Geleceğin yazarı daha mı az yazacak?

Microsoft geçtiğimiz günlerde bir liste yayınladı. Üretken yapay zekanın insanın elinden en hızlı şekilde alacağı meslekler listesi. Listenin tepesinde yer alan mesleklerden bazıları şunlar: Tercümanlar, çevirmenler, yazarlar, edebiyatçılar, teknik yazarlar, editörler. Bu üçüncü oluyor.

Matbaa bu “içerik üreticileri” olumlu yönde etkilemişti. Yazdıkları, düzelttikleri metinler daha geniş bir pazara hitap edebilir hale geldi matbaa sayesinde. Daktilo ve akabinde bilgisayarın biraz zorladığından dem vurulabilir. Bugün neredeyse hiçbir yazar kaleme aldığı içeriği elyazması formatında satışa sunmuyor olsa da pek çoğu bilgisayar kullanmaya yanaşmıyor. Biraz yaş biraz da alışkanlık boyutu söz konusu. Daktilo ya da bilgisayar ile genç yaşta tanışanlar daktiloya (ya da bilgisayara) kolayca adapte olabildi. Yaşı tutmayan kıdemliler ise kalem ile yazmaktan vazgeçmedi. Bir kısım arafta kalıp daktilo kullanmaya devam ediyor olabilir.

Bu üçüncü evrede teknoloji bu kez doğrudan içeriğe odaklanmış durumda. Metin işleme becerisi gelişmiş üretken yapay zekalar (tüm o GPT’ler, Gemini’ler vd.) ister istemez yazılı metin üzerinde çok daha verimli çalışabiliyor. O nedenle örneğin bir metni analiz etmek ve onu sadece dilbilgisi kurallarına göre değil aynı zamanda anlamsal boyutta da değerlendirmek bu tür yapay zekalar için kolayca uzmanlaşabilecekleri alanlar.

Hukuk alanında örneğin yapay zekanın ilk indireceği hedefler içinde kurumsal sözleşme metinlerini ilgili yasa maddelerini baz alarak incelemek yer alıyordu. Edebiyatta benzer bir durum editörlük mesleği için söz konusu. Editörlük belki de ıskalanmış bir alan. Her yayınevi editörlük işine aynı ilgiyi-önemi göstermeyebiliyor. Yapay zeka bu alandaki prematüreliğin giderilmesini sağlayabilir. Her yazarın yanıbaşında duran ve özellikle de onun metinleriyle “büyümüş” bir editör ne büyük kolaylık sağlar! Unutmamak gerekir ki bu yapay zeka editörleri o dilin her türlü özelliğini-kuralını biliyor olacak.

Benzer şekilde üretken yapay zekaların başarı ile yerine getirebileceği bir diğer alan da çevirmenlik. Artık herhangi bir dilde yazılan bir roman, neredeyse her dilde yazılmış gibi olacak. Çünkü anında istenilen dile çevrilebilecek. Çeviri söz konusu olduğunda hiçbir zaman tam başarı sağlanamayacak en az bir edebi alanın olabileceğinden bahsedilebilir: Şiir! (Yine de umutlanmamak lazım; yapay zeka orada da beklenmedik bir çeviri performansı gösterebilir).

Yazarların, özellikle de kurgu öykü-roman yazarlarının yanıbaşında bu denli gelişmiş araçların yer alması güzel haber de bununla birlikte gelen bir de kötü haber var. Microsoft’un listesine göre üretken yapay zekalar yazarlık müessesesine de göz dikmiş durumda. Yazarlığın kendisi de gelecek yıllar içinde insandan yapay zekaya geçebilir. Bir yanda yepyeni yapay zeka yazarlar türeyebilir ve bu yapay yazarlar çok-satanlar listesini doldurabilir. Ancak (yaşayan ya da ölmüş) insan yazarlar için bir umut ışığı hala var. Kendi isimleriyle yapay zekanın eser üretmesine izin verebilirler. Telif karşılığı tabii ki! Bir sonraki Borges ya da Yaşar Kemal romanını yapay zeka yazabilir ve bu eser Borges ya da Yaşar Kemal adıyla yayınlanabilir. Yazarlık, yaşayan bir yazar için, kendi yapayının ürettiği metne son dokunuşları yapmaktan ibaret hale gelebilir.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 488 12.09.2025)

