Kapitalizm, makine ruhunu insanın içine çekmesini (nihayet) sağlayabilecek mi? Yoksa asi insan teknolojiyi de arkasına alıp yeni bir devrim mi yapacak?

Sanayi Devrimi ile ortaya çıkan yeni toplum (sanayi toplumu, modern toplum) ortalama bireyin hayatını nasıl etkiledi? Makro düzeyde bakıldığında belki de sorunun cevabı nettir. İnsanlar gücü elinde tutanın tebaası olmaktan kişisel hakları olan birer birey haline geldi. Ancak bu çözüm yeni sorunları da beraberinde getirdi. Kapitalizmin bu denli eleştirilmesinin gerisinde belki de ortaya çıkardığı ve bir türlü çözemediği bu sorunlar vardır.

İki yüz elli senesi analiz edildiğinde kapitalizmin bireyi geriye doğru evrimleştirmeye çalıştığından bahsedilebilir. Şöyle ki: Kapitalist model, üretim süreçlerini standardize etmek ister ki sekteye uğraması asgariye insin. “Makine”nin kapitalist ruhudur bu. Tasarlandığı üzere çalışan bir makinenin aynı etkiye hep aynı tepkiyi vermesi beklenir. Sadece mekanik modelde değil dijital modelde de mantık aynıdır. Bilgisayarlar da bu manada birer makinedir.

Ancak iş makine ile bitmez. Bundan sonraki aşama süreçler ve insanlardır. Sanayi toplumu bugün kurumsallaşma adı altında süreçlere de o kapitalist ruhtan üflemeyi becermiştir. Zaman modern insan için o denli önemlidir ki bu ruh sadece kapitalist üretim süreçleriyle sınırlı kalmamış, günlük yaşamının her anına sirayet etmiştir. 8.30 vapuru 8.30’da kalkmalıdır.

Ancak kapitalizmin bir türlü ulaşamadığı nihai hedef: Bireyin standardize edilmesi! Elbette bu alanda ilk dönemlere göre kayda değer bir gelişme katedilmiştir ancak insan hala deterministik bir makine olmanın uzağındadır. Ne yapacağı belli olmaz! Bir gün iyi çalışır, bir gün kötü. Bir gün sağlığı yerindedir, bir gün hasta. Kafası atar işten ayrılır, canı sıkılır dersine çalışmaz. Sanayi toplumu o nedenle “Endüstri 4” diye lanse ettiği günümüzün üretim ve hizmet süreçlerinde insandan kurtulmanın yollarını arıyor. Onu robotlarla, robotumsularla, yapay zeka ile değiştirmeyi arzuluyor.

Ağzı-var-dili-yok cinsinden bir makine olsaydı insan ne kaybederdi ki? Bunun geriye doğru evrimle ne ilgisi var? Doğayı referans alarak irdelenebilir bu sorular. Doğada adeta robotik bir düzen var. İnsan dışındaki öteki tüm canlıların “bilinçsizce” yaptıkları devinim tek bir şeye odaklı görünüyor. Canlılığın devam etmesini sağlamak. Bunun için asgari şartlar nedir? Canlı kalmak ve üremek. Canlı kalmak için de yemek, içmek. Yemek içmek için de çalışıp çabalamak (besin aramak, toplamak, avlamak vb).

Kapitalizm bugüne dek insanı aslında böyle bir yaşam modeline dönüştürmeye çalıştı. Çalışırsan yemek, içmek ve üremek için gerekli olan şeyleri edinme imkanın olur. Daha çok çalışırsan, bunların daha iyileri olur. Çok daha fazla çalışırsan, çok daha iyileri. Ancak bireyin bu sözleşmeye tam riayet ettiği söylenemez. İnsan bu süreçte insani olmayan bir şeyin olduğunu sezgisel de olsa fark ediyor. O nedenle bir türlü o makine ruhunu içine çekmek istemiyor.

İşin ilginci bu mekanizmanın kontrol kulesini yönetenler, bugün hala o makineleştiremedikleri bireyle aynı mutlak sonu paylaşmaya devam etmekte. Bir türlü ölümsüzlüğü bulamadılar. İşte bu nedenledir ki kripto ekonomi ile blok zinciri ile yapay zeka ile gelen dalga sanayi devrimini yeni bir evreye geçirmek yerine; müstakil bir devrimin tetikleyicileri olabilir: DİJİTAL DEVRİM !

