Gençlerin sosyal medyayı terk etme nedeni ebeveynlerinin kullanmayı becerdiği bir ortamı eskimiş bulmaları mı?

İnanmak için görmek mi, görmek için inanmak mı? Eğer üretici bilgi toplumu (ya da bireyi) ise görmek için inanmak. Tüketici ise inanmak için görmek! Sosyal medya ölüyor yorumlarına nasıl tepki göstermeli? Can çekişir hale geldiğini görene dek beklemeli mi; yoksa bazı istatistik ve beklentileri analiz etmeye başlamalı mı? Örneğin eMarketer sitesinin bir tespiti: ABD’de 25 yaşın altında 2 milyon kişi bu sene sosyal medyadan çıkacak!

Son yıllarda yirmisinin altında yüzbinlerce kullanıcı özellikle Facebook gibi popüler sosyal medya sitelerini terk eder hale geldi. Sebep ortada. Ebeveynlerinin kullanmayı becerdiği bir ortamı kendileri için “eskimiş” bulmaları. Tıpkı ebeveyni ile akşam yemeğine veya hafta sonu gezmesine gitmeyi “sıradan” hatta “aşağılayıcı” buldukları gibi.

Ancak genel olarak sosyal medyanın gücünün zayıflamaya başladığı şeklindeki değerlendirmenin özünde belki de başka bir neden saklı. Sosyo-kültürel değil de sosyo-ekonomik! Öteden beri birileri sosyal medyayı ifade özgürlüğü platformu olarak görüyorken, başka birileri bundan nasıl para kazanırım telaşında. İşin ilginci bu altın formül onbeş yıldır henüz bulunabilmiş değil. Hala klasik reklam gelirine bel bağlanıyor; o kadar!

Sosyal medya gerçeklerden uzaklaşıyor, güvenilirliğini yitiriyor! Belli bir yaşın üstündekiler için zaten hiçbir zaman güvenilir değildi. Ancak artık bir zamanlar inananlar da fikir değiştirmeye başladı. Bu belki de nicelikselden ziyade niteliksel bir kabuk değiştirmeye neden olacak. Internetin yeni yeni coğrafik diyarlara ulaşması sosyal medya kullanıcı hacmini artırmaya devam edecek. Bu kullanıcılar da on sene önceki öncüler gibi kendilerini, dünyayı ve ifade özgürlüğünü global anlamda deneyimlemek için kullanacak sosyal medyayı. Oysa o amaçların hiçbiri para kazandırmıyor. Test edildi, onaylandı! Artık sosyal medya kullanımına hakim yağlı-müşteri kıvamına gelmişken çekilmeye başlamaları yeni bir başarısızlık dönemine işaret ediyor olabilir.

Yeni gelenlerin bir de sosyo-kültürel farkı var öncülerle kıyaslandığında. Onlar ifade özgürlüğü konusunda sorunlu bölgelerde yaşıyor. Dolayısıyla onların sosyal medya etkileşimini idrak etmesi ve beklenen asgari tolerans düzeyinde olması pek mümkün değil. Sosyal medyada nefret söyleminin son bir kaç yıldır giderek yükselmesi bunun bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Kalite, yaşamın her alanında olduğu gibi, sosyal medyada da düşüyor. Gerçek-ötesi (post-truth) virüsü bu süreci hızlandırıyor!

Sosyal medya üretici amaçlar için kullanılabilir mi? Elbette! Ancak bunun için hayata üretici bir vizyonla bakmak gerek. Bunun için sosyal medya, teknoloji, bilgisayar ya da internet becerisine sahip olmak gerekmez. Bu kişisel beklentilerle ilgili. Toplum içinde bireyin ne tür kişisel hedeflere ulaşmak için nasıl bir yetişme imkanı bulduğuna bağlı. Analitik düşünme becerisi olmayan bireyler, hele bir de yönetici-yönlendirici görevlerdeyse sebep-sonuç ilişkisi kurmada güçlük çekebilmekte. Örneğin en büyük vizyonu bir sonraki Facebook’u yapmak olan birisine dünyanın ikinci bir Facebook’a gereksinimi olmadığını mı anlatmak daha zor yoksa kendilerinden bu tür şeyler icat etmesi beklenen gençlere toplumun-devletin yaklaşım tarzının ne kadar çelişkilerle dolu olduğunu anlatmak mı? “Benim yaptıklarım senin yaşamını ne kadar zorlaştırırsa zorlaştırsın; eğer sana bir fırsat verirsem bunu değerlendirmeye bak!” Ve yine o ünlü tespit: Bir tane istisna bile fazladır!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 139 – 23.11.2018)

