Yapay zeka makineleri değil kelimeleri ele geçiriyor; yani iktidarın kaynağını!

Yuval Noah Harari, Davos 2026’da yine kısa ama çarpıcı bir konuşma yaptı. Yapay zeka ile ilgili işaret ettiği nokta etik, risk ya da regülasyon tartışmaları değil; iktidarın mahiyetine yönelikti: İnsan türünün ayırt edici gücü dil üretmek ve ortak gerçeklikler kurmaksa, bu kapasitenin makineleşmesi yalnızca teknolojik değil, siyasal ve epistemik bir kırılmadır.

Şu formül yanlış görünmüyor: Toplumsal gerçekliği kuran şey dil ise ve yapay zeka dili insan kadar hatta insandan daha etkin biçimde üretebiliyorsa (ki daha şimdiden öyle), genel anlamda iktidarın epistemik temeli insan tekelinden çıkıyor demektir.

Neyin doğru, neyin geçerli bilgi olduğuna dair ortak zemin kaybolmaya başladığında epistemolojik anlamda bir kriz çıkması kaçınılmaz görünüyor. Modern toplum bu zemini kurumlar ve nesnel süreçler üzerinden inşa etti: Üniversite, mahkeme, basın, bilimsel metodoloji. Bu kurumların otoritesi, metin üretme ve o metinlerin meşruiyetini kabul ettirme kapasitesine-gücüne dayanır. Hukuk metindir. Para metindir. Sözleşme metindir. Toplum bir anlatıdır. Şirket, hukuki bir kurgudur.

İnsan türü fiziksel gücüyle değil, kurmaca üretme ve bu kurmacalara kolektif olarak inanma kapasitesiyle tarih yaptı. Şimdi bu kapasiteye ortak olan bir sistem var. Sanayi toplumu makinelerle kas gücünü büyüttü. Dijital toplum ise bilişsel üretimi ölçeklendiriyor. Eğer yapay zeka yalnızca hesap yapsaydı, bu sanayinin devamı olurdu. Fakat bugün yapay zeka makale yazıyor, hukuki taslak hazırlıyor, yatırım raporu oluşturuyor, politik konuşma metni üretiyor, dini yorum derliyor, reçete yazıyor. Yani yalnızca veri işlemiyor; anlam üretiyor.

Anlam üretmek iktidar olmak demektir! İktidar sadece zor kullanma kapasitesi değil, neyin gerçek olarak kabul edileceğini belirleme kapasitesidir. Michel Foucault’nun işaret ettiği gibi bilgi ile iktidar iç içedir. Eğer bilgi üretiminin önemli bir kısmı insan-dışı sistemlere devredilirse, iktidarın epistemik kaynağı da yer değiştirir. İktidar o bilgiyi üreten “makine”nin (yapay zeka) eline geçer!

Bu çerçeveden bakıldığında yapay zekanın özbilinç sahibi olup olmayacağı (ASI?) pek de önemli değil. Asıl mesele, insanın epistemolojik ayrıcalığının aşınıp aşınmayacağı. Yani insanın, “gerçeği tanımlayan özne” olma, üzerinde yaşadığı gezegenin mutlak hakimi olma konumunun zayıflaması.

Bu dönüşüm gündelik ve görünmez biçimde ilerlemekte. Mahkemede hakimin önüne artık yapay zekanın hazırladığı taslak metin geliyor. Akademisyen yapay zekanın sunduğu literatür özetini gözden geçiriyor. Gazetecinin yararlandığı analiz raporu… Çocuğun ilk temas ettiği bilgi kaynağı… Bunları artık yapay zeka üretmeye başladı. Hal böyle olunca epistemik otorite insan suretinde görünse bile arka plandaki üretim merkezi değişiyor.

