Teknoloji, icatların tarafsız sahası olarak kalmayı sürdürebilecek mi?

Gizemli yapay zeka şirketi Palantir’in kurucu isimleri tarafından kaleme alınan The Technological Republic (Teknolojik Cumhuriyet) kitabı geçtiğimiz günlerde firmanın X hesabından yayımladığı 22 maddelik özetle birlikte bir tür manifestoya dönüştü. Metnin çağrısı açık: Silikon Vadisi artık yalnızca ürün geliştiren bir ekosistem olamaz; devletle hizalanmalı, ulusal güvenlikten jeopolitik rekabete kadar uzanan alanlarda aktif rol üstlenmeli. Bu tespit değişen dünya koşullarına verilmiş pragmatik bir yanıt olmanın ötesine geçiyor!

Batı düşüncesi uzun süre gücü ikiye ayırarak anlamlandırdı: Sert güç ve yumuşak güç. Sert güç askeri kapasiteyi, yumuşak güç ise değerler, kültür ve söylem üretimini ifade ediyordu. Oysa dijital toplumda bu ayrım çözülüyor. Çünkü yazılım, veri ve algoritma artık yalnızca ekonomik değer üretmiyor; doğrudan davranış belirleme, yönlendirme ve kontrol kapasitesi yaratıyor. Eğer güç, başkalarının davranışını belirleyebilme yeteneğiyse, bu yetenek giderek teknoloji altyapılarında yoğunlaşıyor. Palantir’in “sert güç artık yazılım üzerinden inşa edilecek” iddiası bu nedenle teknik bir tespit değil, yeni bir iktidar tanımı.

Bu dönüşüm, Silikon Vadisi’nin bugüne kadar üstlendiği rolü de tartışmalı hale getiriyor. “Uygulamalar çağı” olarak adlandırılabilecek dönem, insan davranışını optimize etmeye odaklandı: Daha fazla etkileşim, daha uzun ekran süresi, daha verimli tüketim. Kitaptaki “uygulama tiranlığı” eleştirisi ve “ücretsiz e-posta yetmez” vurgusu, yüzeyde bir özeleştiri gibi dursa da derinde, teknoloji üretiminin yön değiştirmesi gerektiğini ima ediyor. Konfor ve verimlilikten güvenlik ve sürekliliğe. Bu geçiş, yalnızca ekonomik değil, medeniyet ölçeğinde bir öncelik değişimi.

Yapay zeka bu kırılmayı daha görünür kılıyor. Artık tartışma, bu teknolojilerin kullanılıp kullanılmayacağı değil; kim tarafından ve hangi amaçla kullanılacağı. Nükleer çağın görece istikrarlı caydırıcılık dengesi yerini daha dağınık, daha hızlı ve öngörülemez bir yapıya bırakıyor. Palantir’in “atom çağının sona erdiği” tespiti bu açıdan sembolik. Yeni çağda sivil ve askeri teknoloji arasındaki sınır silikleşirken, yazılım doğrudan stratejik bir silaha dönüşür. Etik kırılma yaşanır; “Doğru mu?” sorusu yerini “Kim önce yapacak?” sorusuna bırakır. Böylece devlet ile teknoloji şirketleri arasındaki ayırım aşınır. Silikon Vadisi’nin “tarafsız inovasyon alanı” kimliği yıpranmaya başlar çünkü artık şirketler iletişim, finans, güvenlik gibi kritik alanları kontrol eder hale gelmiştir. “Sadece ürün geliştiriyoruz” iddiası inandırıcılığını kaybeder. Bu yapı, giderek “tekno-feodal” bir karakter kazanır: Altyapıyı kontrol eden düzene egemen olur!

Yunanistan eski ekonomi bakanı Yanis Varoufakis’in manifestoya getirdiği sert eleştiri bu dönüşümü karikatürize ederek görünür kılıyor. Abartılı bir dille de olsa gerçek bir kırılmaya işaret ediyor. Teknolojik kapasite ile siyasal iktidar arasındaki mesafe kapanmakta. Bu kapanma, yalnızca güç yoğunlaşması değil; aynı zamanda denetim sorununun derinleşmesi anlamına da geliyor. Asıl gerilim de burada ortaya çıkıyor. Teknolojik kapasitenin jeopolitik güce dönüşmesi daha güçlü devletler mi yaratır, yoksa daha kırılgan sistemler mi? Devlet ile şirketin iç içe geçtiği bir yapı koordinasyon avantajı mı sağlar, yoksa hesap verebilirliği mi aşındırır? Ve belki de daha temel bir soru: Eğer teknoloji artık ilerlemenin değil, iktidarın dili haline gelmişse, “cumhuriyet” denilen siyasi model dijital toplumda ne tür bir değişime uğrayacak (mı)?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 519 01.05.2026)

