Eskiden şöyle bir şüphe vardı: Sakın dünya, başka bir yerin cehennemi olmasın? Robotlar zamanında bu belki de yerini şuna bırakacak: Cennet burası !

Bazı teklifleri reddetmek çok zordur. Stanford Üniversitesi’nden Prof. Dr. Laura Carstensen’in teklifi o cinsten. Adeta bilimsel bir araştırma değil de mevcut sosyo-ekonomik tabloya bakarak üretilmiş; tümdengelimci. Carstensen insanların çalışmaya 40 yaşında başlamalarını öneriyor. Bu konudaki video haber ise Dünya Ekonomik Forumu’nun sitesinde yapılmış. Hani şu nesnelerin interneti ve yapay zeka teknolojilerinden istifade ederek 4. Sanayi Devrimi başlığı altında işgücünü insandan robotlara kaydırmayı arzu edenlerin kulübü (Davosspor).

Anlaşılan tabloyu oluşturan ögeler şunlar: Giderek artan bir dünya nüfusu ve ne yazık ki yeni bir dünya savaşının çıkarılamaması, para piyasalarındaki işlemlerin reel ekonomik devinim tarafından karşılanamayacak raddeye gelmesi, ekonominin giderek global bir açmaza girmesi, yeni gelen dijital kuşakların 20.yüzyılın ikinci yarısından itibaren bir standard haline getirilmiş yapılara-modellere saygı duymaz bir tavır almaları, basit cihazların sensör ve veri iletim imkanlarıyla akıllı hale getirilmesi ve bir umut ışığı; “Acaba iş gücünü robot(umsu)lara kaydırabilir miyiz?”, atıl durumuna düşecek insan yığınları için “evrensel baz ücret”in icadı, sosyal medya ile oluşturulan yeni (dijital) tüketim modeli.

Ancak iki grubun zamanla “halledilmesi gerekiyor”. Birincisi katma değeri düşük işlerde çalışan (ağırlıklı mavi yakalı) işgücü. İkincisi global dünya düzeni paradigmasını takmayan genç dijital kuşaklar.

Tabii evrensel baz ücret bir yere kadar iş görebilir. Bunun ötesinde daha cazip şeyler de icat etmek lazım. Kolay kolay karşı konulamayacak. Özellikle de gençler için. Prof. Carstensen diyor ki: “İnsanlar 40 yaşına dek çok zor bir yaşam sürüyor. Evleniyor, çocuk sahibi oluyor, aile kuruyor. Ve tüm bu zaman içinde bir de çalışmak zorunda kalıyor. Oysa 40 yaşına dek çalışmak yerine bu türden kendini gerçekleştirmeye ayırsalar vakitlerini. Ondan sonra gelip 80 yaşına dek çalışsalar daha iyi olmaz mı?”

Teklif çok cazip. Lakin bu yola girip de 40 yaşına gelince “Hadi artık ben çalışmaya başlayayım” diyecek çıkar mı şüpheli. Çünkü o zamana dek global baz ücret artı sağdan soldan gelecek ufak tefek imkanlarla kör topal kendilerine bir yaşam kuracak olan bireyler çalışmaya neden gerek duysun? Ayrıca herkes büyük şehirlerde, büyük ülkelerde yaşayacak değil ya gidip kırsalda da yaşar, Afrika’nın, Hindistan’ın egzotik isimsiz köylerinde de. Ne tatlı olur değil mi? Bugün plazalarda çalışanların kaçının aklından her şeyi bırakıp uzaklara gitmek geçmiyor?

Dünyadaki gençlerin çoğu malum, içi boş eğitim sistemi ve sosyal medya ablukası altında çalışmaktan giderek uzaklaşıyor. O halde bu gençleri “adam etmek” için neden onca çaba? Düne kadar gerek vardı belki, çünkü makineleri çalıştıracak işgücüne ihtiyaç duyuluyordu. Artık yok! Yaşasın 4. Sanayi Devrimi!

Internet erişiminin dünyanın en uç noktasına kadar götürülmesi o nedenle daha da önemli. Böylece gençler dünyanın neresine giderse gitsin kendilerini kıyıda-köşede kalmış hissetmeyecek. Ayrıca robotların zamanı geldiğinde binlerce yıllık dini kitaplar da yeniden yorumlanabilir: Çalışmak bir erdem değildir gibi, cennet burası gibi.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 126 – 24.08.2018)

İnsandan farklı olarak yapay zeka kitlesel yıkıma başvurmadan dünyayı cennete çevirebilir.