Artık bilginin kaynağı muğlak! İnsan, hangi bilginin insan deneyimine, hangisinin algoritmik örüntüye dayandığını ayırt edemez hale geldikçe, otorite de biçim değiştiriyor. Dijital toplumda iktidar, fabrikalara değil, veri merkezlerine; fiziksel üretime değil, bilişsel mimariye dayanır. Anlatı üretme kapasitesi ölçeklenmiş makineler tarafından yapıldıkça insanın “kurucu rolü” yeniden tanımlanacaktır. Önemli olan yapay zekanın insanın yerini alacak olup olmaması mı yoksa gerçeği tanımlama ayrıcalığını (iktidarı) kaybeden bir tür olarak insanın bu yeni dünyada kendini nasıl konumlandıracağı mı? Tabi kendine yer bulabilirse!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 510 20.02.2026)

Toplumsal dönüşümü bu kez insan değil makine gerçekleştirebilir.

Bu yıl 20-24 Ocak tarihleri arasında her zamanki gibi İsviçre’nin Davos kasabasında gerçekleştirilecek olan Dünya Ekonomik Topluluğu’nun yıllık toplantısında ana başlık iki temel kavramın altını çiziyor. Yapay zeka ile gelmekte olan “akıllı çağ” ve “işbirliği”. Dünya ekonomisine yön veren paydaşların (ülkelerin, şirketlerin, STK’ların, bireylerin) dünyayı daha iyi bir yer haline getirmek üzere birlikte hareket etmesi arzusu son yıllarda Davos’ta sürekli tekrar edilen konulardan. Bu işbirliği beklentisi-önerisi şimdi yeni bir bakış açısından değerlendiriliyor: Akıllı çağ!

İnsan dışındaki nesneler akıllı-zeki hale geldikçe insanın da dünya üzerindeki yolculuğu şekil değiştirecek, dönüşecek gibi görünüyor. Bunun günümüzdeki en popüler uygulaması dijital cihazların “yapay olarak zeki hale getirilmesi”. Buradaki doğallık-yapaylık ayrıştırması bellidir ki sübjektif bir akış açısından kaynaklanıyor. İnsandaki zeka doğal olarak kabul edilirse ötekileri yapaydır. Oysa evrende kendi meşrebine-kapasitesine göre zeka sahibi olan pek çok organik ve giderek inorganik nesne var. Veri işleyen her sistem er ya da geç zeka üretecektir.

İnsan bugün taşıma suyla değirmeni döndürmeye çalışıyor: Geliştirdiği algoritmaları kendi insani tarihinden veri kümeleriyle eğiterek onu zeki hale getiriyor. Belki de bir süre sonra bu süreç belli bir doygunluğa ulaşacak ve insan-dışı dijital bir zeka formu üretmek için insan dahline gerek kalmayacak! Bilim erlerinin süper zeka dedikleri seviye bu olsa gerek!

Davos ana başlığı bu yıl beş alt başlıkta ele alınıyor: Büyümeyi Yeniden Tasarlama, Akıllı Çağda Sanayiler, İnsana Yatırım, Güveni Yeniden İnşa Etme, Gezegeni Koruma. İlk iki alt başlık doğrudan iş dünyasının nasıl dönüşmesi gerektiği ile ilgili. Kalan üçün ikisi birey ve toplumun bu değişim-dönüşümlerden nasıl etkileyeceği ve bu etkilenmenin olumsuz etkilerinin nasıl asgari indirilebileceğine odaklı. Ve nihayet gezegeni koruma başlığı da toplumların da ötesine geçerek topyekun gezegeni korumaya yönelik yapılması gerekenleri adresleyecek gibi görünüyor.

Akıllı çağ önemli bir ifade. Daha önce Japonya bunu “akıllı toplum” vizyonuyla gündeme getirmiş ve kendi ulusal stratejini buna göre dönüştüreceğini ilan etmişti. Akıllı çağ ise bir coğrafyadan ziyade bir döneme işaret ediyor. Şimdiye dek akıllı değil miydi(k)? Belli ki bir fark var. Duygusu olmayan, içgüdüleriyle hareket etmeyen bir zeka formu acaba dünyayı nasıl dönüştürürdü? Mavi ya da beyaz yakalı insanların yaptığı işleri bu türden bir zekaya sahip nesneler yapıyor olsa olumlu-olumsuz nasıl bir değişim gerçekleşirdi?