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 166 – 31.05.2019)

Türk Pediatri Kurumu‘nun 55. Türk Pediatri Konferansı‘nda Orhan Bursalı ve Cem Say ile birlikte bir konuşma yaptık ve yapay zeka ile gelişmekte olan yıkıcı teknolojilerin genelde dünyayı özelde ise tıp dünyasını nasıl değiştirmekte olduğunu irdeledik.

Açılışta Herkese Bilim Teknoloji Dergisi‘nin ilk üç yılını değerlendiren Orhan Bursalı, dergini çıktığı cuma günleri “beyin besleme günü” olarak ilan ettiklerini söyledi ve on bin kişilik okuyucu kitlesini yüz bine çıkarmayı hedeflediklerinin altını çizdi.

Cem Say halihazırda yapay zekanın tıptaki pratik uygulamalarını örneklerle anlattı. Ben de büyük veri, nesnelerin interneti ve kripto ekonomisinin dünyayı nasıl dönüştürmekte olduğunu ele aldım.

Son bölümde Orhan Bursalı ile birlikte yaşanmakta olanın sanayi devriminin yeni bir evresi mi (Endüstri 4) yoksa müstakil bir devrim mi (dijital devrim) olduğunu tartıştık. Bursalı’nın gönlü her ne kadar dijital devrimden yanaymış gibi görünse de bunun başarılı olup olmayacağı konusunda tereddütleri olduğunun altını çizdi.

Son yıllardaki gelişmelerin müstakil bir devrim olduğu olgusu geniş kitleler tarafından irdelenmemektedir. Bugün herkes birilerinin işaret ettiği Endüstri 4 yönünü anlamaya, onu nasıl fırsata dönüştürebileceğini analiz etmeye çalışıyor. Tüm bu icatları finanse eden kapitalizm doğal olarak böyle olmasını istiyor.

Sonra birisi geliyor ve devrimi yapıyor!

Fındıklı Rotary Kulübü’nün ev sahipliğinde gerçekleştirilen bu konferansta ana konu “Yıkıcı Teknolojiler” idi. Sadece son yıllarda öne çıkan değil tarih boyunca bütün teknolojik gelişmelerin “yıkıcı” olma özelliği Eric Schmidt’in “Teknoloji temelde yıkıcıdır” sözü etrafında ele alındı.

18. yüzyılın son çeyreğine damga vuran üç önemli gelişmenin (buhar makinesi, liberalizm, Fransız Devrimi) sanayi devrimi ve onunla gelişen modernizmi yaratması gibi 21. yüzyılda da olası üç sacayağının yeni bir devrim ve toplum yaratıp yaratamayacağı ele alındı: Bunlar teknoloji alanında yapay zeka – büyük veri – nesnelerin interneti, ekonomi alanında kripto paralar ve politika alanında blokzinciri mimarisi üzerinde gelişebilecek doğrudan-katılımcı-demokrasi.

IBM “büyük veri” yerine “derin veri” ifadesini tercih ediyor. Neden mi? Çünkü bugün yaşamın ürettiği verinin ancak yüzde biri yakalanabiliyormuş. Kalanı derinlerde saklı!

ABD’nin bilişim dünyasındaki ilk amiral gemilerinden olan IBM belli ki zamanın ruhuna uygun bir stratejik dönüşüm içinde. Dünyanın en popüler tüketici elektroniği fuarlarından olan CES’te yaptıkları sunuma bakınca kişinin bu çıkarımda bulunması hiç de zor değil: Büyük veri, yapay zeka, kuantum bilişim, blokzinciri (blockchain). Öyle ki bazı alanlarda IBM otorite olduğunu dünyaya yeniden anımsatmak üzere kendince yeni kavramlar bile icat etmiş durumda.

Mesela IBM için veri “büyük” değil “derin”. Büyük veri yerine “derin veri” ifadesini kullanmayı tercih ediyor. Nedeni ise bugün insanlığın, ortaya çıkan olası veri kümesinin ancak yüzde birini “yakalayabiliyor” olması. Kalanı insanın henüz ulaşamadığı derinliklerde. Belki de dalgaboyunda demeli. Yeni teknolojiler erişilen dalgaboyunu genişletmeyi hedefliyor. Ki daha çok veri yakalansın, işlensin ve ondan gündelik hayata fayda sağlayacak bilgi üretilsin. Pratik bir örnek: Bugün Delta Havayolları’nın uçakları uçuş esnasında her beş saniyede bir yakaladıkları verileri dijital buluta iletiyor. Amaç? Olası türbulans bölgelerini bir saat önceden belirleyip, ilgili uçaklara iletebilmek. Ki uçağı türbulansa sokmadan seyrini sürdürebilmek için alternatif rotalar üretilebilsin.