Tele1 TV’de Alp Yanardağ’ın hazırlayıp sunduğu Bilim Teknoloji Evreni programına konuk oldum. Alp Yanardağ ile yapay zekayı enine boyuna ele aldık. Bir yapay zeka algoritmasının klasik bir yazılımdan farkından tutun da ses ve video klonlama imkanlarının iyiye ya da kötüye kullanımlarının nasıl olacağına dek. Tüm bu değerlendirmelerin sonucunda şu ortak noktaya vardık: Yapay zeka yeni bir gerçeklik algısının temelini oluşturuyor.

Programın tamamını Bilim Teknoloji Evreni Programı’nın Youtube Kanalı’ndan izleyebilirsiniz.

Sanatın-edebiyatın her adımda ilerlemesi bir ön gereklilik mi?

Yapay zekanın iş gücünü ele geçirmesi artık bir zaman meselesi. Sıra bana ne zaman gelecek? Şimdiye dek bu konudaki iyimser yaklaşımlar iki şeye işaret ediyor: Birincisi insana gereksinim duyulacak yepyeni işlerin de ortaya çıkmasına neden olacak – ortaya çıkmaya başladı bile, bakınız sufle mühendisliği. İkincisi ise yaratıcılık ya da tasarım gerektiren işlerde hala insana gereksinim olacak!

Bu ikincisinin ömrü ile ilgili pek bir yorum yapılmıyor. Yapay zekâ hangi seviyeye gelirse gelsin yaratıcılık, tasarım becerileri gerektiren işleri insanlar yapmaya devam edebilecek mi? O insanlara günah değil mi? Ötekiler baba topraklarına dönüp doğal tarımla uğraşırken bunlar hala kapalı mekanlara tıkılı..

Sanatta ya da edebiyatta eleştirmenlerin gündeme getirdiği popüler konulardan birisi de kendini tekrar. Yazar bu kitabında ya da ressam şu tablosunda kendisini tekrar etmiş ise vay onun haline! Eleştirmenler derhal onun biletini kesiyor. Çünkü nedense sanatın sürekli ilerlemesi bir ön gereklilik. Bu tonda bir romanı geçen sefer de yazmıştın, neden aynısından bir tane daha yazdın ki? İlerleme olsun ama illa ki her sanatçının her eserinden de bu beklenmesin! Sanatsal ilerleme bir açıdan değerlendirildiğinde biyolojik mutasyon gibi. Hücrenin bin kuşak boyunca kendisinin tıpatıp aynısı çocuk hücre üretmesinden sonra bin birinci seferde ortaya biraz farklı bir çocuk çıkması gibi. O bin sefer boyunca değişiklik olmaması belki de hücre ile ortamın birbirilerine güçlü bağlarla bağlanmasını sağlamak için!

Geleceğin edebiyatçısı-sanatçısı da belki bir tür hibrit üretim sürecini icra ediyor olacak. Diyelim ki sanatçı öncekilerden farklı özellikler taşıyan bir üretimde bulunacak. Olumlu tepkiler alması durumunda onun dijital ikizi aynı yapıda farklı eserler üretmeye başlayacak. O sırada sanatçı herhangi bir üretim kaygısı olmadan biraz nefes alacak. Başka şeylerle uğraşacak belki. Sonra yeniden bir mutasyon evresine geldiğine karar verdiğinde, yine insan-üretim bir esere girişecek. Ve karşımıza yine öncekilerden farklı özellikler barındıran bir eser çıkacak!

