Facebook 2020’de çıkarmayı hedeflediği Libra adlı sözde kriptopara ile ne yapmak istiyor?

Egemen devlet anlayışının klasik göstergelerinden birisi de kendi parasına sahip olmak. Facebook da gelecek yıl kendi parasını çıkaracağını duyurdu. Adı Libra. Yapılan açıklamalara bakıldığında Libra’nın Bitcoin gibi bir kriptopara olması gerekiyor. Ancak Libra projesinin altı biraz kazıldığında ortaya bambaşka bir şey çıkıyor. Facebook, Bitcoin dahil kriptopara dünyasına meydan mı okumak istiyor yoksa modern bankacılık sisteminin altını mı oymak?

Bitcoinvari kriptopara modellerinde merkezi bir otorite yoktur. Oysa Libra’da var. Libra Association. Bu kurum Facebook’un yanısıra kimlerden mi oluşuyor? İşte bazı tanıdık isimler: Visa, Mastercard, PayPal, eBay, Uber, Spotify, Vodafone. Kriptopara dünyasında paranın el değiştirmesi kriptolu olarak yapılır ve bunun detayları gönderici ile alıcı haricinde kimse tarafından bilinemez. Libra ile yapılacak işlemler ise görünüşe göre bildik banka işlemleri gibi olacak. Gerek yukarıdaki kurumun üyeleri gerekse de onların paylaşmayı uygun göreceği devlet ya da kuruluşlar bu işlemlerin detayına ulaşabilecek.

Para birimi olmaktan ziyade altın gibi değerli bir (dijital) madendir Bitcoin. Değeri kendindendir ve sınırlı adette olmasındandır. Libra ise çeşitli devlet bonolarının ve para birimlerinin oluşturduğu bir sepetin muadili olarak karşımıza çıkacak. Dolayısıyla piyasa dalgalanmalarına açık olacak. Bitcoin açık bir sistem. Dileyen herkes bu ağa katılabilir. Oysa Libra kapalı bir ağ olacak. Bu kapalı ağı oluşturan ve işlemlerin gerçekleştirilmesini sağlayan kurumlar fişi çektiklerinde her şey yok olabilir. Bitcoin madencilik yapılarak da elde edilebilir, Libra’ya sahip olmanın tek yolu para ile satın almak!

Facebook Bitcoin roketiyle yükselen kriptopara dalgasını arkasına alıyormuş gibi davranarak kendini yenilikçi bir konuma yerleştirmek istiyor olabilir. Diğer yanda ise kurulu kamu düzeni ile adı konmamış bir dijital soğuk savaşı sürdürmeye devam ediyor sanki. Anımsanacaktır bir kaç yıl önce Zuckerberg tüm ABD eyaletlerini kapsayan bir seyahate çıkmış ve ardından bir sonraki seçimlerde ABD başkan adayı mı olacak soruları gündeme gelmişti. Kurulu düzen bu hamleye Cambridge Analytica skandalı ile karşılık vermişti. Zuckerberg kendisini başkentte buldu ama Beyaz Saray’ın kiracısı olarak değil, araştırma komisyonunun karşısında ifade verirken.

Bankacılık sektörünün tekrarlamaktan yılmadığı kavramlardan birisi de “bankanın yolunu bilmeyenleri bankaya çekmek”tir! Facebook’un da görünürde böyle bir hedefi var. Ancak bugüne dek hayatında bankacılık yapmamış kitlelerin bundan mahrum kalmalarının temel nedeni teknolojik ya da lojistik değildir. Daha ziyade kanunlara ve prosedürlere uygunluk kriteri. Ancak bu şekilde sistemin yasadışı alışverişe alet olmaması sağlanabilir. Öte yandan ABD’de bankacılık Avrupa’nın çok gerisinde. Chipli kart, temassız alışveriş, banka kartı ile alışveriş gibi olgular ABD’de daha yeni yeni filizlenmekte. O nedenle Libra’nın ABD’nin dışındaki Facebook üyelerine sunacağı bir avantaj olmayacak; sözkonusu hız ve teknoloji olduğunda!

Facebook bu işten belki de zararla çıkacak. Ancak sırf başlangıçta kriptopara diye lanse edildi diye kaybeden sadece Facebook ya da Libra değil, belki Bitcoin ve kriptopara dünyası-teknolojisi de olacak! Libra’yı destekleyenlerin bir kısmının gizli arzusu belki de budur. Amorti niyetine!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 173 – 19.07.2019)

Robotlar bilinç sahibi olup da kötü şeyler yapmaya başlarsa ne yapmalı? Uzaktan kumanda ile kapatmak çözüm olabilir mi?