İcat ettikleri bir laf da yapay zeka ile ilgili: Geniş Yapay Zeka. Malum yapay zekanın üç evresinden bahsedilir. Dar, genel ve süper. Dar yapay zeka bir alandaki bir beceride uzmanlaşan, bugün uygulamalarını çevremizde de görmeye başladığımız dijital zekaya verilen isim. Yapay zekanın genel düzeye ulaşması “insan gibi” olması anlamına geliyor. Yani birden çok alanda birden çok beceriye sahip olarak; dijital bilinç sahibi olmak.

Yapay zekanın dar ile genel evrelerinin arasına yerleşiyor geniş yapay zeka. Bu dar yapay zekanın biraz daha gelişmiş versiyonudur. Dar yapay zekada olduğu gibi yine tek bir alanda uzmandır. Ancak sadece bir tane değil o alanda birden çok beceriye sahiptir. Bu sayede işlenmesi gereken geçmiş örneklerin hacminin azaltılması amaçlanıyor.

Adı geçen kritik teknolojilerden birisi de blokzinciri ve bu alandaki pratik uygulamalar. Örneğin Wal-Mart ile yapılmış bir çalışma sonucunda bugün firmanın raflarındaki bir yiyeceğin hangi tarladan, hangi yoldan geçerek geldiğini tespit etmek olası. Blokzinciri öncesi dönemde firma bu izi sürmeye kalktığında (hesap etmişler) verileri toplamaları yedi gün sürüyormuş. Şimdi? Sıkı durun: 2,2 saniye! Firma böylece deposuna gelen bir yiyeceğin üretim ve nakliye macerasına bakarak, standard dışı bir evre tespit ettiğinde onu rafa çıkarmak yerine doğrudan iade ya da imha edebilir. Nakliyesi sırasında belli bir derecenin üstündeki ortamda bulunmaması gereken (ilaç gibi, organ gibi) nesnelerin taşınması da bu şekilde izlenebilir.

Nihayet kritik liste kuantum bilişim ile tamamlanıyor. Firma son birkaç senedir dijital bulut üzerinden partnerlerine sunduğu kuantum bilişim imkanını şimdi bir altyapı haline getirmiş durumda. IBM Q System! Çok yüksek kapasitede işlem gücüne gereksinim duyan firmalar bulut üzerinden bu hizmeti alabiliyorlar.

Eğitim geçmişine bakmadan, isteyen bireylere yönelik bir “çırak yetiştirme” programını da başlatmış IBM. Tabii tüm bunlar firmanın dijital devrimi, sanayi devrimi refleksiyle değerlendirmekte olduğu gerçeğini değiştirmiyor!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 149 – 01.02.2019)

#NecdetBulut #BMO #Bilişim #Gelecek #DijitalYakınsama #EndüstriyelYakınsama #YapayZeka #DijitalDevrim #İşgücüDönüşümü #DijitalDiktatörlük

Eğitim şehidi Necdet Bulut anısına Bilgisayar Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi’nin organize ettiği konferans kapsamında yapmış olduğum Bilişimin Geleceği konulu konuşmamda şu konuları ele aldım:

• Dijital Yakınsama
• Nesnelerin Interneti
• Yeni Medya
• Endüstriyel Yakınsama
• Bilişim 2.0
• Makine Öğrenme, Yapay Zeka
• Kuantum Bilişim
• Blokzinciri (blockchain)
• Büyük Veri
• Bulut Bilişim
• Dijital Dönüşüm
• Dijital Devrim
• Dijital Diktatörlük
• İşgücü Dönüşümü

Internet dijital bir kast sistemini kurmak için istismar mı ediliyor? Yoksa dijital devrim son iki yüz elli yılın normlarını kökten değiştirecek mi?

Bireyin ilerlemesi, kendisini geliştirmesi bir zorlama mı? Yapay zeka insanın yerini aldıkça bu soru kafaları daha çok kurcalayacak gibi. Örneğin Homo Sapiens ve Homo Deus kitaplarıyla büyük sükse yapan Harari, bu yıllarda doğan bireylerin hayatları boyunca en az beş farklı mesleği deneyimlemek zorunda kalabileceğinin altını çiziyor. Çünkü yapay zeka geliştikçe, yaratıcı beceri gerektirmeyen işler insandan makineye kayacak. Peki bireye ne olacak?