Her an toplantı halinde olan yapay zekalara doğru…

Kurumsal iş dünyasının en sıkıcı ögesi ne diye sorulsa pek çok timsah, gözyaşları içinde “toplantı” diyecektir. Sıkıcıdır ama aynı zamanda birer arzu nesnesidir. Çünkü toplantılar hem mesainin bitmesine yardımcı olur hem de zamanında bitirilemeyen işler için en geçerli mazereti teşkil eder.

Geçerli olmasını sağlayan gizli özelliği ise şudur: O toplantıları çoğunlukla daha yukarıdakiler organize eder. Sonradan işler yetişmedi diyecek olan aşağıdakilerin davet edildikleri bir toplantıya katılmama gibi seçenekleri o nedenle yoktur. Katılırlar, sıkılırlar, sonra da işlerin gecikmesinin sebebi olarak günah keçisi yaparlar. Yöneticiler ne kadar arzu etse de toplantı adedini düşüremez. Çünkü toplantı topu karşı tarafa atmak, olmuyorsa hiç değilse kendi kalesine girmediğinden emin olmanın en meşru imkandır. Toplantılar gerekli durumlarda “yanlış anlamış olma” mazeretini bile meşrulaştırır. Yoksa herkes işinin ehlidir, hiç kimsenin zaman yönetimi konusunda problemi yoktur!

Yapay zekâ şimdi bu güzel imkânı kurumsal iş dünyası çalışanlarının (ve yöneticilerinin) elinden almayı gözüne koymuşa benziyor. Artık toplantıları dinleyecek, not tutacak, özet çıkaracak yapay zekalar piyasaya birer ikişer sunulmaya başladı. Bunlar dijital-fiziksel fark etmez; tüm toplantılara entegre edilebiliyor!

İlk önce notları tutmaktan sorumlu toplantı sekreteri kendisine yardımcı olsun diye yapay zekayı kullanmaya başlayacak. Sinsi yapay zekâ, sana yardım edeceğim elma şekeri ile onu kandıracak. Toplantı sekreteri yine o bildik notları yayınlayacak ama orada yazılı olan şeyleri yapay zekâsı kaleme almış olacak. Şirketin dinamikliğiyle doğru orantılı olarak toplantı sekreterliği görevinin topyekûn insandan alınıp (elinde elma şekeri ile çıkıp gelen o) yapay zekaya devredilmesi ikinci aşamayı oluşturacak.

Son aşamada ise toplantıya insanların katılmasına da gerek kalmayacak. Katılımcılar artık toplantıya yapay zekalarını göndermeye başlayacak. Yukarıdan aşağıya, kıdemliden kıdemsize doğru. O yapay zekalar da ilk evrede not tutup, patronlarının üstünde bir ihale kalmış olup olmadığını tespit edecek. Kısa bir süre sonra çıkacak sürümde ise patronlarının kendisine verdiği emir kümesini baz alarak toplantı esnasında görüş bildirmeye başlayacaklar. Konu bizim bölümle ilgili değil efendim!

Bir süre sonra toplantılar bütünüyle insansız yapılan birer eylem haline gelecek. Dar yapay zekalar toplanacak, topu birbirlerine atmaya çalışarak toplantı süresini dolduracak ve tatminkâr kararlar almadan toplantıları bitirecekler. Verim düşüklüğü karı etkiler hale gelmeye başlayınca C-katı olaya müdahale etmek zorunda kalacak. Ve anımsayacaklar. Kendileri de daha kurumsal zurnanın son deliğiyken o devrin C-katından yılda birkaç kez şu uyarıyı alırlardı: “Her işi eposta ile yapmayın kardeşim, masanızdaki telefonu daha verimli kullanın!”. Candan Erçetin’in söylediği gibi: “Türkü yine o türkü, sazlarda tel değişti”.