Michio Kaku’ya göre insanlığın ikinci uzay çıkarması yepyeni teknolojik buluşların da ortaya çıkmasını olanaklı kılacak. Bu teknolojilere yön veren temel özellikler ise yapay zeka, bilgisayar-beyin etkileşimi ve kuantum bilgisayarlar. Kaku bu öngörülerini Martta Las Vegas’ta IBM’in düzenlediği bir konferansta dile getirdi.

60larda idrak edilen birinci uzay çıkarmasında hedef ay idi. O sayede bilişimin beyni olan transistörlerin küçültülerek yongaların (chip) içinde entegre edilmesi sağlandı. Bu sayede bilgisayar gücü gündelik hayata girdi.

Mars nicedir herkesin gündeminde. İkinci uzay macerasında da amaç Mars’ta kolonileşmek. Bunun için çok daha ileri teknolojilere gereksinim var. Örneğin insan ile sürekli etkileşim içinde olacak nesneler. Bunlar yapay zekayla güçlendirilmiş birer uzman olacak ki bu uzay macerasında astronotlara yardımcı olabilsinler. Ancak bu açılım gündelik yaşamda da yerini bulacak. Bazıları buldu bile. Robot-doktor, robot-avukat, robot-şoför vs. O arada internet de yaşam alanı içindeki herhangi düz bir satıhtan (duvar, masa vs) erişilebilir hale gelecek.

Böylece elektroniğin e’sinin bilinmediği zamanlardaki fantaziler de birer birer “teknoloji” haline gelecek. Örneğin “Ayna ayna söyle bana…”. Sadece ayna değil artık duvalar, masalar, her şey konuşmaya başlayacak. Belki de iki ayarı olur: Özel ve genel diye. Böylece özel ayarlı bu cihazlar dünyadaki en güzel kadının soran kişi olduğu yalanını söylerken, genel ayarlı olanlar son dünya güzelinin resmini ekrana getirir.

Bilgisayarla telepatik iletişim Kaku’ya göre yaygınlaşacak. Geçtiğimiz günlerde ölen Hawking de yaşamının son yıllarında bu teknolojiyi kullanmıştı. Böylece insanlar düşünce gücüyle elektronik cihazları kullanabilir hale gelecek.

Basit ilk örnekleri kullanımda olan kuantum bilgisayarlar ise belli bir süre sonra ticari hale gelecek. Bugün kuantum bilişim alanındaki ürünlerini, rekabet avantajını kaybetmemek için dünyaya duyurmayan ülkeler, bir süre sonra bu icatlarını açıklamak zorunda kalacak. Bu sıçrama gerçekleştiğinde bugün siber güvenlik açısından yürürlükte olan tüm teknolojik çözümlerin yeniden gözden geçirilmesi gerekecek. Nedeni basit? Mevcut siber güvenlik çözümlerinin tamamı olmasa bile pek çoğu beklenen süre içinde bilgisayarların güvenlik duvarını aşmaya yetecek işlem kabiliyetine sahip olmaması gerçeğine bel bağlamış durumda. Oysa kuantum bilgisayarların işlem hızı mevcut bilgisayarlardan binlerce kat hızlı olacak. Bellidir ki bu yeni dönemde siber güvenlik çözümleri de kuantum bilişime göre yeniden elden geçirilecek; ortaya yepyeni çözümler çıkacak. Şifre olarak kullanılan uzunca kelimeler dijital hesapları korumaya yetmeyecek. Belki de biyometrik çözümler kaçınılmaz olacak.

Robotlar kötüleşip, dünyayı ele geçirebilir mi? Kaku da bu soruya sağduyulu bir cevap veriyor. Kısa vadede olmasa bile, “başıboş bırakıldıklarında” uzun vadede evet. Uzun vade bu yüzyılın sonu. Önerdiği çözüm ise düşündürücü: Robotun içine bir yonga konur, isyan etmeye kalkarsa robot kapatılır! Keşke dijital hayat o kadar kolay olsaydı. O zaman bu kadar siber güvenlik çözümlerine gerek kalmazdı.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 107 – 13.04.2018)