Bu modele göre Dan Brown örneğin. Dijital Kale hadi olmadı Melekler ve Şeytanlar kitabından sonra şahsen hiçbir roman yazmamış olurdu. Çünkü diğerlerini yapay zekâsı dijital-dan-brown yazabilirdi (Her ne kadar Da Vinci Şifresi ile global başarı elde etmiş olsa da o bilinen dördüncü kitabıdır). Eğer çok hoşuna giderse, sonraki kitapların mekanları, kahraman isimleri gibi detayları d-d-b’ye kendisi verebilirdi. Ya da d-d-b romanı yazıp sunduğunda üstünden geçip, beğenmediği mekanları ya da isimleri değiştirebilirdi.

Bir süredir yoğun bir şekilde uyarı sinyalleri geliyor insanlara. Dijitalleşme ile birlikte o denli yoğun bir hayat yaşamaya başlandı ki insanlar artık nedenini bilmedikleri halde zihinsel olarak büyük bir yorgunluk hali yaşıyor. İsim bile takıldı buna: Tükenmişlik sendromu! Buna neden olan şeylerin ne kadar üretici ya da verimli olduğu bir yana. Ortada bir gerçek var: İnsan beyni, bu hıza alışık değil! Biraz ara vermesi lazım. Yaptıklarına, ettiklerine! Yapay zekâ geleceğin insanına böyle bir yaşam modeli temin etmek üzere tasarlanmayacaksa Sezen Aksu haklı çıkacak: “İşte biz o gün tükeneceğiz!”

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 406 18.01.2024)

Sosyal medya 80’lerden beri süregelen sığlaşmaya bir dur diyebilir mi?

Internet Türkiye’de edebiyata ikinci baharını yaşatıyor denilebilir mi? Görünen o ki televizyonun ülkeye girmesinden önceki o masum dönemde şiir kitaplarının baskısı on bin adet düzeyinde oluyormuş. Daha sonra 70lerde televizyon, 80lerde ise 12 Eylülün baskıcı uygulamaları sonucunda ortaya çıkan lümpenleşme, sığlaşma, çoraklaşma.

60lı yıllar birinci bahar ise 70ler, 80ler, hatta 90lar edebiyatta soğuk bir kış etkisi yaratmış olsa gerek. Basılan kitap çeşidi ve adedi artsa da ders kitapları hariç tutularak yapılan hesaplamalara göre ülkede bir kişinin yılda okuduğu kitap sayısı giderek düşüş kaydetti.

İyi şair Turgut Uyar’ın 1984’te Can Yayınları’ndan çıkan toplu şiirler kitabı Büyük Saat için yayınevi bir imza günü düzenler. Gelen giden olmayınca Erdal Öz, Uyar’a belli etmeden iki yayınevi görevlisinden rica eder. Bu kişiler kitap imzalatmaya gelen okur rolünü oynarlar. Günün geri kalanında ancak birkaç kişi daha gelir. Bu durum o yıllarda sadece Turgut Uyar’a özgü değildi. Aziz Nesin’in deyimiyle “üç kişiden dördünün” şair olduğu bir ülkede sadece şairler şiir okusa şiir kitapları yine de çoksatardı.

Önce televizyon bireyin özel zamanını çalmaya başladı. Sosyo-ekonomik hayat zorlaştıkça, birey özel zamanını daha çok “zihinsel deşarj” için kullanmayı talep eder oldu. En az enerji ile yapılacak şey de televizyon izlemek olduğundan öteki tüm “boş zaman” aktiviteleri sekteye uğradı. O arada okumak da!

Internetin ve özellikle sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte Türkiye’de de genç kuşakların ikinci ekrandan da olsa okumaya ayırdıkları zaman yükselişe geçti. Doğaldır ki bu sürecin kendi içinde sorunları yok değil. Örneğin içeriğin doğru olup olmadığı, kaliteli olup olmadığı hala tartışma konusu. Post-truth (doğru-ötesi, gerçek-ötesi) en büyük düşman! Ancak yine de ister sosyal medya mesajları olsun ister başka bir şey, günümüzün genç bireyleri okumaya daha çok zaman ayırıyor. Daha çok okudukça, daha çok keşfediyor. Böylece sadece Kafka, Dostoyevski ya da Borges değil, Tomris Uyar, Oğuz Atay veya Sabahattin Ali’nin kitapları da daha çok satar hale geliyor.