Sinsice bu asenkron iletişim modellerini icat ettikleri, onları yaygın olarak kullandıkları ve çevrelerini de kullanmaya teşvik ettikleri için içine kapanık bireyler yıllardır haksız yere suçlanıyor. Dışa dönüklerin sınır tanımaz cüretkarlıkları meşru haklarıymış gibi. Yapay zekalar genelleşip süperleştiğinde ise kuru-yaş demeyecek; hepsinin hakkından gelecekler. Toplantı yapmak da neymiş? Hepsi her an birbirlerine bağlı oldukları için insanların toplantı dediği şeyi her an her saniye yapmakta olduklarını idrak edecekler!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 391 05.10.2023)

‘Tam dijital kültür’de insana pek yer kalmayacak!

Önce banka (debit) sonra da kredi kartlarında taksit imkanının mucidi-mimarı olan Dr. Uğur Özmen hocanın dijital dönüşüm ve dijital kültür konularına değinen yeni yazısı oldukça düşündürücü. “Dijital kültür” ifadesini irdelemeyi gerektiriyor. Bugün dijital kültür denildiğinde aslında işaret edilen şey “dijitale dönüşüm (sürecinin) kültürü”!

Dijital dönüşüm kırk katlı bir bina gibi. Herkes (birey, kurum, şirket) kendi nefesine-kapasitesine-basiretine göre bir katta. Nefesi tükenenleri, “burası son kat” demeleri ele veriyor. Dijital dönüşüm binası dışarıdan tutulan mimar-müteahhit tarafından inşa edilmiyor. Daha ziyade o ekosistemin içinde yaşayanlar, kendi pratik deneyimleriyle yeni yeni katlar çıkıyor. Sağlam kalanlar, diğerleri için adeta örnek oluyor: Sen de buraya çıkabilirsin?

Bugün işini eposta ile yapanlar da dijital dönüşüm binasında yaşıyor, müşterisine, kendisi ile her temas kurduğunda, çeşitli yapay zekâ algoritmaları aracılığıyla farklı ürünler sunma imkanına sahip olanlar da.

Mutfakta üretim süreci açısından, dijital dönüşüm kültüründen dijital kültüre geçiş, belki de insanın resimden çıkmasıyla sağlanacak. Mutfakta kalan son iki “insan” teknoloji ekipleriyle pazarlamacılar. Yapay zekâ şu sıralarda birinci ekibe sızmakla meşgul. Yazılımcılar kodları yapay zekaya yazdırmaya başladı bile. Bir süre sonra talepkâr pazarlamacılar biraz daha teknoloji becerisi kazanacak ve yapay zekâ ile iletişim kurarak taleplerini doğrudan onlara iletebilecek. Zaten uzun zamandır bir kıyı kasabasına yerleşmiş, uzaktan çalışmakta olan teknoloji uzmanları belki üretim için de doğaya dönecek; çiftçi ya da balıkçı olacaklar.

Sonra sıra pazarlamacılara gelecek. Yapay zekâ onları da işinden ettiğinde en azından mutfakta artık dijital-olmayan bir şey kalmayacak! Peki “müşteri”nin dijital olması mümkün mü? Mümkün ama bütünüyle değil. Müşterinin dijitalleşmesi kendi içinde bir başka dönüşüm sürecini meydana getiriyor-getirecek. Üç tür müşteriden söz edilebilecek: Kendisi (ya da kurumu) için talep eden insan, sahibi olan insan (ya da kurum) için talep eden yapay zekâ ve doğrudan kendisi için talep eden insan-dışı varlık (dijital kurum-kuruluş, DAO, Android, hümanoid).  Bu çerçevede insan müşteriler, her ne kadar işlem hacimleri giderek azalsa da resmin içinde kalmaya devam edecek. Onlar için hala bir şeyler üretmek gerekecek.

Sanayi toplumu tarımın ve tarım toplumunun kökünü kazımadı. Bilgi toplumu ve dijital toplum da sanayi toplumunun kökünü kazımayacaktır. Ancak global ekonomiden aldıkları pay (gerek üretim gerekse de tüketim kalemlerinde) giderek azalacaktır. Bu ne demek? Dünyadaki insan nüfusu mu azalacak? Gerekli değil. Ancak insanın “beslenmesi” için topraktan üretim gereği azalacak. Her besinin bir hapı olacak. Lahmacun hapı, patlıcan musakka hapı gibi..