İş dönüp dolaşıp öleceğini bilen insanın rasyonel olmayan eylemlerinin yıkıcılığını ortadan kaldırmaya dayanıyor. Objektif bir değerlendirme modeline göre işleyen zeki nesneler insandaki bu yıkıcılığı ortadan kaldırabilir mi? Herhangi bir akıllı çağ nesnesi ya da makinesi örneğin Gazze ya da Ukrayna gibi örneklerin ortaya çıkmasına neden olabilir mi? Eğer o akıllı makineler bu insanlar tarafından geliştirilmeye devam ederse bu da kaçınılmaz. Ancak burada hiç de nesnel olmayan bir ön koşul var: “Bazı insanların egemenliği devam etmeli!” Yaşam insandan daha değerliyse, merkezde insan değil de yaşamın kendisi varsa bu nesneler gün gelecek bu ön koşulu da geçersiz kılacaktır. Toplumsal dönüşümü bu kez insan değil makine gerçekleştirebilir!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 457 24.01.2025)

Blokzinciri varsa ‘güven’e gerek yok!

Dünya Ekonomik Forumu’nun 54. yıllık buluşması her zamanki gibi İsviçre’nin Davos şehrinde yapıldı. Malum zirve her sene Ocak ayında gerçekleştiriliyor ve belli bir motto çerçevesinde güncel konular ele alınıyor. Bu senenin temel mottosu “güveni yeniden inşa etmek” idi. Söz konusu güven olunca durup düşünmek lazım.

Güven artık konvansiyonel paradigma ile irdelenebilecek bir konu olmaktan çıktı. Blokzinciri mimarisi dünyaya tanıtıldığından beri! Güncel teknolojik gelişmeleri yakından takip eden bir kuruluş olarak DEF’in blokzincirinin güven ile ilgili açılımını ıskalayarak ya da görmezden gelerek böyle bir konu seçmiş olmasını düşünmek, organizatörlerin amatörlüğü anlamına gelecektir ki 54 yıldır bu işi yapanları amatörlükle yaftalamak doğru olmaz!

Blokzinciri ve onun üstünde çalışan kriptopara dünyası malum güven olgusuna farklı bir paradigma ile yaklaşılmasını olanaklı kıldı. Eski paradigmaya göre “değerli şeyler” merkezi bir noktada akümüle edilir ve bu nedenle de o akümülasyon ögesi ile diğer elemanlar arasında zorunlu bir güven ilişkisi tesis edilmesi gerekirdi. Örneğin paranızı bir bankaya yatırıyorsanız, o bankaya güveniyorsunuz demektir. Ya da şu adresteki taşınmazın size ait olduğunun teyidi olan tapu bilgilerini değiştirmeden saklayacağı konusunda devletin tapu dairelerine güvenmek gerekiyor!

Blokzinciri mimarisi üzerinde hareket eden dijital şeyler ise zincire dahil olacak her bilgisayar üstüne kopyalandığından, bir akümülasyon ögesinin gerekliliği ortadan kalkıyor. Dolayısıyla “güven” olgusuna da gerek kalmıyor! (Bitcoin blokzinciri örneğinde dijital şeyden kasıt sadece kriptopara yani Bitcoin iken Ethereum gibi blokzincirlerinde dijital şeyler sadece kriptopara değil, bilgi ya da belge de olabiliyor).