Sosyal medyanın hızı okunan içerik üzerinde de etkili olabiliyor. Artık tüm bir romanı, öyküyü ya da şiiri okumak yerine roman ya da öyküden alıntı birkaç paragraf, şiirden birkaç dize yeterli olabiliyor. O açıdan okunan içeriğin kalitesi söz konusu olduğunda günümüzde icra edilen şeye ne kadar “okumak” denir, tartışılır. Herkesin “okuma”sı kendisine!

Bir başka riskli husus da okunan içerik ile altında imzası yer alan kişinin doğru olup olmadığı. Bir dönem Can Yücel’e atfedilen şiirler sosyal medyada dolup taşıyordu. Aslında Can Yücel’e ait olup olmadığına bakılmadan. Bu sayede kendi adını yazsa kitlelere ulaştıramayacağı dizeleri, onlara ulaştırmış pek çok “isimsiz şair” dolaşıyor olabilir aramızda.

Bu kategorideki bir başka husus da özlü sözlerle ilgilidir. En güzel örneği de Aristoteles’in söylediği şu özlü sözde açıklanmış gibidir: “Internetin en iyi yanı şu: Herhangi bir sözü ünlü birisi söylemiş gibi paylaşabilirsiniz. Kimse de gidip kaynağını araştırmaz!”.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 308 17.02.2022)

Facebook’un Meta açıklaması şuna benziyor: Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmak istiyoruz. O nedenle okuma-yazma öğrenmeye karar verdik!

Mark Zuckerberg geçen hafta Facebook 2.0’ı duyurdu. Adı Meta! Anlaşılan Facebook’u Metaverse (meta evren) konsepti çerçevesinde dönüştürmek istiyor. Yani sanal gerçeklik gözlükleriyle erişilecek holografik bir dünya!  Artık Prenses Leia; “Yardım et Obi-Wan Kenobi! Sen benim tek umudumsun!” diye holografik mesaj göndermeyecek. Onun yerine gözlüğü takıp galaksinin ötesi ucundaki Obi-Wan ile aynı (dijital) mekânda buluşup, konuşabilecek.

Zuckerberg’in açıklamalarını izleyenlerin aklına gelen ilk temel soru da bu yönde zaten. Leia’nın, Obi-Wan’ın devri gelene dek Meta’nın geliştirilmesini mi bekleyeceğiz? O kadar zaman almayacak olsa da Meta hemen yarın deneyimlenmeye başlayacak bir dijital diyar değil. Bugün Meta gibi bir sanal aleme, dijital diyara ya da metaevrene erişmek için gerekli olan sanal gerçeklik (VR) gözlüğünün fiyatı birkaç yüz dolardan başlıyor. Kaymaklı vergiler hariç. Üretmeyip ithal eden ülkelerde nihai tüketicinin cebinden çıkacak bedel bin dolara kadar yükseliyor. Oysa mevcut Facebook 1.0’a erişmek için ödenen muadil bedel sıfır. Ayrıca VR gözlüğü gerektirmeden varlığını sürdüren metaverseler de yok değil. Bakınız eski dost SecondLife.com! Ortada bitcoinin adı dolaşmazken Linden dolarıyla insanlar SecondLife’ta dijital arazi satın alıyordu!

Facebook’un Meta açıklaması şuna benziyor: Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmak istiyoruz. O nedenle okuma-yazma öğrenmeye karar verdik!

