Kriptoparaların Kriptosu

Tanol Turkoglu — Thu, 06 May 2021 16:23:16 +0000

Kriptoparaların Kriptosu

06.05.2021

HBT #267

4 Dakikalık Okuma

Kriptopara konsepti klasik borsalardaki gibi günlük al-sat işlemleri yapılsın diye icat edilmedi.

Şu dünyada kötü bir deneyim yaşamadan yeni şeyleri öğrenmek mümkün değil mi? Son örnek kriptopara yolsuzlukları. Popüler haber başlıkları sağ olsun, iki milyar doları duyan kriptopara dünyasını da tanımış oldu! Öncelikle belirtmek gerekir ki giden dijital tosuncuğun cebinde o kadar kriptopara olup olmadığı kesin değil. Belki onda biri.

Kriptopara borsaları ile ilgili bazı temel hususları bilmekte fayda var. Kriptopara alım-satım işlemleri borsa (“exchange”) denilen bir web sitesi aracılığıyla yapılabiliyor. Buraya para mevcut banka sisteminden transfer ediliyor. Altı çizilmesi gereken ilk nokta bu. Bankacılık sisteminde para kişinin hesabından bu tür bir web sitesi işleten firmanın hesabına yapılıyor. Yani para daha o ilk adımda bireyden çıkıp, firmaya geçmiş oluyor. Buna karşılık firma, web sitesi üzerinde açılan dijital hesaba “kaydi olarak” aynı miktarda bir meblağı kaydediyor. Böylece hesap sahibi birey bu meblağı kullanarak tanımlı kriptoparalardan birisini alabiliyor ya da daha önce almış olduklarını satabiliyor.

Bu da ikinci kritik nokta. Alım-satım işlemlerinde kasa web sitesinin sahibi olduğu firma. Yani birey kriptoparayı o şirketten satın alıyor ya da o şirkete satıyor. Bu işlemin geçerli olabilmesi için ilgili blokzinciri mutabakat işleminden geçmesi gerekiyor. Eğer şirket bu süreçte hile yapmazsa, global olarak o blokzinciri üzerinde belirli miktarda kriptopara şirketin dijital cüzdanından bireyin web sitesinde kayıtlı dijital cüzdanına transfer edilmiş oluyor. Burada şirket, blokzincirinde mutabakat işleminin hızını bahane ederek, kriptoparanın kendisi için daha avantajlı bir pariteye gelmesini bekleyip işlemi blokzincirine ondan sonra gönderebilir. Bu aşamada şirket daha vahim bir şey de yapabilir. İşlemi blokzincirine hiç göndermez, ama göndermiş gibi bireyin hesabına ilgili miktarda kriptopara (varmış gibi) kayıt atabilir. Bu da üçüncü kritik nokta.

Gerek işlemin blokzincirine kayıt edildiğini teyit etmek gerekse de şirketin hortumla(n)masına ya da dışarıdan bir hacker saldırısına karşı kriptoparayı korumanın şimdilik en güvenilir yolu web sitesindeki cüzdanda (buna sıcak cüzdan denir) duran kriptoparaları mobil bir müstakil cüzdana indirmek. Soğuk cüzdan denilen bu dijital cüzdan flaş-bellek görünümlü bir cihazdır. Para verilerek satın alınır.

Soğuk cüzdana indirilen kriptoparalarla ilgili dikkat edilmesi gereken iki nokta var. Birincisi günlük al-sat işlemleri doğrudan bu cüzdan üzerinden gerçekleştirilemez. Bunun için ilgili kriptoparanın yeniden web sitesindeki sıcak cüzdana yüklenmesi gerekir. İkincisi de soğuk cüzdanı şifreleriyle birlikte fiziksel olarak kaybetmemek-çaldırmamak gerekliliğidir. Şifreler unutulursa, cüzdan fiziksel olarak kaybedilirse, kriptoparalar da onunla birlikte uçar gider.

Son olarak. Kriptopara borsalarında alım-satımı yapılan kriptoparalar belirlidir; her borsada her kriptopara işlemi yapılmaz. Bazı borsalar iki yönlü olarak banka para transferine kapalıdır. İşlemlerden komisyon alınır. Kriptopara konsepti klasik borsalardaki gibi günlük al-sat işlemleri yapılsın diye icat edilmedi. Kriptopara konseptini yıkmak isteyenler işi bu şekilde sulandırarak mevcut global ekonomik sistemin devam etmesini temin etmek istiyor. Bu genç tosuncuklarla kolay para kazanmak isteyenler de figüran olarak kullanılıyor!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 267 06.05.2021)

KriptoPara ve Metalik Parmak

Tanol Turkoglu — Thu, 29 Apr 2021 13:40:22 +0000

KriptoPara ve Metalik Parmak

29.04.2021

HBT #266

4 Dakikalık Okuma

Yoksa altına hücum döneminde ilk kazananlar, altın arayanları-bulanları soyanlar mıydı?