Bir başka deyişle blokzinciri varsa güvene gerek yok! Güvensizlik duymaya değil, güven olgusunun kendisine! Hal böyle olunca DEF’in güveni yeniden inşa etme yolları araması bir anlamda blokzinciri ve onunla birlikte gelmekte olan kripto dünyasını marjinalleştirip, eski konvansiyonel modellerin yeniden güç kazanmasını arzu etmek şeklinde de yorumlanabilir. Güven yeniden kazanılırsa, güven duyulan üçüncü parti akümülasyon ögelerinin de işleri yoluna girer. Bankaların, global şirketlerin. Özetle kapitalist sanayi toplumunun!

Bu bağlamda, DEF zirvenin sonucunda dört temel mesaj üretti: 1) Liderler elbirliği ile çalışmalı 2) [Gelecek] Öngörüler[i] kader değildir [öyle algılanmasın] 3) İnsanların daha iyi araçları olacak [yapay zekanın yaygınlaşmasıyla] 4) Tek kurtarıcımız aciliyettir!

Bu dört mesajdan yapay zekâ ile ilgili olanı hariç diğerleri aslında birkaç yıldır idrak edilmekte olan ekonomik türbülansı bertaraf etme çabalarına birer katkı olarak değerlendirilebilir. Zor durumdayız ama bunu değiştirebiliriz. Bu durumdan kurtulmak için hızlı ama birlikte hareket etmeliyiz!

Yapay zekanın yaygınlaşmasıyla insanların daha iyi araçlara sahip olacağı tespiti zirvede konuşan OpenAI’dan Sam Altman’a ait. Tarihin her evresinde insanlık daha iyi araçlara sahip oldu. Ama bu her insanı eşit-adil ve olumlu olarak etkilemedi! Dün sosyal medya siteleri bireylerin ürettiği içeriği ücretsiz kullanıp onları reklam bombardımanı kurbanı haline getirdi. Bugün yapay zekâ aynı şeyi yaparak algoritmalarını geliştirmek istiyor. İçerik üretenlere ücret ödememe konusunda her iki kamp da “hızlı ve elbirliği ile hareket ediyor; geleceği kendileri belirliyor”!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 408 01.02.2024)

Harari’nin formülü şu: B*C*D=AHH !

Harari, Dünya Ekonomik Forumu’nun Davos’taki zirvesinde geçen seneki temasını işlemeye devam etti ve insan vücudunu ele geçirme girişimleri konusunda uyarılarını sürdürdü. Bu kez formülize ederek. Formül şu: B*C*D=AHH ! Açıklaması ise şöyle: Biyolojik bilgi (B) bilişim gücü (C) ve Veri (D) ile çarpıldığında bu insan vücudunu haklama (AHH) ile sonuçlanabilir.

Ondan önce 21. yüzyılda insanlığın üç korkulu rüyası olduğunun altını çizdi. Bunlar nükleer savaş, ekolojik çöküş ve teknolojik yıkım! Bunlardan daha az bilinen-önemsenen üçüncüsü üstünde durdu. Büyük veri analizlerinin yapay zeka algoritmaları ile bir yandan gündelik süreçlere odaklanırken er ya da geç insan vücuduna da el atacağını belirtti. Tıpkı geçen seneki konuşmasında yaptığı gibi. Verdiği örnek de aynıydı: Böyle bir teknoloji Kuzey Kore gibi totoliter bir rejimin eline geçerse orada yaşayan insanların hali nice olur? Harari’nin Kore’nin kuzeyinde yaşayan bireylere yönelik özel bir ilgisinin olduğu söylenemez elbette. Ancak kimsenin dudak bükmeyeceği K.Kore gibi bir ülkeyi örnek gösterirken, doğal olarak, öteki ülkelerde de bunun kolaylıkla uygulanabileceği mesajını da bilinçdışına göndermiş oluyor.

İnsan vücudu “haklanabilir” mi? Olabilir. Ancak bu amaca hizmet edecek teknoloji çok daha olumlu sebepler için de kullanılabilir. Harari belki de bu teknolojiler üzerinde çalışanları gelecekte uğrayacağı akıbetten korunmalarını sağlamaya çalışıyor. Atom bombasını yapan biliminsanlarının bir sözcüsü yoktu, bunların var!