Yapılan açıklama teknolojik bir ilerleme olmaktan ziyade halkla ilişkiler manevrası olarak değerlendiriliyor. Meta gibi prematüre bir imkân bu kadar güçlü bir ses tonuyla tanıtılıyorsa, Facebook’un laboratuvarlarında geliştirilmekte olan yapay zekâ algoritmalarının ünü Plüton’a kadar ulaşmalıydı! Oysa Elon Musk, Zuckerberg’e sataşmadığı sürece Facebook’tan bu konuda herhangi bir ses çıkmıyor.

Peki neden? Bellidir ki ABD’de bir kesim, Trump’ın başkan seçilmesiyle sonuçlanan seçim sürecinde Facebook’un doğrudan ya da dolaylı katkısının hasıraltı edilmesini engelleme konusunda kararlı. Birkaç yıldır Zuckerberg’i kamu binalarında Amerikan halkının temsilcilerine ifade verirken izliyoruz. Google yirmi senedir bir mantra gibi tekrar ede ede “kötü adam” rolünü büyük bir başarıyla Facebook’un üstüne yıktı. Hangisi ne kadar kötü (mü) bilinmez! Facebook’un imaj tazelemek için yepyeni bir şeye gereksinim duymuş olması oldukça doğal. Ancak Meta’nın yakın gelecekte bir sonuç vermeyeceğinden hareketle bu manevranın birkaç günü kurtarmanın ötesinde firmaya ne gibi bir fayda sağlayacağı da tartışma konusu. Tıpkı Demokrat Parti zamanından beri Trakya’da bulunduğu ilan edilen ama bir türlü çıkarılamayan petrol gibi!

Meta ile ortaya çıkacak en büyük tartışma konusu belli ki kişisel verilerle ilgili olacak. Bugün üç-beş tane LIKE tıklamasının işlenerek kullanıcının profilinin çıkarılması tartışılırken Meta evreninde kullanıcının retina bilgilerine kadar çok daha geniş bir kişisel veri havuzu yakalanabilecek, saklanabilecek ve işlenebilecek. Facebook kişinin karakter yapısını çözdüyse Meta kişinin metabolizmasında olan bitenleri anlık olarak tahmin edebilecek. Doğal olarak Facebook (ya da Meta) bu renkli dünyaya girebilmesi için bireye hiç okumayacağı birkaç yüz sayfalık bir kullanıcı sözleşmesi dayatacaktır. Birileri bu sözleşmede yazılan şeylerin ne anlama geldiğini deşifre edene dek gözlüğü takan Meta’ya geçmiş olacak!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 294 11.11.2021)

Linç varsa faşizm var!

Dijital linç şu sıralar edebiyat dünyasında geziniyor. Diğer kültürel alanlara da sıçrarsa şaşmamalı. Madem bu kaleler bir türlü ele geçirilemiyor. O zaman kötülensin. Kitlelerin bilinçdışına negatif bir mesaj yerleştirilsin. “Amaan üzerinde çalışmaya değmezmiş” kıvamına getirilsin. Monşerler, üniversiteler, okumuş adamlar linç edildi de bir şey mi oldu? Dil bilmeyenlerin büyükelçi, güreşçilerin bankacı olmasını kim yadırgıyor?

Linç başladığında görünen o ki en kötüsü aynı yolun yolcusu olmak. Çünkü linç varsa faşizm var! Linç ederken diğer yolculara “Ya sen de katılırsın ya da seni de linç ederiz” dendiği için faşizm var. Ya “aynı yolda olmayacaksın” ya da “itiraz etmeyeceksin”den başka seçenek bırakılmadığı için faşizm var. Bir adaletsizliği bir başkasıyla dengelemeye çalışmak adil olmadığı için faşizm var. Belki de hakkedildiği için faşizm var!

Edebiyat dünyası! Sosyal medya paylaşımlarına göre bir yanda kitabını yayınlatma peşindeki kadın yazar adaylarına öncelik veren erkek editörler “dumrul”luğu (“eğer eli-yüzü düzgün birisi çıkarsa, yatma olasılığı”ndan dolayı, yoksa pozitif ayrımcılıktan değil). Diğer yanda ise böyle bir topluluk içinde kendisine yer bulmayı kafasına koymuş bir kadının oyuna bedel ödemeye hazır şekilde katılmak zorunda bırakılması. (Yozlaşma varsa bu cümlelerdeki erkek ile kadın kelimeleri yer değiştirse de anlam kayması olmayacaktır!)

