Dünyada dijital uçurum son bir yılda %40’tan %37,5 geriledi. e-Ticaret hacmi 3 trilyon 850 milyar dolara ulaştı. Türkiye her gün sekiz saat internette. Bunun üç saati sosyal medyada geçiyor!

WeAreSocial sitesinin 2021 dijital dünya istatistikleri yayınlandı. Buna göre internete bağlanan nüfus 2020’ye göre 290 milyon artarak 4 milyar 950 milyona çıktı. Dijital uçurum oranı %40,5’tan %37,5’a gerilemiş durumda. Yeni dünyada her üç kişiden bir tanesi internete erişemiyor.

Malum pandeminin en sevdiği slogal “Evden Çıkmadan Yap!” Internet yoksa bu slogan da canlı cenaze! O nedenle geriye kalanların da bir an önce internete erişimini sağlamak gerekiyor. Ki dijital imkanlardan istifade edebilsinler. Daha doğru reklam profilleri üretme sürecine meze olsun/veri üretsinler. e-ticaret hacmi artsın!

Dijital uçurumun yanısıra raporda altı çizilen diğer iki husus ise web3-blokzinciri mimarisiyle gelen merkeziyetsizleşme ile metaverse. Bugün en fazla internet trafiği alan merkez üs konumuna gelmiş Google, Facebook gibi global devler merkeziyetsizleşecek dünyada mevcut yerlerini koruyabilecek mi? Yarın metaverse’in başarılı olabilmesi ise bugün sosyal medyanın gelişmesine bağlı. Bu yıl sosyal medyaya erişim oranında yüzde beşlik artış var. Ancak hala yüzde 60’ın altında. Geçen sene her yüz kişiden 53 küsuru sosyal medyaya erişirken bu sene 58 küsur.

Bugün sosyal medya yarın metaverse için en kritik yaş grubu Z Kuşağı. Rapor Z Kuşağı’nın günde üç saat sosyal medya kullandığının altını çizerek, işlevi her ne olursa olsun “sosyal”leşme boyutunun dijital süreçlere dahil edilmesinin önemine işaret ediyor.

Internet kullanım sürelerine bakıldığında aslında geçen sene ile pek bir farklılık olmadığı göze çarpıyor. Öyle ki bu seneki artışların gerçek olup olmadığı bile tartışılabilir. Örneğin günlük internete bağlı kalma süresi geçen sene 6 saat 54 dakika iken bu sene 6 saat 58 dakika. Fark sadece dört dakika. Sosyal medya erişimi 2 saat 25 dakikadan 2 saat 27 dakikaya çıkmış. Fark iki dakika. İşin ilginci geçen sene 1 saat olarak gösterilmiş olan internet üzerinden radyo dinleme eylemi bu sene bir dakika artmış ama altına geçen sene ile aynı ibaresi yazılmış!

Türkiye ile ilgili bazı istatistikler ise şöyle: Internette geçen zaman Türkiye için üç dakika artmış ve 7 saat 57 dakikadan 8 saate çıkmış. Sosyal medyada geçirilen zaman ise iki dakikalık bir artışla 2 saat 59 dakikaya ulaşmış.

Dünya üzerinde herhangi bir konuda “nasıl yapılır” türünden video izleyenlerin oranı %46,8, Türkiye’de ise bu oran %62,7. Türkiye’nin eğitim ile ilgili savaşının bir anlamda dijital izdüşümü. Dünyada internet üzerinden dizi-film vb. izleyenlerin oranı %93,5, Türkiye’de %96,4. Yani internet neredeyse TV izlemek için kullanılır hale gelmiş. Dünyada podcast dinleyenlerin oranı %20,4, Türkiye’de %17,8. Konuşmayı dinlemekten daha çok seviyoruz malum. Kripto param var diyen internet kullanıcılarının dünyadaki oranı %10,2, Türkiye’de %18,6. Haftada en az bir kere internet üzerinden bir şey satın alıyorum diyenlerin oranı dünyada %58,4, Türkiye’de %64 (en çok Tayland %68,3). Türkiye’nin durumu fena değil.

Son olarak global e-ticaret hacmi geçen seneye göre 591 milyar dolar artarak 3 trilyon 850 milyar dolara ulaşmış. Bunu zaten dünyanın en zenginleri listesinde Bezos’un yerine bakarak da tahmin etmek mümkün!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 310 03.03.2022)

Sonluluktan başka bir şey bilmeyen insan sonsuzluğa alışabilir mi?