Bugün üstesinden gelinemeyen sağlık sorunlarına çare üretilirse ne olacak? Örneğin ölümcül bir kalp krizi geçirmeden saatler önce bunu bildirebilecek bir teknolojiyi hangi kalp hastası kullanmak istemez? Ya da vücuttaki kanserli hücrelerin tehdit oluşturacak büyüklük ya da niceliğe ulaşmadan tespit edilmesini sağlayacak, hatta bununla da kalmayıp gidip saklandıkları yerde onları etkisiz hale getirecek bir teknoloji?

Teknoloji şayet bu yönde gelişirse er ya da geç akla etik konusu gelecektir. Teknolojinin etiği olur mu? Olmaz. Ama onu kullananların olur! Kalp krizi uyarısı verecek, kanser hücrelerini öldürecek teknolojilerin yanında kalp krizine sebep olacak, sağlıklı hücreyi kanserli hale getirecek teknolojiler de yapılabilir. Hatta bu teknolojiler “dar yapay zeka” ile donatılabilir. Yani ne yaptığını bilen ama neden yaptığını bilmediği için aksiyon almadan önce muhakeme yapma becerisi olmayan, iyi-kötü nedir bilmeyen yapay zekalar. Bunları “yapan” insan olacak; teknoloji değil!

Kötüye, çok kötüye kullanılabilecek yapay zekalar yapmak global düzenlemelerle önlenebilir mi? Kapitalist dünya birbirine güvenmeyen ülkelerden oluşmaya devam ettikçe ne yazık ki zor! Çünkü her ülkenin güya basiretli yöneticileri şöyle düşünmeye devam edecek: Peki ben yapmayayım ama ya başkası yapar da bunu bana karşı kullanırsa? İnsanlık henüz bu sorunun temelsiz olduğunu idrak edemedi! Umudumuz insanlığı topyekun tehdit edecek bir uzaylı saldırısı olabilir belki de!

Toplumların, ülkelerin bu güvensiz tavrının bireysel izdüşümü de yok değil. Hayatına bir tehdit sözkonusu olduğunda birey de “Ben hayatımı kurtarayım da ötesi beni ilgilendirmez” bakışında. Sanki “yaşam” insan ile başlamış gibi! 21. Yüzyılın belki de can alıcı sorusu şu: İnorganik yaşam formu daha iyi (daha ileri) olabilir mi?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 203 14.02.2020)

Üç asırdır hüküm süren sanayi devrimi yıkılabilir mi? Dijital dönüşüm kapitalizme karşı bir silah haline gelebilir mi?

John Barlow 1996’da Davos’ta kapitalist dünyaya şöyle sesleniyordu: “Bir araya geldiğimiz bu alemde (siberuzayı, interneti kastediyor) sizin hiçbir egemenlik hakkınız yok!”. Grateful Dead müzik grubuna şarkı sözleri de yazmış birisi olan Barlow EFF’i (Electronic Frontier Foundation) kurarak ölümüne dek siber hakların savunuculuğu yapmıştı. O arada Davos’taki kapitalistler de boş durmadı. Yirmi sene sonra “Endüstri 4” sıçraması yine Davos’ta duyuruldu.

Endüstri 4, aslında mavi veya beyaz yakalı işgücünü, üretim süreçlerini (olabildiğince) akıllı nesneler tarafından gerçekleştirmek üzere çizilmiş dönüştürücü bir vizyon olmakla sınırlı değildir. Aynı zamanda bireyi ve toplumu (doğrudan ya da dolaylı olarak) sosyo-kültürel anlamda bir paradigma sıçraması yapmaya zorlamaktadır. Öyle bir meta-zorlama ki kişi bunu kendi özgür iradesiyle yapmakta olduğunu sanır (bkz. bireyin sosyal medya paylaşımları).

