Araçları suçlamak çözüm değil; onları kullananların niyetleri sorgulanmalı!

Twitter geçtiğimiz Nisan ayında binlerce hesabı kapattı. Bu hesapların ortak özelliği Türkiye ile ilgili doğru olmayan içerikleri yayıyor olmalarıydı. Hesapların çoğunun Mısır ve Suudi Arabistan merkezli olduğu açıklandı. Bu iki ülkeye ek olarak Honduras, Endonezya ve Sırbistan’ın da kapatılan hesapların bir kısmına ev sahipliği yaptığı ifade edildi. Kapatılan binlerce hesabın Türkiye’nin yanısıra Katar ve İran ile ilgili olarak da asılsız bilgi yaydığı duyuruldu! Kimseden ses çıkmadı!

Haziran ayı içinde Twitter bu kez Türkiye merkezli bir kaç bin hesabı kapattığını duyurdu. Vay efendim yer yerinden oynadı. Racon kesildi. Twitter’ın belli çevrelerin etkisi ya da kontrolü altında kalarak bir tür ayar verme çabaları içinde olduğu iddia edildi.

Bir küçük nokta mertebesinde-yalınlığında olan hakikat fanilerin elinde yapay bir şekilde eğilip büküledursun bir gerçeği gözardı etmek olası görünmüyor. Sosyal medya insanların fiziksel dünyadaki etkileşim modelini, bulundukları mekanda dört-beş kişiyle yaptıkları iletişim olmaktan çıkardı; tüm dünyanın erişebileceği hale getirdi. Bireylerin sosyal medyaya taşıdıkları iletişim modeli o yaşa dek bildikleri-öğrendiklerinden başka bir şey değil. Gündelik fiziksel hayatında çevresiyle “kahve kültürü” düzeyinde iletişim kuranlar da sosyal medyaya haliyle bunu taşımakta. Hapisteki bir parti liderinin eşiyle ilgili yapılan paylaşım bunun son örneklerinden. Bu davranış büyük bir tepki çekti; kınandı. Kınanması doğrudur ancak şunu da unutmayalım. Bu seviye(sizlik) sosyal medya ile başlamadı. Sosyal medya bunu daha görünür kıldı. Her toplumda bu tür densiz(lik)ler mutlaka vardır. Sosyal medya gelene kadar bunlar kendi küçük fiziksel dünyasının dışına taşamazdı. Artık taşıyor!

Sosyal medya da ana-akım medya da, dikkat çekme odaklı olduklarından, ne yazık ki olumsuz örnekleri ışık hızında yayma konusunda usta! Oysa gerek ülkemizde gerekse de dünyanın pek çok ülkesinde bu tür bir seviyesizlik vakasının yanında belki de yüzlerce üst seviye etkileşim örnekleri sergileniyor. Ancak su yüzüne çıkamadığı için yok sayılıyor. Dün televizyon bugün internet-sosyal medya toplumu yozlaştırıyor diye eleştiri oklarına karşı mücadele etmek zorunda kalıyor! Araçları suçlamak çözüm değil; onları kullananların niyetleri sorgulanmalı!

En temel soru cevaplanmayı bekliyor hala! Bireyin-toplumun kültür seviyesini artırmak amacıyla bu iletişim-etkileşim araçlarını kullanma sorumluluğu kimdedir? Klasik cevap devlet! Ama samimi olmak gerekirse dünyanın her yerinde devlet müessesesini yönetenlerin öncelikleri bambaşka! En “sosyal devlet” bile bireyini zorunda kalınca düşünüyor. Devletler önce eğitimi zor ve pahalı hale getirdi. Şimdi de eğitim imkanlarından istifade etmeyi ya zorunluluk olmaktan çıkarıyorlar ya da içini öyle bir boşaltıyorlar ki sözde kalıyor! Oysa birey öyle ya da böyle bir eğitim alıyor. Kimisine de “kahve kültürü” düşüyor! Gaza gelip ortaya atıldığında bir de dönüp bakıyor ki sempatizanı olduğu kişi ya da kurum onu çoktan dışlamış!

Bugünün ağ toplumunda açıktır ki bu sorumluluk her bir bireye-topluma düşmektedir. Hangi birey-toplum bunu içselleştirici eğitimden geçmişse, onlar başarı gösterecek, diğerleri ise çamur içinde debelenmeye devam edecek. Türkiye’nin hangi kategoride olduğunu ise Twitter değil toplumun kendisi belirleyecek!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 222 26.06.2020)

Blockchain (blok-zinciri) modeli bir yandan açıklık diğer yandan kapalılık özelliği ile bir değere sahip her şeyi dijitalleştirebilir.