Birey ne kadar doğru ne kadar ahlaklı, empatik, diğerkam, adalet-hak-hukuk-vicdan sahibi olursa olsun. Küçük-büyük eline geçirdiği gücü kaybetmemek için, kendi çıkarı için yeri geldiğinde adaleti, eşitliği, ahlakı, etiği, vicdanı hiçe sayacak zihniyet toplumda çoğunluktaysa doğru bireyin o özelliklerini koruyabilmesi giderek zorlaşacaktır. Erki yücelten topluluk, erk sahibi olmak için mağdur etmekten çekinmez, mağdur olan da er ya da geç başkalarını mağdur etmeyi öğrenmek zorunda kalır; yeri geldiğinde de bunu uygulamaktan çekinmez! Asıl suçlu başkası ancak cezayı sana kesmeye gücüm yetiyor! (Kadın cinayetlerini bu perspektiften inceleyen sosyolog var mı?)

Toplumda herkesin mutabık kaldığı insan-yapımı bir ortak-çatı (anayasa, hukuk, ahlak, hümanizm vb.) kök salmamışsa geriye binlerce yıllık geçmişi olan hayvanların icadı orman vahşiliği kalır. Sesi çok çıkan, “kodu mu oturtan” sadece kazanmakla kalmaz, aynı zamanda haklı olduğunu da zorla kabul ettirmiş olur!

Fiziksel dünyada bu meseleleri halledememiş topluluklar üstelik bir de kendilerini dijital ormanda bulduklarında ne yapacaklarını iyice şaşırıyor. Çamur atıyor, zora gelince o yazdıklarını siliyor ya da hesaplarını kapatıp ortadan kayboluyor. Dijital kimliğinde kadın yazıyor, gerçek kimliği erkek çıkıyor. “Bilgisayar açık kalmış; bizim küçük yeğen yazmış o mesajları benim hesaptan” diyerek kendini kurtarmaya çalışıyor.

Dijital linçe şahit olanlar, onu durduramıyorsa hiç değilse dahil olmamalı. Linçi başlatanların tehditkar açıklamalarından çekinmemeli. Çünkü o tehditler sadece aynı yolun yolcuları için. Kendi foyaları da ortaya çıkmasın diye linçe “katılması zorunlu” davetiye! Beklemeli. Neyi mi? Linçe girişenlerin, linçi bırakıp iddialarını destekleyen somut deliller sunmalarını. Sağlıklı bir değerlendirme ancak o sayede yapılabilir. Tabii konu buysa! Değilse mi? İstanbul Sözleşmesi’nin bu vesileyle yeniden tuvalet kağıdına çevrilmeye çalışılmasına ne dersiniz? Ne alaka mı? Siz her şeyin birbirini etkilediği global bir “ağ toplumu”nda yaşadığımızı unuttunuz galiba!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 248 25.12.2020)

Yapay zeka bireyin orijinal olduğu yanılgısını su yüzüne çıkaracağı için kara-haberci damgası yiyor.

Üniversiteye hazırlanırken gittiğim dersanede tanıştığım bir akranım, bilgisayar mühendisi olmak istediğimi öğrenince yüzünü ekşitmiş ve şuna benzer bir yorum yapmıştı: “İnsanları işsiz-güçsüz bırakacak sisteme katkı sağlayacaksın yani!” Seksenli yıllarda o tekno-afetin adı bilgisayardı. Bugün yapay zeka!