Eski ünlü sözlerden birisidir: “Altına hücum döneminde ilk kazananlar altın arayıcılarına alet edevat satanlardır!” Bunun fiziksel ispatı Seattle şehridir. Alaska’nın taşının toprağının altın olduğunu öğrenen Amerikalılar batıya “altına” hücum edince Seattle şehri bundan azami ölçüde istifade etmeyi bilmiştir. Alaska’dan önce yol üzerindeki son büyük yerleşim yeri olan Seattle şehir yönetimi, altın aramaya gideceklerin şehri terk etmeden önce bir dizi kuralı yerine getirmeyi yasal olarak şart koşmuştur. Bunlar içinde yanlarında götürmeleri zaruri olan malzeme, erzak vb. de vardır. Oraya gelene dek böyle bir düzenlemenin farkında olmayan arayıcılar mecburen bu malzemeleri Seattle şehrinden temin eder, şehri ihya ederler!

Bugün benzer bir hücum kriptopara dünyasında yaşanıyor. Güncel deneyimler yukarıda ifade edilen sözün tabloyu doğru tanımlayıp tanımlamadığı konusunda insanı şüpheye düşürüyor. Acaba daha doğru ifade şu olabilir mi? “Altına hücum döneminde ilk kazananlar, altın arayanları-bulanları soyanlardır!” 19. yüzyıldaki altına hücum dönemiyle ilgili bu sözü doğrulayabilecek eldeki popüler kaynaklar Hollywood filmleridir ancak günümüzde yaşananlar daha somut.

Kriptoparacılar birkaç farklı kulvarda soyuluyor. Bunların en klasik olanı, teknolojiden anlamayıp da en kısa yoldan para kazanmak isteyenlerin paralarını emanet ettikleri kişilerin sırra kadem basması. İnsanların paralarını topluyor. Bir süre hem güven oluşturmak hem de vurgunun hacmini artırmak için para kazandırıyor. Sonra da kayıplara karışıyorlar!

Daha modern olanı bunu kriptopara alışverişi yapılan websiteleri (“exchange”) üzerinden yapmak. Buradaki hacim ilkine göre binlerce kat daha büyük. Nispeten yatırım gerektiriyor, bilgi gerektiriyor, pazarlama becerileri gerektiriyor. Ama hikayenin sonu aynı: Av giden kriptoparacılar bir sabah uyanıp bakıyorlar ki avlanmışlar; tosuncuk uçmuş! Giderken yanında tüm o kriptoparaları da götürmeyi unutmamış!

Kriptoparaların bütün bu olan bitenle bir ilgisi yok. Ancak gel de sen bunu canı yananlara anlat. Bir koyup beş bin alma arzusuyla yanıp tutuştuğu için kendinde hiçbir kusur görmeyenler, paraları buharlaşında birden devleti, düzeni, kanunu, kuralı anımsıyor! Tabii şunu da unutmamak gerekir ki bugün kriptoparalarını kaptıranların babaları da zamanında evi arabayı bankerlere kaptırmıştı!

Kriptopara, doğası gereği, postmodern ötesi post-truth zamanların vahşi ruhuna hizmet ediyor. Zorda kalıp “yandım anam!” dediğinde sesini duyup yardıma gelecek bir aracı müessesenin olmadığı özgür zamanların! Bilgi çağı belki de bireyin özde talep ettiği şeyin ne olduğunu idrak etmesine bu nahoş olaylar sayesinde yardımcı olacak! Bireyler-toplumlar görünürde özgür olmak istiyorlar. Oysa temel istekleri düzeni koruyup kaosu uzak tutmak için yetkilendirdikleri temsilcilerin kendi kişisel çıkarlarını hiçe sayarak görevlerini yerine getirmeleri. Bunu yaparken sınırsız özgürlükten biraz ödün vermek söz konusu bile olabilir. Hadi buna özgürlüklerin kısıtlanması değil de yaşamın disipline edilmesi, kurallar manzumesine göre yaşanması diyelim. Böyle bir görevle yetkilendirilmiş insan, tanım gereği, bu gereksinimi kusursuz bir şekilde yerine getirmekten acizdir! Ancak şimdi bu görevi hiçbir kişisel beklentisi olmadan yerine getirebilecek alternatif bir model gelişiyor: Dünyayı robotlar, yapay zekalar yönetsin! O halde soru şudur: Balı tutan robot (da) metalik parmağını yalar mı?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 266 29.04.2021)

Exchange – Tanol Türkoğlu

Kriptoparaların Kriptosu