İnsanı ilerlemeye-gelişmeye iten toplumsal dinamikler nelerdir? Bu soruyu sanayi toplumu refleksiyle cevaplamak gerekirse “üretim-tüketim zincirinde yerini alması” öne çıkabilir. Yoksa bireyin gelişmesi kimin umurunda? İşgücü süreci, öğrenme becerisi olan makinelere, yapay zeka yazılımlara geçerse toplum bireyin gelişmesini, ilerlemesini hala isteyecek mi?

Risk almaya gerek görmeyecek mi yoksa? Bireyi daha yaşamının başlangıcında testten geçirip, ona sabit bir rol-görev mi biçecek? Örneğin ilköğretim performansına bakıp, onun üniversite eğitimi almasının iyi bir yatırım olmayacağı hükmüne mi varacak? Dünyanın pek çok ülkesinde sınırlı arza sahip yüksek öğrenim, sadece onu hakedenlerin(?) erişimine mi açık olacak?

Eğitim söz konusu olduğunda pek çok insan bu tür bir ayrımı makul karşılayabilir. Böylece dünyada milyonlarca ailenin üstünden de ciddi bir maliyet yükü kalkar. Bu sınırlandırma yaşamın başka alanlarına da sirayet ederse? Diyelim ki ailenin sosyo-ekonomik özelliklerine bakılarak, yetişecek bireye sosyo-kültürel yaşamın belli alanları açılıp, belli alanları kapatılırsa? Ailede sanatsal bir geçmiş yoksa, çocuklarının ressam-müzisyen olmasına neden imkan tanınsın ki? Büyük bir olasılık çocuk da ebeveyninin izinden gidecektir; gitmelidir!

Ya dijitalleşme, internet (farkında olunsa da olunmasa da) gelecekte ortaya çıkacak böyle bir dijital kast sisteminin altyapısını oluşturuyorsa? Elbette ki “demokrasi ile yönetilen ülkelerde” bu tür kast sistemine benzer sınırlamalar resmileştirilemeyecektir. Ancak pratikte bireyin kaderini değiştirmesi giderek daha da zorlaşacaktır. Diğer ülkelerde ise birey belki de zamanının büyük bir kısmını ancak hayatta kalmak için harcamak zorunda kalacak-bırakılacaktır. Sınıf atlaması ne demek?

Cevabı zor sorular! Peki bugün durum çok mu farklı? “Farklıdır; fazla da uzağa gitmeye gerek yok, kendi ülkemize bakalım” denilebilir. Yetişmiş kadroları olmadan 20. yüzyıla başlayan ülkemizde toplumun her kesiminden bireylere fırsatlar sunmak belki de bir gereklilikti. Ancak şimdi aradan yüz yıl geçti. Ayrıca borç-harç da olsa, ithal de olsa, işgücünün yerine kullanılacak akıllı makinelere sahip olmak Türkiye için de olası. Öyleyse neden hala fırsat eşitliği sağlanmak istensin ki?

İlginç bir husus daha söz konusu. (Diyelim ki) Otuz sene önce, yetişmiş işgücü olmadığı için bazı imkanlara sahip olan, bazı konumlara gelen bireyler; yarışa bugün başlıyor olsalardı aynı performans ile aynı yerlere gelebilirler miydi? Türkiye’de ya da başka bir ülkede?

Kanıksanmış, kabul edilmiş “normal” olgusunun bile tanımının değiştiği bir devir. Sanayi toplumunun kurmuş olduğu mevcut dünya düzeninin her cephede çatırdaması. Bu zincirleme reaksiyonun tetikleyicisi müstakil bir paradigma ya da (dijital) devrim değilse nedir?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 132 – 05.10.2018)

İnsanlığın belki de yüz senesi kaldı. Umulur ki bu sürede insanlık Mars’a kaçarak kurtulmayı denemekle kalmaz, yeni inorganik canlı formuyla bir arada yaşayacak şekilde kendisini geliştirmeye de çalışır.