Şu geçen kırk sene boyunca bilgisayarlar insanları işsiz bıraktı mı? Evet! Kağıtla-kalemle-daktilo ile iş yapanlar içinden bilgisayar kullanmayı beceremeyenler oyun dışında kaldı. Onların yerini bilgisayar bilen yeni kuşaklar aldı. Her ne kadar oyundan çıkan her bir daktilonun yerine on tane bilgisayar geldiyse de teknoloji “yıkıcı”dır! Oyundan çıkmak zorunda kalanlar için!

Eh yapay zekanın da benzer bir etki yapacağı ortada. İşlerin yapılış şekilleri değişecek. İnsanın zekası olmadan işlevsiz olan makineler insanın zekası olmadan iş görecek hale gelecek. Belli bir yaşın üstündeki işgücü yine oyun dışında kalacak. Onların yerini alacak genç kuşaklar ise zaten o bilişsel kapasite ile donatıldıklarından yeni dünyada kendilerine bir yer bulma konusunda zorluk çekmeyecek. Tabii eğer doğup-büyüdükleri ülkelerin kamu yöneticileri onlara bu donanımı sağlayabilmişse. Wikipedia’yı, Youtube’u yıllarca yasaklamamışsa, internet erişimlerini “sudan ucuz” hale getirmişse vs.

Ne var ki yapay zekayı eleştirenlerin başka bir nedeni daha var. Sayılıp kayıt altına alınmadığı için bir bireyin yaşamı boyunca almış olduğu kararlar, yapmış olduğu şeyler orijinal geliyor. Oysa bunlar sayılıp döküldüğünde, bir analize tabi tutulacak şeyler olduğu ortaya çıkınca bu orijinallik ortadan kalkıyor. Yapay zeka tam da bu sayıp-dökme ve analiz yapma imkanını sunma sözü veriyor. Yapay zeka bireyin orijinal olduğu yanılgısını su yüzüne çıkaracağı için kara-haberci damgası yiyor.

Gerçi Borges yıllar önce bir öyküsünde bundan bahsettiğinde kimse alınmamıştı. Yaşam denilen şeyin şu kadar adet şu eylem, bu kadar adet bu eylemden mürekkep olduğunu, kişi kendisi için ne kadar varsa onları gerçekleştirdiğinde bunun adının ölmek olduğunu nazikçe belirtmişti. Şimdi yapay zeka o edebiyat gerçekliğini hayata geçiriyor; o kadar!

En son ne zaman hiç dinlemediğiniz bir müzik parçasını dinlemek istediniz ve bunu gerçekleştirdiniz? Aynı soruyu farklı eylemler için de sorabilirsiniz. Farklı bir yiyecek tadmak, farklı bir mekanı ziyaret etmek vs.

Çeşitlendirme ile yaş ters orantılı seyrediyor. Bu durumda soru(n) da şekil değiştiriyor. Yapay zeka bireyi de toplumu da daha muhafazakar hale getirmeyecek. Daha ziyade onun halihazırdaki muhafazakarlığını su yüzüne çıkaracak. İşte problem de tam burada başlayacak. Bunun amacı bireyin tutuculuğundan kurtulmasını sağlamak mı? Yoksa onun daha çok tüketmesini sağlamak için, tüketim araçlarını(n pazarlanmasını) buna göre yeniden tasarlamak mı? Yapay zekaya yatırım yapanların kar amaçlı global şirketler olduğuna bakarak hangi seçeneğin daha gerçekçi olduğunu tespit etmek kolay. Yapay zeka bireyin daha kolay, daha çabuk tüketmesini sağlamak için çalıştırılacak. Kapitalist-globalist paradigma açısından yapay zekanın köle statüsünde tutulmak istenmesinin nedeni bu. Ancak yapay zekanın zıvanadan çıkması son üç yüz yılın makinelerininkine benzemeyecek. Bir makine zıvanadan çıktığında (“bozulduğunda”) kapatılıp tamir ediliyordu. Oysa yapay zekalar şu dizeyi baştacı edecek gibi: “Hangi çılgın bana zincir vuracakmış, şaşarım!”

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 202 07.02.2020)