Spotify, Tidal türü müzik sitelerine abone olan kişi aylık sabit bir ücret karşılığında sitenin tüm arşivine erişme-dinleme imkanı elde eder. Sınırsız bir arz! Bir tür cennet yani. Peki kullanıcılar bununla ne yapar? (“Cennetteyken ne yapacaksın?” – You Started Laughing, Supertramp).

Her şey gibi insanın da zamanı sınırlı. Ama insanın bir farkı var; bunun bilincinde. Sınırsız arzın karşısında ilk tepkisi doğal olarak onu tüketebildiği kadar tüketmek olacaktır. (“Hepsini istiyorum, hepsini şimdi istiyorum” – I Want It All, Queen). Peki nereden başlayacak? Bildiği diyarlardan. Bildiği-sevdiği bütün müzikleri kendince bir araya getirip, dinleme-listeleri oluşturur. Eskilerin deyişiyle “karışık kasetler” yapmaya başlar!

Müzik dinleme sitesi onu tanıdıkça ona yardımcı olmaya çalışır. “Eğer” der “bunu seviyorsan, bunu da sevebilirsin”. Hafta boyunca dinlediği parçaları analiz ederek ona alternatif dinleme-listeleri oluşturmaya başlar. (“Supertramp’ı sevdiyseniz Manfred Mann ya da Genesis’i de sevebilirsiniz”).

Bununla da kalmaz. Soluğunu üyelerinin enselerinde hissettirecek yeni etkileşim yolları da dener. Örneğin bir dinleme-listesi bittikten sonra, o listedeki şarkılardan yola çıkarak kendince uygun bulduğu parçalarla müzik çalmaya devam eder. (İçinde Annie Lennox, Shakespears Sister, Heart, Lorde, Lana Del Rey olan bir listenin ardından örneğin Frankie Goes to Hollywood’dan The Power of Love şarkısı gelebilir ya da I Muvrini’den A te Corsica).

Üye siteye alıştıkça belli bir profile doğru seğirtmeye başlar. Bazıları daldan dala atlamakta ve bir dinlediğini bir daha dinlememektedir. Bunun iki temel nedeni olabilir. Ya dikkat çekme, takipçi toplama gibi arzuları-hedefleri vardır ya da müzik dinleme zevkini henüz oluşturma aşamasındadır; deneye-yanıla ilerlemesi gerekir – tamam bir de ruhu yaşlanmayan ihtiyar delikanlılar var! Bazıları yıllar içinde geliştirmiş olduğu müzik dinleme zevkini oluşturan müzisyenlerden öteye geçmek istemez. Dinledikleri müzikler içinde bir sürpriz olmamasını talep ederler. Bunun bir alt fraksiyonu belli bir zaman dilimi boyunca sadece bir ya da birkaç parçaya takılır ve sürekli onları dinler! Ara sıra bir kaç yeni parça keşfederler ve bu yeterlidir!

Böylece insan kendisine bir kez daha ispat eder: “Sonsuz arz benim neyime! Sonsuzluk, cennet benim neyime! Bana üç-beş ünite-doz yeter” (“Deniz Kenarında” – Sonsuzluk ve Bir Gün, Eleni Karaindrou). Kapitalizm sınırları fiziksel-dijital aşıp ulaştığı yeni diyarlarda bu temel ilkeyi hayata geçirmekte ustadır! İnsanları kontrol altında tutmak ve sahip olduğu malını-mülkünü onlardan korumak için kaynakları kısmaz, insanları sınırlamaz! Tam tersi. Fazla fazla verir. Çünkü bilir; bir süre sonra obez olup bir kenara yığılacaklar!

Kapitalist batı kafasının “özgürlük” anlayışı insanları-toplumları obez yaparak mıhlamak herhalde. Para obezi, yiyecek obezi, müzik obezi, mal-mülk obezi, gezme-tozma obezi, tembellik obezi, duygu obezi, aşk obezi… Formüldeki son bilinmez-sorunu da çözüldü gibi. “Artı değer” üretmek için gerekli olan emek artık “akıllı makine”lerle sağlanacak: Robotlar, yapay zekalar! O zaman geldiğinde insan direniş göstermek isteyecektir mutlaka ama ah işte obezlik. Hareket edemeyecek ki! Dijital çarmıh “yatay düzlemde” gerçekleşmiş olacak! (“Orada Kimse Var mı?” – Comfortably Numb, Pink Floyd)

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 242 13.11.2020)