Kapitalizmin üretim-tüketim döngüsünü sürekli kılmak dışında bir kaygısı-ideolojisi yok. Bu denklemin dışında kalan her şeyi değiştirmeye hazır bir vefasız! Düne dek bu sürecin tıkır tıkır işlediğinden emin olmak için kontrol-manyağı bir süreç tasarımına bel bağlardı. Endüstri 4 paradigmasında bu artık yeterli değildir. “Yapmalısın-Etmelisin” zorba-yaklaşımı “yapabilirsin” hoşluğuna yerini bırakıyor (bkz. Byung-Chul Han).

Bu cesur adımının gerisinde yatan sebep ne? Farklılıkların giderek törpülenmesi. Artık her şey birbirinin aynı olmaya doğru dönüşmekte. Dijital yakınsama! Her an her yerden “büyük bir”e bağlanabilme imkanı bireyler ve toplumlar üzerinde böyle bir etki yaratıyor. Öteki diye bir şey yok. Hepimiz aynı yap-bozun parçalarıyız; o halde “aynı”yız. Bu aynılık, bu sivriliklerin törpülenmesi, “farklı” olma tanımının değerini yitirmesi üretim-tüketim döngüsünün hızını azaltan unsurları birer birer ortadan kaldırıyor (örn. tüm dükkanlar AVM’nin içinde, sokak sokak dolaşmaya gerek yok!)

Şirket logolarından cihazların kenarlarına kadar pek çok şey o nedenle giderek doksan derece sivri köşeli eski hallerini terk ediyor. Yumuşatılıyor. Otomobillerin, bilgisayarların tasarımlarını inceleyin. Büyük harfli, sert görünüşlü, ekabir, kafa tutan logoların yerini alan küçük harfli, tatlı, şirin muadillerine bakın.

Çeşitli öğretiler asırlardır tüm evrenin bir bütün olduğunu kendi meşrebince anlatmaya çalışmakta. Ancak belki de hiçbiri kapitalist paradigma kadar etkili olamadı. Endüstri 4, yeknesaklaştırıcı dijital dönüşüm süreçleri aracılığıyla bireylere ve toplumlara siyah, kırmızı, mor vb. olduklarını unutturmaya, hepsinin de aslında tek bir şey “renk” olduklarını belletmeye çalışıyor. Yanlış mı? Değil. Hepimiz kardeşiz! Ancak bu dönüştürmenin, yeknesaklaştırmanın amacı kapitalist üretim-tüketim sürecine katkı ise iğrenç!

Bu döngü kırılabilir mi? Üç asırdır hüküm süren sanayi devrimi yıkılabilir mi? Dijital dönüşüm kapitalizme karşı bir silah haline gelebilir mi? Olabilir. Ancak bunun için yeni bir dijital paradigma inşa edilmesi gerekiyor. Bugün kapitalizmin karşı cephesinde olanlar da kapitalist paradigmayla hareket ediyor; o nedenle yıkma olasılıkları yok. Kapitalizm onları yıllar içinde “yıkım eylemcisi” olmaktan “yıkım söylemcisi” olmaya dönüştürdü çünkü. Oysa devrim yeni bir akıl, yeni bir paradigma ile mümkün olabilir. Tek gerçek “canlılık” olgusu ise (şairden izinle) “bir gün insan geçilmelidir!”

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 199 17.01.2020)

Eskiden şöyle bir şüphe vardı: Sakın dünya, başka bir yerin cehennemi olmasın? Robotlar zamanında bu belki de yerini şuna bırakacak: Cennet burası !

