüğü yok artık.

Popüler Etiketler