Tele1 TV’de Alp Yanardağ’ın hazırlayıp sunduğu Bilim Teknoloji Evreni programına konuk oldum. Alp Yanardağ ile yapay zekayı enine boyuna ele aldık. Bir yapay zeka algoritmasının klasik bir yazılımdan farkından tutun da ses ve video klonlama imkanlarının iyiye ya da kötüye kullanımlarının nasıl olacağına dek. Tüm bu değerlendirmelerin sonucunda şu ortak noktaya vardık: Yapay zeka yeni bir gerçeklik algısının temelini oluşturuyor.

Programın tamamını Bilim Teknoloji Evreni Programı’nın Youtube Kanalı’ndan izleyebilirsiniz.

İpuçlarını pi sayısında aramak daha güçlü komplo teorilerinin üretilmesini sağlayabilir.

Doğrunun, gerçeğin, hakikatin hüküm sürdüğü o eski güzel günlerde sağlam bir ilke vardı. Akıl yürütürken sık sık başvurulan. Sebep-sonuç irtibatı kurulurken sadece “gereklilik” boyutu değil, “yeterlilik” boyutu da irdelenirdi. Çünkü ikincisi dikkate alınmazsa birbiri ile ilgisi olmayan pek çok şey arasında irtibat kurmak mümkün olabilirdi. Şimdi post-truth denilen doğru-ötesinin sefil köleleriyiz. Akıl yürütürken yeterlilik boyutuna bakmamız gerekmiyor. Hele bir de sonuçtan sebebe doğru tümdengeliyorsak. Gereklilik üzerinden akıl yürütüyoruz. Hatta bunun güzel bir adı bile var: “Algı Yönetimi”!

Covid-19 dört ayda dünyanın dört bir yanına ulaştı. Aşırı yüksek bulaşma oranı ve düşük öldürücü etkisiyle herkesi selamladı. Derhal komplo teorileri üretilmeye başladı. En popüler teorilerin başında dünya nüfusunu bir milyarın altına indirmek ile Çin’i ekonomik olarak kaosa sürüklemek geliyor. Bu ikiliyi başka teoriler izliyor. Örneğin insanları evinden çıkmadan yaşamaya alıştırmak için bir tür tatbikat yapmak. Bakalım nasıl oluyor? Evden çalışarak dünya ekonomisi döner mi? Evden eğitim verilebilir mi? Drone ve benzeri cihazlarla sipariş teslimatları da eklenirse üstüne?

Sebeple sonucun latif ilişkisi ile “durumdan vazife çıkarma”yı birbirine karıştırmamak lazım. Bazı ülkeler biraz nüfus azalsın da ekonomi rahatlasın diyerek geç tedbir almış olabilir. Ancak böyle bir global salgın insan nüfusu azalsın diye çıkarılmış olamaz. Birileri Çin’in ekonomisini batırmak istiyorlarsa, her yıl verdiği ekonomik fazladan dolayı Çin’i satın almaya mecbur tuttukları dolara endeksi ABD devlet tahvillerinin karşılığını vermiyorum desinler, sonuca daha kolay ulaşırlar (bunu daha önce yapmış ve altın karşılığında para basma gerekliliği dünya üzerinden kaldırmışlardı)

5G var bir de. İnsanları bulundukları yerde piliç gibi kızartabilecek bir teknoloji deniyor. Kazakistan’daki antiloplar üzerinde denenmiş ve bir kerede binlercesi öldürülmüş. Madem öyle neden Avrupa ülkeleri Çin’den sonra en çok etkilenenler listesinde başı çekiyor? Yoksa bu piliç çevirme teknolojisini Afrikalılar mı geliştirdi?

Komplo teorilerini ustalıkla paçavraya çeviren bir kural var oysa: Dünya öyle inanıldığı gibi üç beş kişi tarafından yönetilmiyor. Olsa olsa üç beş bin kişi kendi bakış açısına göre yönetmeye çalışıyor. Dünyanın en zengin insanı Bill Gates güya üreteceği aşıları satmak için bu işin arkasında deniyor. Adam daha Çin’e yeni teknoloji nükleer enerji santrallarını satamadı. Kendi başkanının ambargosuna takıldı.

Pek çok kişi “Bu da mı gol değil hakim bey?” diyerek, kopyala/yapıştır ile oluşturulmuş kurgu romanları, Asteriks’i, Kore dizilerini örnek gösterecektir. Peki bunların yanısıra bununla alakası olmayan diğer binlerce kurgu romana, diziye, filme ne olacak? Biliminsanları öteden beri rastlantı diye bir şey yoktur demiyorlar mı? Elinde yeterince büyük bir veri kümesi olursa ondan dilediğin sonucu çıkarabilirsin. Daktilo önüne oturtulmuş maymun metaforunu anımsayın! İlla ki anlamlı bir şeyler de tuşlayacaktır! Yeter ki yeterince uzun süre tuşlasın!