12 Nisan 2018 Perşembe günü ODTÜ’de Türkiye’nin internete bağlanmasının 25. yılı bir konferansla kutlandı. 25 yıl önce Tübitak’ta, ODTÜ’de, Ege Üniversitesi’nde, İTÜ’de, Türk Telekom’da görevli olup da bağlantının kurulmasını sağlayan yöneticiler, akademisyenler, bilgi işlemciler ve konuklar konferansta hazır bulundu. Yapılan üç panelde internetin dünü, bugünü ve yarını mercek altına alındı. Geçtiğimiz aralık ayında yitirdiğimiz Mustafa Akgül hoca saygı ve minnetle anıldı.

İlk oturumda Türkiye’nin ağa bağlanma macerasında görev almış kişiler konuştu. Prof. Dr. Sıtkı Aytaç, Prof. Dr. Serhat Çakır, Prof. Dr. Nüzhet Dalfes, Prof. Dr. Kürşat Çağıltay ve Volkan Gazioğlu Türkiye’nin Bitnet/EARN sürecinden başlayarak internet bağlantısına nasıl geçtiğini, yaşadıkları deneyimleri aktararak paylaştı. İkinci oturumun teması internetin bugünüydü.

Murat Göçe, Filiz Yılmaz, Dr. Atilla Özgit, Ceren Ünal ve Rıdvan Uğurlu medya, teknik altyapı ve hukuki açılardan internetin bugün gelmiş olduğu noktayı irdeledi. Prof. Dr. Ufuk Çağlayan’ın moderatörlüğündeki üçüncü oturumda ise gelecekte internetin nasıl şekilleneceği masaya yatırıldı. Prof. Dr. Osman Coşkunoğlu ve Engür Pişirici ile birlikte gelecek öngörülerimizi paylaştık.

Konuşmamda altını çizmek istediğim olgular şunlardı: Internet gelecekte etrafımızı saran hava gibi olacak. Her yerde ve ücretsiz. Ancak tüm dünya ülkeleri interneti “ücretsiz” yapma konusunda aynı motivasyona sahip olmayabilir. Türkiye gibi yeni teknolojilerin kullanımını telekom şirketlerine para karşılığı lisans marifetiyle veren ülkelerde internet ücretli olmaya devam edecek gibi görünüyor.

Nesnelerin interneti ile daha da “akıllanan” eşyalar, yapay zeka çalışmalarıyla içlerine zeka şırınga edilen yazılım ve donanımlar aslında sanayi devriminin dördüncü halkasını değil yepyeni müstakil bir devrimi işaret ediyor: Dijital devrim!

Sanayi devrimi üç asal temele dayanıyordu : Teknolojik ayağında buhar makinesi, ekonomi ayağında liberalizm, siyasi ayağında ise Fransız Devrimi ile gelen temsili demokrasi. Görünürde refahtan herkesin pay almasını temin eden bu devrim, pratikte paylaşımın aristokrasiden oligarşiye geçmesini sağladı. Benzer şekilde dijital devrim de üç temele dayandırılabilir ve nihai amaç burada da refahın oligarşiden genele yayılmasını sağlayabilir. Bu üç temel; teknoloji bacağında dijitalleşme, ekonomi bacağında bitcoin ve kripto paralarla desteklenen paylaşım ekonomisi siyasi bacağında ise doğrudan, katılımcı demokrasiyi temin edecek blockchain (blok zinciri) altyapısı olabilir.

Her ne kadar reddetsek de insanlığın bir şeyler yapmak için sadece yüz yılı kalmış olabilir. Yoksa insan seviyesinin de üstüne çıkacak bir yapay zeka destekli yaşam formuna yenilebilir. Bu inorganik canlı formu insan ırkını o güne dek yaptıklarına bakarak toptan ortadan kaldırabilir ya da dünya üzerinde belli bir yerde (getto) yaşamaya hapsedebilir. Umulur ki insanlık Mars’a kaçarak kurtulmayı denemekle kalmaz, bu yeni canlı formuyla bir arada yaşayacak şekilde kendisini geliştirmeye de çalışır.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 109 – 27.04.2018)

#HBT #HerkeseBilimTeknoloji #DijitalDevrim #SanayiDevrimi #Endüstri4 #OrhanBursalı #DijitalKültür #YapayZeka #CemSay #YeniParadigma #SanayiDevrimininEvreleri

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi’nin düzenlediği Dijital Kültür ve Yapay Zeka Konferansları’nın dördüncüsünde konu “dijital devrim” idi. Konferans serisini birlikte sunduğumuz Prof. Dr. Cem Say yurtdışında olduğundan bu kez Sn. Orhan Bursalı ile gerçekleştirdik.