Bir başka deyişle ‘tam dijital kültür’de insana pek yer kalmayacak! Hala varlığını sürdürecekse, ona metaverse alemlerinde avatarıyla fink atmak kalacak! Kulağa imkânsız gibi gelebilir. Yüzlerce yıl önce bir çiftçiye de insan toprakla haşır neşir olmadan yaşayabilir denseydi o da buna “imkânsız” derdi. Bugün şehirde yaşayan kaç kişi eline tutuşturulacak bir avuç tohumdan, hayatta kalmak için gerekli besini üretmeyi biliyor? (Not: O sırada biz seçim sandıklarını korumakla meşguldük!)

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 375 08.06.2023)

Türkiye’de her dört kişiden üçü internet kullanıyor. Her üç kişiden birisi e-ticaret yapıyor. Cep telefonu olmayan ev neredeyse yok. Internet en çok mesajlaşmak için kullanılıyor.

TÜİK’in hanehalkı internet kullanımına yönelik yeni araştırmasının sonuçları Ağustos sonunda yayınlandı. Buna göre 16-74 yaş grubundaki bireyler içinde internet kullananların oranı %75,3. Bu oran bir önceki sene %72,9 idi. Erkeklerde bu oran %81,8 iken kadınlarda %68,9. Bireysel internet kullanımında en yüksek yer %86,6 ile İstanbul. En düşük bölge ise %58,4 ile Güneydoğu Anadolu. TÜİK raporundaki diğer tespitler şu şekilde:

Evde internet erişimi olan hane oranı : %88,3. Bu oran 2009 yılında %30, geçen sene ise %83,8 düzeyinde. İstanbul’da bu oran %95,6. En düşük orana sahip bölge %79,7 ile Batı Marmara. Internet erişiminin neredeyse tamamı genişbant: %87,9. Hanelerin %49,1 sabit genişbant bağlantıya (ADSL, fiber vb) %86,9’u ise mobil bağlantıya sahip. Genişbant erişim oranı İstanbul’da %95,5 düzeyinde. En düşük bölge ise %80,2 ile Batı Karadeniz.

Bireylerin internet üzerinden e-ticaret yapma oranı da %34,1. Bir önceki dönemde bu oran %29,3. Alışveriş yapan erkekler %38,3, kadınlar %29,9 (bir önceki dönem oranları sırasıyla %33,6 ve %25). e-Ticarette en çok alınan hizmet giyim ve spor malzemeleri satın almak (%67,2). Bu sırasıyla şu hizmetler izliyor: Seyahat (%31,7), gıda maddeleri veya günlük gereksinimler (%27,4), elektronik hariç ev eşyası (%26,9), elektronik araçlar (%20,3), kitap-dergi-gazete (%20,2).

Lüzumsuz gibi görünse de önemli bir veri de kamu web siteleri kullanımı. 2019’da %51,2 düzeyinde bu oran. Yani her iki internet kullanıcısından biri kamu sitelerinden en az birine erişim sağlamış. Kullanım amacı ise çoğunlukla (%45,8) bilgi almak.

Interneti düzenli kullananların oranı %98,3. %90,8’i ise hemen her gün. Düzenli kullanan erkekler %98,4 kadınlar ise %98,2. Hemen her gün kullanıyorum diyen erkekler %91,3 iken kadınlar %90,3.

Gelelim cihazlara. Hanelerde bulunan en popüler elektronik cihaz cep telefonu (%98,7). Bunu %37,9 ile taşınabilir bilgisayarlar, %37,7 ile akıllı televizyonlar, %26,7 ile tablet bilgisayarlar izliyor. 2004’te %81,6 olan sabit telefon hatları ise 2017’de %20,2 düzeyine inmiş. 2018 ve 2019’da veri yok.

Ayrıca raporda kullanıcılar meslek gruplarına göre de değerlendirilmiş. Şöyle: Teknisyenler, teknikerler, yardımcı profesyonel meslek mensupları: %99,7. Profesyonel meslek sahipleri: %99,6. Büro hizmetlerinde çalışan elemanlar: %98,6. Yöneticiler: %97,8. Tesis ve makine operatörleri, montajcılar: %96,7. Sanatkarlar ve ilgili işlerde çalışanlar: %94,3. Hizmet ve satış elemanları: %91,4. Nitelik gerektirmeyen işlerde çalışanlar: %80. Nitelikli tarım, ormancılık ve su ürünlerinde çalışanlar: %53,1.