Pi sayısının ihtişamı yol gösterici olabilir belki. Hiç düşündüğünüz mü? Pi sayısının virgünden sonraki kısmı tekrarı olmayan bir sayı dizisidir. Yani içinde dünyanın bütün sayıları, sayılar harflere çevrilse bütün metinleri yer almaktadır. Bir dahaki sefere komplo teorilerini pi sayısında arayanlar daha kabul edilebilir sonuçlar üretebilir!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 208 20.03.2020)

Sanayi toplumunda optimizasyon sorunu bugüne dek insanın becerileri ile ilgiliydi; artık ontolojisiyle ilgili. İnsan tablodan çıkarılmalı!

İnsanlık yeni bir “kendini bilmezlik” evresine mi giriyor? Çevresindeki bilgi kaynağı, bilgiye erişme olanakları arttıkça sorunları da artıyor. Oysa bilgi ile problem olgularının ters orantılı olması gerekmez mi? Kişi ne kadar çok bilirse o kadar az derdi olmaz mı? “Gerçeği öğreneceksin ve gerçek seni özgür kılacak”.

Belki tam da üstüne basılan yer burası. Artık öğrendiğimiz “gerçek” ne kadar gerçek? Gerçek-ötesi, doğru- ötesi (post-truth) bir dünyadayız. Gerçek sahteleş(tiril)iyor. O sahteleştikçe çözümler de. Sorunlar ise yerlerini daha büyüklerine bırakıyor.

Sorun yumağı insanı sarıp sarmaladıkça teknolojiye olan gereksinim de artıyor. Bugün örneğin pek çok bireyin zaman yönetimi problemi var. Ne büyük bir tesadüf ki artık yanıbaşında birer dijital asistan peydahlanmaya başladı. Ona hiç kızmayan, yüzünü ekşitmeyen, 7×24 hizmetinde olan. Peki bu bireyin problemlerini çözmüş olacak mı? Görünen problemlerini çözecek belki ama yepyeni problemleri de beraberinde getirecek. Net nette “olmasaydı belki de daha iyi olurdu” dedirtecek.

Giderek kesif bir teknoloji bulutunun yaşamın etrafını sarması insanın geri çekilmesi anlamına da geliyor. Dijital asistanlar yaygınlaşınca insan asistanlar o cepheyi terk etmek zorunda kalacak. Makine öğrenme tabanlı yapay zeka uygulamaları yaygınlaştıkça avukatlar, doktorlar, cerrahlar, savcılar, hakimler, çağrı merkezi uzmanları, şirket yöneticileri vs. geri çekilecek. Otonom araçlar geliştikçe kol gücüyle çalışanlar da. Artık lokantalarda siparişi bir garsona değil masaların üstündeki ekranlara vereceğiz. Siparişler lüks versiyonda ayağımıza kadar otonom bir araçla gelecek. Sıradan lokantalarda ise kalkıp kendimiz almak zorunda kalacağız. Çöp kamyonları çöpleri de toplayacak, pizza teslimatı yapan dronelar önce motor kuryeleri tedavülden kaldıracak, sonra da pizzayı pişirenleri. Çünkü dronelara 3D yazıcı mantığı ile pizza yapma imkanı da eklenecek.

Bu teknolojik yenilikler aslında mevcut bir problemi çözüyor; tamam. Bu problemlerin ortak özelliği nedir? Çoğunlukla insanla ilgili. Onda var olan her daim öngörülebilir davranMAyabilme özelliği. Yani otonom iradesi. Dördüncü evresine geçirilmeye çalışılan sanayi toplumunda verimin artırılması refleksi artık geldi insanın kendisine dayandı. Optimizasyon sorunu bugüne dek insanın becerileri ile ilgiliydi; artık ontolojisiyle ilgili. İnsan tablodan çıkarılmalı!

Kalitesiz hizmet aldığımız her noktada insanın bir makine ile değiştirilmesine itirazımız olabilir mi? Tam da burada her birey kendi konumunu yeniden değerlendirmeli. Buraya dek hizmet alan birer insan olarak bize hizmet veren öteki insanları tablodan çıkardık. Onları birer makine ile değiştirdik. Diyelim ki hafta sonu bitti ve pazartesi geldi. Aaa bir de baktık ki biz de o gözden çıkarılan insanlar kümesinin bir üyesiymişiz. Bizim de her daim öngörülebilir davranmayabilme özelliğimiz başka bazı insanların “yaşam kalitesi”ni, “kişisel beklentileri”ni aşağı çekiyormuş. O zaman bizi de birer makineyle ya da yazılımla değiştirebilirler. Bu süreç çoktan başladı. Acaba diye merak etmekle vakit geçirmeyin. Ne zaman diye sorun kendinize. Sıra bana ne zaman gelecek? Güneye yerleşme planını hayata geçirmekte fayda var. Çünkü iş “makine”ye kalırsa, yerleştireceği bölgeyi rastgele seçebilir.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 152 – 22.02.2019)