Temel olarak irdelediğimiz hususlar şunlardı:

• Sanayi Devrimi’nin gelişim süreci
• Sanayi Devrimi’nin dört evresi
• 4.Sanayi Devrimi ifadesi neden yanlıştır?
• Neden bir müstakil “dijital devrim”, nasıl ?

Dijital kuşakların ilki Y Kuşağı, yaşı ilerledikçe seleflerine mi benzemeye başladı? ABD’de yapılan bir anket tehlike sinyalleri gönderiyor: Olabilir!

2018 Mart ayında ABD’de bin kişi ile bir anket yapılıyor. Soru şu: Havadan bir on bin dolarınız olsa, parayı aşağıdaki seçeneklerden hangilerine yatırırdınız? Seçenekler şunlar: Borç ödeme, gayrimenkül, vadeli hesap, emeklilik fonu, borsa, çocukların eğitimi, küçük işletme, kripto-para, (kendi için) eğitim.

Ankete katılanlar da yaşlarına göre gruplandırılmış. Böylece Bebek-Patlaması (1945-1963 doğumlular), X Kuşağı (1964-1983) ve Y Kuşağı’nın (1984-2000) seçimlerinin nerede çakışıyor, nerede ayrılıyor oldukları analiz edilmiş.

Buna göre Amerika’da herkesin borç içinde yaşadığı ortaya çıkıyor. BP kuşağı paranın üçte birini, X kuşağı dörtte birini, Y kuşağı da beşte birinden biraz fazlasını borç ödemeye yatırıyor. İkinci en popüler seçenekte tercihler değişmeye başlıyor. Y kuşağı parasının %15’ini, X kuşağı %14,6’sını gayrimenkule yatırırken, BP kuşağı %17’sini vadeli hesaba koyuyor.

Anket sonuçları listelendiğinde yaş grubuna paralellik arz eden seçimler de göze çarpıyor. Örneğin BP kuşağı kendi eğitimi için yüzde birin altında para ayırırken, Y kuşağında bu oran neredeyse %10. Keza çocukların eğitimi söz konusu olduğunda en duyarlı grup X kuşağı. %11’in üstünde para ayırıyorlar. Emeklilik fonunu en çok düşünen ise bekleneceği üzere en yaşlı kuşak. BP kuşağı bu alanda %11,5’luk fon ayırıyor.

Kripto paralara en çok değer veren Y kuşağı. %9’luk bir kısmını buraya yatırmaktan çekinmiyor. En favori paralar da bitcoin ile etherium. Bu oran X kuşağı için %4, BP için %3 civarında. Küçük işletme konusunda üç kuşak da ortak bir bakışta. Birbirine yakın oranlarda yatırımlarını bu alana yapmayı tercih ediyorlar. BP %5.6, X %6.7 ve Y kuşağı %6.3. Şaşırtıcı bir sonuç. Normalde Y kuşağının buraya daha çok, BP’nin ise daha az yatırması beklenebilirdi. Üç kuşağın bir ortak özelliği daha var. Yüzde sekizlik bir kısmı bu alanların dışında ama nereye yatıracağını bilmiyorlar. Bu tablo özellikle Y kuşağını analiz etmek açısından önemli enformasyon içermekte. Y kuşağınının tercihlerinin seleflerine bu denli yakın olması, bu kuşaktaki bireylerin giderek dönüşmekte olduğunu gösteriyor. Yüzyıllardır hükmünü süren sanayi toplumunun, kapitalizmin, modernitenin tipik birer post-bireyi olmaya doğru.

Dijital devrim, tanım gereği, aslında sanayi toplumunun normlarına aykırı özellikler içermektedir. Bunun temel dinamosu ise tek ideali (para kazanmak yerine) kendini gerçekleştirmek olan dijital kuşaklardır. İşte o kuşakların ilki olan Y kuşağı  ve işte tercihleri. Borç ödemek mi? Sen ne zaman bu kadar borç yaptın? Gayrimenkul mü? Sen  zaman bu kadar muhafazakarlaştın? Görülüyor ki yaşları ilerledikçe dijital kuşaklar da ebeveynlerine, X kuşağına, BP kuşağına benzemeye başlamakta. Yoksa bir kez daha “Elveda Başkaldırı!” mı? Bir kez daha “Bu da mı gol değil, hakim bey?” mi?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 108 – 20.04.2018)