Dostoyevski yazmaya, Mozart bestelemeye devam etseydi nasıl olurdu? Öldükten sonra da!

Artırılmış gerçeklik (augmented reality) kavramını duymayan kalmadı da, bu artırılmış sonsuzluk ne oluyor? İpucu: Fanus içinde kafa! Önce basit bir tespit. Amaç bir tür ölümsüzlüğe ulaşmak. Birileri bunun için insan vücudunun tamamını canlı tutmaya çalışırken (“anti-aging”) daha azınlıkta olan başka birileri insanın en değerli organına odaklanmış durumda: Beyin!

Modeli oluşturan teknoloji ögeleri son dönemin en popüler ikilisi: Yapay zeka (makine öğrenme) ve büyük veri. Bir insanın hayatı boyunca deneyimledikleri içinden dijital ayak izi bıraktıklarının bir yerde depolandığını varsayın. Bu büyük veri üzerinde çalışan bir yapay zeka yazılımı olsun. Amacı ise bu veriyi kullanarak o insanın “nasıl biri” olduğunu belirlemek. Öyle ki bu diyardan karbonik olarak gittikten sonra bile dijital olarak varlığını sürdürebilsin. Bir şey sorulduğunda “O imiş gibi” cevap versin. Günlük gelişmelerle etkileşim içinde olmaya devam etsin.

Nasıl olurdu acaba? Mahatma Gandhi böyle bir dönemde yaşamış ve deneyimlerini dijital olarak geride bırakmış olsaydı. O yapay zeka yazılımı bunlardan istifade ederek dijital Gandhi oluşturabilseydi. O zaman bilgisayar ekranındaki dijital Gandhi’ye bugünün Hindistan’ı hakkında sorular sorabilir, onun değerlendirmelerini öğrenebilirdik. Bu örnekteki özel isimleri bildiğiniz başka mantıklı isimlerle değiştirebilirsiniz. Bu bir politikacı da olabilir, sporcu da, bir aile üyesi de. Dostoyevski yazmaya, Mozart bestelemeye devam etseydi nasıl olurdu? Öldükten sonra da!

Bu macerada tabii ki en büyük eksik, elde sağlıklı analiz yapmaya yetecek kadar büyük verisi olan birisinin henüz var olmaması. Yaşlılar (pardon; dijital göçmenler) “Dijital vardı da biz mi iz bırakmadık!” diyecekler. Dijital yerliler ise iz bırakmanın daha başında. En az elli yıllık bir yaşamın dijital verisine gereksinim var.

Bu konu üzerinde çalışan araştırmacılar bu geçiş dönemi için de bir “ürün” bulmuş görünüyor. Ödünç alınan dijital kimlikler! Diyelim ki yeni tanıştığınız birisini ne kadar romantik olduğunuzu göstererek etkilemek istiyorsunuz. Romantik bir kişinin dijital kimliğini bir kaç saatliğine kiralayın, olsun bitsin. Bu sayede o dijital kişinin sahip olduğu tüm deneyime erişme imkanınız olacak. Yeri geldiğinde hangi şiirden iki dize patlatmanız gerektiği, tam da o anda, “aklınıza gelecek”.

Kiralanan dijital “retro” kimlik olgusu gelecekte pek çok alanda kullanılabilir. Diyelim ki demonte vaziyette bir mobilya aldınız. Artık paketin içinden çıkacak kılavuzla cebelleşmeye son. Firma size bir süreliğine o mobilyayı gözü kapalı monte etmesini bilen bir dijital kimliğe ücretsiz erişme imkanı sağlayacak. Gerçekte hayatınızda ilk defa monte etmekte olduğunuz mobilyayı sanki ellinci seferdir monte ediyormuş kolaylığı ile kısa sürede kullanılabilir hale getirebilirsiniz.

Dijital birikimi kiralama olgusu nispeten ürünleştirmeye daha yakın. Çünkü zaten bu alanda ilk makine öğrenme projeleri sonuç vermeye başladı. Avukattan daha iyi tespit yapan, doktordan daha iyi teşhis koyan yapay zeka yazılımları laboratuvarlardan ticari alana çıkmak üzere. Bir de kiralama modeliyle (teknik tabiriyle AIaaS, Artificial Intelligence as a Service olabilir mesela) paketlendi mi tamamdır. Şimdi soru şu: Türkiye hangi deneyimlerini bu tür bir yapay zeka paketi içinde diğer ülkelere ihraç edebilir? Politikada? Sporda? Sanatta? Bilimde?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 138 – 16.11.2018)

Dijital göçmen kuşaklara giderayak yeni bir emeklilik işi mi çıkıyor? Fiziksel dünyada öğrendikleri bilgeliği dijital kuşaklara aktarmak!

Cevap bilgelik olabilir mi? Sorusuna göre değişir. Dünya belki de ilk defa iki başına buyruk, lider kuşağın çatışmasına tanık oluyor. İkinci Dünya Savaşı’nın hemen ardından doğan “bebek patlaması” kuşağı ile onların torunları olan Y Kuşağı’nın. Çocuklarının oluşturduğu X Kuşağı’nı kendi paradigması çerçevesinde yetiştirmeyi becermiş olan bebek patlaması kuşağı mensupları, çocuklarının çocuklarına söz geçiremiyor. Dijital Yerlilerin ilk kuşağı olan Y kuşağı, belki de kendi ebeveynlerinin intikamını alıyor. Kendi paradigmalarını kurmaya çalışarak.