Bazı teklifleri reddetmek çok zordur. Stanford Üniversitesi’nden Prof. Dr. Laura Carstensen’in teklifi o cinsten. Adeta bilimsel bir araştırma değil de mevcut sosyo-ekonomik tabloya bakarak üretilmiş; tümdengelimci. Carstensen insanların çalışmaya 40 yaşında başlamalarını öneriyor. Bu konudaki video haber ise Dünya Ekonomik Forumu’nun sitesinde yapılmış. Hani şu nesnelerin interneti ve yapay zeka teknolojilerinden istifade ederek 4. Sanayi Devrimi başlığı altında işgücünü insandan robotlara kaydırmayı arzu edenlerin kulübü (Davosspor).

Anlaşılan tabloyu oluşturan ögeler şunlar: Giderek artan bir dünya nüfusu ve ne yazık ki yeni bir dünya savaşının çıkarılamaması, para piyasalarındaki işlemlerin reel ekonomik devinim tarafından karşılanamayacak raddeye gelmesi, ekonominin giderek global bir açmaza girmesi, yeni gelen dijital kuşakların 20.yüzyılın ikinci yarısından itibaren bir standard haline getirilmiş yapılara-modellere saygı duymaz bir tavır almaları, basit cihazların sensör ve veri iletim imkanlarıyla akıllı hale getirilmesi ve bir umut ışığı; “Acaba iş gücünü robot(umsu)lara kaydırabilir miyiz?”, atıl durumuna düşecek insan yığınları için “evrensel baz ücret”in icadı, sosyal medya ile oluşturulan yeni (dijital) tüketim modeli.

Ancak iki grubun zamanla “halledilmesi gerekiyor”. Birincisi katma değeri düşük işlerde çalışan (ağırlıklı mavi yakalı) işgücü. İkincisi global dünya düzeni paradigmasını takmayan genç dijital kuşaklar.

Tabii evrensel baz ücret bir yere kadar iş görebilir. Bunun ötesinde daha cazip şeyler de icat etmek lazım. Kolay kolay karşı konulamayacak. Özellikle de gençler için. Prof. Carstensen diyor ki: “İnsanlar 40 yaşına dek çok zor bir yaşam sürüyor. Evleniyor, çocuk sahibi oluyor, aile kuruyor. Ve tüm bu zaman içinde bir de çalışmak zorunda kalıyor. Oysa 40 yaşına dek çalışmak yerine bu türden kendini gerçekleştirmeye ayırsalar vakitlerini. Ondan sonra gelip 80 yaşına dek çalışsalar daha iyi olmaz mı?”

Teklif çok cazip. Lakin bu yola girip de 40 yaşına gelince “Hadi artık ben çalışmaya başlayayım” diyecek çıkar mı şüpheli. Çünkü o zamana dek global baz ücret artı sağdan soldan gelecek ufak tefek imkanlarla kör topal kendilerine bir yaşam kuracak olan bireyler çalışmaya neden gerek duysun? Ayrıca herkes büyük şehirlerde, büyük ülkelerde yaşayacak değil ya gidip kırsalda da yaşar, Afrika’nın, Hindistan’ın egzotik isimsiz köylerinde de. Ne tatlı olur değil mi? Bugün plazalarda çalışanların kaçının aklından her şeyi bırakıp uzaklara gitmek geçmiyor?

Dünyadaki gençlerin çoğu malum, içi boş eğitim sistemi ve sosyal medya ablukası altında çalışmaktan giderek uzaklaşıyor. O halde bu gençleri “adam etmek” için neden onca çaba? Düne kadar gerek vardı belki, çünkü makineleri çalıştıracak işgücüne ihtiyaç duyuluyordu. Artık yok! Yaşasın 4. Sanayi Devrimi!

Internet erişiminin dünyanın en uç noktasına kadar götürülmesi o nedenle daha da önemli. Böylece gençler dünyanın neresine giderse gitsin kendilerini kıyıda-köşede kalmış hissetmeyecek. Ayrıca robotların zamanı geldiğinde binlerce yıllık dini kitaplar da yeniden yorumlanabilir: Çalışmak bir erdem değildir gibi, cennet burası gibi.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 126 – 24.08.2018)