Yapay zeka insanın varlık sebebini sorgulamak zorunda bırakabilir mi? YZ alanında alınmaya başlayan güncel sonuçlar bir yandan da bunu düşündürmeye başladı. Özellikle gerçekleşmiş veri üzerinde analiz yaparak sonuç üretmeyi gerektiren süreçlerde YZ’nin insan kapasitesine oranla bariz üstünlük kurması er ya da geç bu sorunun daha çok dile getirilmesini sağlayacak.

Örneğin bir hastalığa teşhis–tanı koyma sürecinde yüzde yüz doğru tahmin yapacak bir dijital doktor ortaya çıkarsa, kim neden insan doktora gitme inadını sürdürsün? Benzer bir kıyaslama hukuki süreçlerle ilgili de yapılabilir.

Bu “vuruşarak çekilme” sürecini aslında insanlık daha önce de pek çok kez yaşadı. Örneğin bilgisayarlaşma süreci. Kırk sene önce insanın yaptığı işlerin pek çoğunu bugün bilgisayarlar yapıyor. Bellidir ki o bilgisayarları bugün yine insan kullanıyor. Yani insanın denetimi, yönlendirmesi, tasarımı, yapılandırması olmasa bilgisayar tek başına bir şey yapamaz. Ancak gelinen noktada bilgisayar ile çeşitli seviyelerde etkileşime girerek onu “çalıştıran” insanın sahip olduğu beceriler, o işleri kırk sene önce yapan insanların becerileri ile aynı değildir. O eski beceriler teknolojik cihazlara entegre edildi; insanlar ise daha yeni (ileri) beceriler edinmek zorunda kaldı. Kağıt kalem ile muhasebe hesabı yapanlar gitti, bilgisayar için muhasebe yazılımı geliştirenler geldi.

YZ alanındaki çalışmalar bu tür dönüşüme yeni bir boyut katma potansiyeline sahip. İnsanın hükümdarlık alanı giderek daralıyor. İnsanın bu daralan alanda varlığını sürdürebilmek için çok daha ileri becerilere sahip olması gerekiyor. Öte yandan bu grafikle tezat oluşturan bir gerçek de var. O da dünya nüfusunun giderek artması. Bir yanda daha az insan daha çok YZ destekli teknolojiler ile yaşamın daha verimli, daha kaliteli hale gelmesi diğer yanda ise daha çok insan.

Nüfus sorununu insan kendi üslubunca çözmeye kalktığında ne olacağı bellidir: Savaş, salgın hastalık gibi kitlesel yıkımlar. Ancak YZ belli bir olgunluğa gelene kadar insanın yerküre üzerindeki varlığı devam edebilirse gelişmiş, insanı da aşmış YZ’nin bu soruna farklı çözümler üretmesi söz konusu olabilir. YZ dünyayı cennete çevirebilir!

YZ’nin içgüdüsel olarak “öleceğim kaygısı”na sahip olmaması böyle bir olumlu düşünceyi akla getiriyor. “Kendi çıkarı” diye bir önceliği, önyargısı olmayacak bir varlık türü. Geliştirme sürecine müdahil olacak insanların bu tür önyargıları YZ’ye şırınga etmeye kalkışmamaları şartıyla elbet.

O halde şöyle bir soru ortaya atılabilir. Bir ülkeyi, devleti, insanı merkeze koymayacak, bütünüyle nesnel bakış açısıyla değerlendirme yaparak karar verecek YZ’yi yapmayı kim ister? Bu tür Ar-Ge çalışmalarına milyarlarca lira yatıran, yatıracak olan zengin girişimciler, yatırımcılar mı, yoksa devletler mi? Herhangi bir kişisel ya da kamusal çıkar gütmeden? Belki de bu nedenle bilim çevrelerinde şu soru güçlü bir şekilde sorulmaya devam ediyor: YZ neden insan düzeyinde bir seviyeye getirilmek istensin ki? Biz onu bize köle olsun diye yarattık! Bir başka deyişle: YZ sana söylüyorum, ey insan sen anla!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 118 – 29.06.2018)