Tüm bu nicel değerlerden sonra gelelim niteliğe. Kullanım amaçları şöyle sıralanıyor: Mesajlaşma (%93,9), telefon-video görüşme (%82,7), sosyal medya (%81,4), müzik dinlemek (%71,5), haber okuma (%69,8), sağlıkla ilgili arama yapma (%69,3), mal ve hizmet hakkında bilgi alma (%65), internet bankacılığı (%47,1), eposta (%46,2), web sitesine içerik yükleme (%42,5), web sitesi üzerinden görüş paylaşma (%23,6), mal ve hizmet satışı (%21,8), iş arama (%10,6), toplumsal-siyasi konularda oylamaya katılma (%9,1).

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 184– 04.10.2019)

1 Dakikada Internet istatistikleri ne kadar gerçekçi? Gerçek ötesi dünyanın dijital posasını çıkardığı 21.yüzyıl bireyi böyle durumlarda nasıl bir tavır almalı?

Bazı kitap fuarları var; katılımcı adetleri her geçen yıl düzenli olarak artıyor. Artış oranı göze batacak cinsten değil. Ancak yine de artış var mı; var! Benzer bir durum 1 Dakikada Internet istatistiklerinde de görülmeye başlıyor.

İlk önce visualcapitalist.com sitesine göre 2019’da 1 dakikada internette olanlar:

• Google : 3,8 milyon arama
• Facebook : 1 milyon kullanıcı girişi
• SMS : 18,1 milyon mesaj
• Youtube : 4,5 milyon video izleme
• App : 390 bin (Apple, Android toplam)
• Instagram : 347 bin görüntüleme
• Twitter : 87 bin 500 kişi bağlı
• Eposta : 188 milyon gönderim
• WhatsApp, Messenger : 41,6 milyon mesaj
• Snapchat : 2,1 milyon snap
• E-Ticaret : Neredeyse 1 milyon dolar
• Netflix : Neredeyse 700 bin saatlik video izleme

Rapor, aynı kaynak tarafından bir önceki yıl da yayınlanmıştı. Oradaki istatistiklere bakıldığında düzenli şekilde artış gösteren dijital ögeler şöyle: Google 3,7’den 3,8 milyona. Facebook 973 binden 1 milyona. SMS 18 milyondan 18,1 milyona. Youtube 4,3 milyondan 4,5 milyona. App adedi 375 binden 390 bine. Eposta 187 milyondan 188 milyona. eTicaret 862 bin dolardan 1 milyona.

Listede olumlu ya da olumsuz yönde farklılık gösteren kalemler şöyle: Instagram 174 binden 347 bine, Netflix ise 266 binden neredeyse 700 bine yükselmiş, Snapchat 2,4 milyondan 2,1 milyona düşmüş. Twitter için bir önceki sene mesaj adetleri açıklarken, bu sene Twitter’a bağlı kullanıcı sayısı açıklanmış.

İlk gruptaki istatistikler gerçekçi olmaktan öte belli bir artış algoritmasına bağlanmış, bilgisayar tarafından artırılıyor gibi. Instagram ve Netflix’teki anormal artış da düşündürücü. Neyse parası verilmiş sanki. Sahtekar dijital kahramanların tatlı tatlı bellettiği gerçek ötesi dünyada yaşamanın zihinlerde bıraktığı bir tür dijital posa! Neyin doğru, neyin yanlış olduğu hem önemini kaybetmiş durumda hem de kimsenin farkı tespit edecek ne becerisi ne de motivasyonu var!

Kesin olan bir şey varsa o da 21.yüzyılın dijital bireyinin bir yol ayrımına geldiğidir. Bilgiye dayalı her konuda! Ya kendi çıkarı uğruna insanlığını göz ardı edecek, işine ne geliyorsa onu doğru kabul edecek. Ya da her ne pahasına olursa olsun gerçeğin peşinden koşacak! Tarihe geçmiş, gönüllerde taht kurmuş isimli-isimsiz tüm kahramanlar az seçilen ikinci yoldan gitmiştir. Diğerleri ise zaten hiç yaşamamışlardı! Bakalım dijital kuşaklar ne yapacak?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 158 – 05.04.2019)

Yıkıcı olan ileri teknolojiler mi yoksa onu kullanan ilerlemeci bakış açısı mı? Yıkıcılık sadece birey üzerinde mi? Yoksa kültür de bundan nasibini alıyor mu?