Blockchain (blok-zinciri) modeli söz konusu olduğunda en güzel nitelendirmeyi Don Tapscott yapmış: “Güven Protokolü”. Hiçbir şeye güvenin kalmadığı şu dünyada “güven protokolü” nasıl oluşturulabilir? Cevap soruda gizli. Hiçbir şeye bel bağlamayacak bir model oluşturarak. Blockchain yapısında bu model iki temel unsuru dikkate almaktan geçiyor: Birincisi açıklık ikincisi ise kapalılık!

Her bir işlemin orijinal kaydı ağa üye herkeste olursa işlemin gerçekleşmesi için ortada bir yeddiemine gerek kalmaz (açıklık). İşlem bilgileri şifreli olarak ağda hareket ederse, hırsızlardan korunmuş olur (kapalılık).

Çelişkili gibi görünmesine rağmen bu sayede değer taşıyan her şey bir blockchain ağı üzerine taşınabilir. Örneğin gıda maddelerinin üretildiği kaynaktan son kullanıcıya ulaşana dek geçirdiği her aşama artık “bir değer taşımaya” başladı. Çünkü bir yanda bireyler bilinçlenmeye başladı, diğer yanda ise gıda sahtekarlığı zirve yaptı.

Değerli madenlerin fiziksel manada ortalıkta dolaşmasına da giderek gerek kalmayacak. Tıpkı “para”da olduğu gibi (altın veya benzeri değerli maden yerine ikame edilen (“gayme”) banknotlar var nicedir). Şimdi altın kadar bi-örnek özellik taşımayan elmas gibi değerli madenler de block-chain ağı üzerinde dijitalleştirilebilmekte. Diyelim ki elmaslar “bir yerde” (ama bulutta değil, fiziksel bir kasada) duracak. Onu temsil eden dijital muadili (“token”) takas edilir hale gelecek. Bu amaca hizmet etmek üzere kurulan bir blockchain ağı üzerinden.

Kıymetli kağıtların, bilgilerin, arşivlerin başına da benzer bir şey geleceğe benziyor. Örneğin gayrımenkul sahipliğini tescil eden “tapu”. Tapuyu değerli kılan, tıpkı banknotta olduğu gibi, o belgenin işaret ettiği semantik anlamdır (“Şu şu kayıtlı taşınmaz, şu kişiye aittir! Bunu herkes böyle bilsin”).

Eldeki tapu kağıdı belki değerli görünüyor ama aslen devletin ilgili kamu kurumundaki kayıtlara itibar edilir malum. Ve bu kayıtlar her türlü suistimale açık olarak kağıt ya da bilgisayar ortamında bir yerlerde saklı tutuluyor. Hatta bir ülkedeki kamu yönetiminin kendisi bu kayıtlarda bir değişikliğe gitse vatandaşın itiraz edebileceği hiçbir merci yok! (Şaka gibi gelebilir; ancak Honduras’ta böyle bir şey oldu!).

Gayrımenkul alım-satımı da aynı şekilde bir blockchain uygulaması üzerinden sağlanabilir. Bu uygulama sadece bir gayrimenkulün kime ait olduğunu göstermekle kalmaz. Geriye dönük olarak el değiştirme süreçlerine ait bilgileri de bünyesinde barındırabilir. Hangi gelişmemiş ülke gayrımenkül spekülasyonu yapma hakkını kaybetmek ister; o ayrı!

Anında telif ödemesine ne dersiniz? Internet üzerinde bir müzik parçası dinlenirken mesela. Telif, tapu, marketteki gıdanın künyesi, değerli maden derken belki de o zaman dünya üzerinde geniş kitleler “dijitalleşme” ne demek, anlamaya başlayabilir. Tüm bunlar yine de karbon temelli bir yaşam modelinin mevcut paradigması çerçevesinde gerçekleştirilecek evrimsel adımlar.

Peki ya robotlar, androidler (diyelim ki yüz sene sonra) ortaya çıktığında. Ya kendi kendilerine üreyebilir hale gelirlerse? Son insan yaşama veda ederken ne düşünüyor olacak? “Hiç değilse vuruşarak çekildik” mi “kendim ettim, kendim buldum” mu?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 104 – 23.03.2018)