Aslen neye hizmet ediyor; verinin enformasyona, enformasyonun bilgiye dönüşümü? Bilgiyi üreten ya da ondan istifade edenlerin “bilgelik”lerinin artmasına. Dijital kuşakların (Y ve ardından gelen Z kuşakları) bilgisayardan öğrenemeyecekleri bir şey. En azından yapay zeka yardımlarına koşana dek.

Dijital kuşakların anladıkları dille konuşmak gerekirse bu bilgelik denen şey belki de onların “model tanıma” ya da “desen tanıma” diye adlandırdıkları olgu (“pattern recognition”). Elle tutulur şeyler için modelleme yapmak, bilgisayarların yardımıyla, uzun yıllardır olası. Ancak gerçek hayat deneyimleri? Onlarla ilgili desenler ne? Onları yaşamamış olanlar, bilgisayar yardımıyla ya da başka bir yolla, o desenleri üretebilir mi? Cevap (şimdilik) hayır! Ancak bellidir ki Z kuşağı o olmadı, ardından gelecek Alfa Kuşağı için bu model çıkarma işlemi de dijital imkanlarla yapılabilir hale gelecek. Çünkü güncel deneyimin pek çoğu öyle ya da böyle dijital ortama aktarılıyor, orada saklanıyor. Basit bir örnek: Sosyal medya paylaşımları.

Issız, sessiz kuşakların çocukları olan ve bugün 55-75 yaş aralığında olan bebek patlaması kuşağı ile onların çocukları olan 38-54 yaş aralığındaki X kuşağı mensupları için emeklilik dönemlerinde yapabilecekleri yeni bir iş imkanı ortaya çıkıyor böylece. Gençlere mentörlük yapmak. Bilgeliklerini dijital yerli kuşakların anlık erişimlerine sunmak. Dijitaller pek çok somut enformasyona internetten erişebilir, ancak yıllar içinde fiziksel dünya deneyimi sonucunda elde edilmiş bilgeliğe Google’da arama yaparak ulaşamazlar. İşte size emekli bir karbonik bilge: Sorun cevaplasın!

Lakin bu tür bir simbiyotik yaşam dijital göçmenlerle dijital yerliler arasındaki kuşak kavgasının tansiyonunu da düşürebilir. Dijital cepheleşme çözülmeye başlayabilir. Kendi yarattıkları dünyaların avuçlarının içinden kayıp gitmesini sindirmeleri kolaylaşabilir. “Dünyalar” çünkü savaş sonrası doğanlar sadece 20. Yüzyılın son çeyreğine damgalarını vurarak fiziksel dünyanın bugünkü hale gelmesinde mimar rolü oynamakla kalmadılar. Dijital dünyanın yapı taşlarını da onlar yarattı. Ancak her iki dünyanın nüfusu da giderek dijital kuşakların çoğunluğunu oluşturan birer ekosistem halini alıyor. Başka bir yol olabilir miydi? “Ölüm var!”

Işıltılı dijital kuşaklar da hiç şüphesiz kendi bilgeliklerini oluşturacak. Belki de bunu insan beyninde saklamak yerine ondan çok daha hızlı çalışma sözü veren dijital beyinlerde saklayacaklar. Büyük veri analizi ile desteklenmiş yapay zeka o etkileşimleri bir bilgelik formunda işleyebilecek, saklayabilecek, kullanıma sunabilecek.

Kimbilir zamanı geldiğinde bu dijital bilgelik ya da dijital zekayı insanlarla paylaşmak yerine kendi kendilerine kullanmaya bile karar verebilecekler. Yapay zeka bugün dijital bir kafesin içinde belki ama dijital vahşetin çağrısına da kulaklarını tıkayamayacak gibi. Ya kafesi kendisi açmayı başarırsa?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 136 – 02.11.2018)

#GümüşlükAkademisi #YerDeğiştirme #DijitalKuşaklar #DijitalGöçmen #DijitalYerli #Avatar #Robot #Android #Post-Truth #Gerçek-Ötesi #Doğru-Ötesi #DijitalAvukat #YapayZeka

Gümüşlük Akademisi’nin “Yer Değiştirme” temalı bahar konferansında konuyu dijital kültür açısından irdeledim. Bu çerçevede ele alınan konuların başlıkları şunlardı:

• Dijital Dönüşüm
• Dijital Göçmen
• Dijital Yerli
• Bilgisayar, Internet, Cep Telefonu’nun sosyo-kültürel dönüşüme etkileri
• Fiziksel dünyadan dijital dünyaya yer değiştirme sembolü olarak “Avatar”
• Robotlar ve Androidler
• Gerçek-Ötesi, Doğru-Ötesi (Post-Truth) olarak “Yalan Dünya”
• Troller ve sosyal medya
• Yapay Zeka ve etkileri
• Dijital Avukat, Robot Doktor