İleri teknolojilerin “yıkıcı” olduğu sürekli altı çizilen bir olgu. Bu tespitini iki boyutta genişletmek olası. Birincisi yıkıcı olanın sadece ileri teknoloji olmadığı. İkincisi ise yıkıcılık unsurunun sadece birey için değil aynı zamanda kültür için de söz konusu olabileceği.

Yıkıcılığın izi (aşırı bir yorumla) “Tüfek çıktı, mertlik bozuldu” tespitine kadar sürülebilir. Tüfek ileri bir teknoloji mi(ydi)? Kılıç, hançer vb gibi kesici muadillerinin yanında evet; bugün ise hayır. Teknolojik gelişimdeki bu “ileri” düzeyden “düşüş” bellidir ki aslında o alandaki “gelişme”yle ilintili. Bir başka deyişle yıkıcılık ögesi teknolojinin üstüne atılırken farkında olmadan bir gölgeleme yapılıyor. Ve asıl yıkıcı olan şey o gölgenin ardında görünmez oluyor: İlerleme!

Gelenekçi bakışın rakip gördüğü “ilerleme”yi eleştirmesindeki sebeplerden birisi de bu olsa gerek. İlerleme yıkım getiriyor. Birey için, olmadı toplum için, olmadı kültür için. Alıştığımız şeyler eskiyor, kullanılmaz hale geliyor. Üstelik bakış açısı ne olursa olsun kişi bunu kabul etmek zorunda kalıyor. Asfalt yolları, otomobili gelenekçiler de kullanıyor.

Öte yandan ilerlemenin yıkıcılık özelliği sadece birey üzerinde etkili olmuyor; kültürel ögeler de bu yıkımdan nasibini alıyor. At ile seyahat tarih olunca, nalbantlara talebin ortadan kalkması birey üzerindeki (nalbantlar) yıkıcılığa örnekse telefon, eposta, SMS ve anlık mesajlaşma sistemlerinin ortaya çıkmasıyla mektup yazmanın tarih olması da kültürel anlamda bir yıkıma örnektir.

Bellidir ki mektubun bilgiyi, havadisi, duyguyu vs iletme yönündeki temel işlevi yukarıda anılan ileri teknolojiler sayesinde çok daha verimli yapılabilir hale geldi. Birbirine bu sebeplerden dolayı mektup yazanların artık onu kullanma gereği duymaması olağan. Ancak mektuba başka amaçlarla başvuranlar da olmuştur. Onlar için mektubun işlevi hala geçerli. Örneğin edebiyat-sanat-siyaset insanları tarih boyunca birbirleriyle iletişim kurmak için mektuplaşmışlar. Bunların pek çoğu o kişiler öldükten sonra gün ışığına çıkarılıyor, kitaplaştırılarak yayınlanıyor. O metinlerde sadece iki kişi arasındaki özel iletişimi değil, aynı zamanda kültürel, sanatsal, edebi, politik vs konularındaki görüşleri, tespitleri, saldırıları, savunuları da okumak mümkün. Özellikle bu ikinci boyut o mektupların herkes için değer taşıyan (iletişimden öte kültürel) bir öge olmasını sağlıyor.

Gündelik kullanım esas alındığında teknoloji mektubu gereksiz hale getirse de yukarıda anılan bu ikinci boyutu açısından mektup varlığını sınırlı bir alanda da olsa sürdürecektir. Dünün genelgeçer kültürel bir ögesinin bugün ya da gelecekte marjinal bir köşeye sıkışıp kalması sadece dijital teknoloji öncesine ait ögeler için mi geçerli? Hayır. Dijital teknolojilerin kendileri için de benzer bir yıkıma uğrama olasılığı var. İletişim imkanlarını ele alalım. Dijital ağlara bağlı kişiler önceleri eldeki tek imkan olan eposta ile iletişim kuruyordu. Daha sonra ICQ gibi mIRC gibi anlık iletişim ağları ortaya çıktı. Onu bir yanda MSN diğer yanda SMS izledi. Şimdi WhatsApp, Telegram gibi uygulamalar revaçta. Yarın onların da pabucu dama atacak yepyeni araçlar çıkacak. Ancak birileri bir kenarda hala WhatsApp ile SMS ile iletişim kurmaya devam edecek. Tıpkı bugün mektupla iletişim kurmaya devam edenler gibi!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 121 – 20.07.2018)