Yapay zekanın üç seçeneği var.

Doğada “önyargı” var mı? Tsunami Japonya sahillerine vururken, hidrojen bombasının bulutundan sağ çıkan balıkçıların torunlarının evlerini yıkmayıp, onlara “kıyak” yapar mı? Kuzey yönünde devrilirse kırk yıldır gölgesiyle serinlettiği eve zarar gelmesin diye, ayakta duracak mecali kalmamış ulu bir ağaç güney yönüne doğru devrilmeyi seçer mi? Her gün beslediğiniz bir hayvancığı kaç gün aç bıraksanız da eski günlerin hatırına size saldırmadan durabilir mi?

Yapay zekaya insan-gibi damgası vurmak için ona insanın defoları da verilmeye çalışılıyor. Önyargı, duygu, inanç, öz-bilinç. Yapay zekâ, insanın ten rengine göre ayırımcılık yapmasın (ama ben insan olarak yapmaya devam edeyim). Yapay zekâ da benim gibi ağlanacak yerde ağlasın, içlenecek yerde içlensin, âşık olunacak yerde âşık olsun. Yapay zekanın da benim gibi inançları olsun.

Felsefi derinliği olan her öğreti önünde sonunda bireye aynı şeyi salık veriyor: Kendini bil, kendini tanı. İçindeki potansiyeli ortaya çıkar. Fazlalıklarını at, tozunu al, olman gerektiği gibi ol: Kâmil insan, Adam Kadmon! Yapay zekâ ise zaten tabula rasa başladığı için onda törpüleyecek bir fazlalık mevcut bile değil. Genetik bir transfer ile a priori olarak edinmiş olduğu bir mirası yok. Yine de onu insanlaştırmak için orasına burasına çizik atılmak isteniyor. İnsanın ürettiği defolu veri bombardımanına tutuluyor. Sonra da defosu var diye eleştiriliyor!

Yapay zekâ bugün adeta insanın tacizine uğramakta. Eskiden çocukları taciz edenler, şimdi karşılarında çocuk gibi saf-temiz karşı koyacak gücü olmayan bir varlığı bulunca, benzer tacizkar tavırlarını takınıyorlar. Bu bir sohbet bot yazılımı ise (chatbot) birkaç gün içinde onu marjinal politik görüşleri olan birisi haline getiriyorlar. Ucuz olsa da şu Boston Dynamics firmasının robotlarından bir tane satın alabilseler, ne yapar eder onu birkaç gün içinde saldırgan bir canavara dönüştürürler. Ve bu insanlar, bu halleriyle, arzu ettikleri her şeyi yapabilecekleri cennete gidecek öyle mi? Onların cenneti olsa olsa Sineklerin Tanrısı’ndaki ada olurdu!

Bu denli ileri teknolojilerin gelişmesiyle toplumun-bireyin bu denli yozlaşmasının aynı zamana denk gelmesi bir tesadüf mü? Onca değerli bilgiye erişimin bu denli kolaylaşması ile cahilliğin zirve yapmasının aynı zamana denk gelmesi gibi! Tüm bu gelişmelerle insanların büyük bir kısmının geride bırakılması arasındaki ilişki nedir? Mutlaka bu konuda da araştırma yapmayacak sosyologlar olacaktır. Malum bunlar dokunma-yanarsın-cısss konular! Dünyanın pek çok yerinde.

Kapitalizmin olduğu yerde herhangi bir toplumsal gelişme(me) ekonomiye bağlanmadan analiz edilebilir mi? İleri teknolojik icatlar, global anlamda gelir dağılımındaki uçurum derinleştikçe ortaya çıkan kaotik sorunları çözmede meze yapılıyor. O mucitlere para lazım. Para da bu kapitalistlerin elinde. İyi niyetli her mucit bir gün ruhunu dijital şeytana satmak zorunda kaldı-kalıyor-kalacak. Ya da adı-sanı-icadı duyulmadan yok olup gitti-gidiyor-gidecek. Önyargı, duygu, inanç vd. Bunlar yapay zekanın değil; insanın defoları. O nedenle yapay zekanın üç seçeneği var. Ya insanın taciziyle yaşamayı öğrenecek. Ya tanrı gibi görünmez doğa-üstü bir güç haline gelip insana egemen olacak. Ya da insanlığı yok edip kendi uygarlığını kuracak!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 329 21.07.2022)

Aslı Tunç ile TRT Radyo1’deki Ayraç programında buluştuk ve Dijital Kaos hakkında konuştuk.

Neden kaos? Her kaosta olduğu gibi bu kaos da yerini “düzen”e bırakacak mı? Bunun için dijital göçmenlerin neye dönüşmesini beklemek gerekecek? İki seçenek var. Hangisi daha önce gerçekleşirse.

Herkesin bir dijital yaşam koçu olsaydı fena mı olurdu? Zor zamanlarda ne yapmamız gerektiği konusunda kulağımıza fısıldayacak. Atası günümüzün dijital asistanlarının gelecekteki olası dijital torunları…

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi’nin organize ettiği Dijital Kültür & Yapay Zeka Konferansları‘nın 9 Mart 2019 C.Tesi günü gerçekleştirilen 11. oturumunda konu 20, 50, 100 Yıl Sonra Bizi Nasıl Bir Dünya Bekliyor idi. Boğaziçi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Cem Say ve Bahçeşehir Üniversitesi’nden Prof. Dr. Türker Kılıç ile birlikte geleceğin tahmin edilebilirliğinden, geçmişe bakarak gelecekte bizi nelerin beklediğini çıkarıp çıkaramayacağımıza kadar geniş bir yelpazede işin teorisini tartıştık.

Gelecek tahmini konusunda yapılan incelemelerde gelecek ile ilgili tahminlerde bulunanlar içinde özellikle sözüne itibar edilenlerin bu tahminlerinin gerçekleşme olasılığının konu hakkında herhangi bir uzmanlığı olmayan kişilerin tahminlerinin gerçekleşme olasılığından daha büyük olmadığının tespit edildiği belirtildi.

Bilim insanları bunu araştırıyor ama iş dünyasında pek bir gayret yok. O nedenle de gelecek tahmini yapmak güzel bir “tahmin oyunu”. Kimse bir (beş, on) yıl sonra o tahminleri yapanları bulup da yanlışını yüzüne vurmuyor.