Şu bebek patlaması kuşağı zıvanadan çıkmış durumda. Yaptıklarına, başardıklarına, elde ettiklerine bakarak kendilerini neredeyse ölümsüz sanıyorlar anlaşılan.

Ekonomi zorladıkça dünyanın neredeyse tamamı için düşünülmesi gereken “gelecek” bir kaç gün sonrasının ötesine geçemez hale geliyor. Peki dünyanın en zenginleri için? Onlar gelecek denildiğinde acaba ne düşünüyor? Geçtiğimiz günlerde Douglas Rushkoff’un internette de yayınlanan bir makalesi konuya biraz ışık tutuyor. Dolar milyarderleri Rushkoff’u geleceğin teknolojileri hakkında konuşma yapmak için bir etkinliğe davet etmiş. Konuşma ilerledikçe ağızlarındaki baklayı da çıkarmışlar. Dertleri bitcoin filan değil: Büyük felaketten sonra nasıl hayatta kalabiliriz?

Büyük felaket derken? Global ısınma, kitlesel göçler, ekonomik buhran, halk isyanları, nükleer savaş… Artık hangisi olursa. Böyle bir felaketten sonra örneğin güvenliklerini nasıl sağlayabilecekleri en önem verdikleri konu. “Evimi koruması için tutacağım güvenlikçiler bana isyan ederse ne yapabilirim? Bunu önleyecek bir teknoloji var mı? Yoksa robotlara mı güvensem? Robot güvenlik imkanları ne zaman piyasaya çıkar?”

Anlaşılan hepsinin ortak düşüncesi realitede felaketi önlemek için artık çok geç olduğu. Ok yaydan çıkmış! Mars trenine yetişemeyeceklerini de anlamış durumdalar. Kendisine yeraltı sığınağı inşa ettirmiş olanlar bile var. Tabii anlaşılmayan nokta şu: Diyelim ki dünya mutlu mesut bir şekilde yuvarlanıp gidiyor ve o beklenen türden bir felaketin olma olasılığı yok. Bu adamlar (evet dinleyicilerin hepsi erkekmiş) neyi dert edeceklerdi o zaman? Size ölüm yok mu, kardeşim?

Anlaşılan bebek patlaması kuşağı sahiden zıvanadan çıkmış durumda. Yaptıklarına, başardıklarına, elde ettiklerine bakarak kendilerini neredeyse ölümsüz sanıyorlar. “Madem ölecektik bütün bunları neden elde ettik; bunun için neden tüm zamanımızı harcadık?” der gibiler. Evet neden? Kim size, içinizden birileri başarıda, kazançta bu kadar ileri giderse ölümsüzlüğe ulaşabilir sözü verdi ki? Hiç kimse!

Herkes dilediği gibi düşünemez mi? Düşünebilir. Dilediği gibi bir yol çizemez mi? Çizebilir. Ancak bu mentalitedeki kişilerin kararları sadece kendilerini ilgilendirmenin ötesine geçiyor. Tarih bu türden “deli” sıfatıyla taltif edilmiş imparatorlar, diktatörler, krallarla dolu. Ellerinde imkan olsa kendileriyle birlikte tüm dünyayı da peşlerinden götürecek kadar delirmiş hem de. Şimdi bu delilik hali de anlaşılan sivilleşiyor; halka iniyor. Cebinde yeterince parası olan (bir kaç milyar dolarcık) “ya ölümsüz olacağım ya da benden sonra tufan” demeye başladı belli ki.

Üstelik yönetişim, standardlaşma, sürdürülebilirlik adıyla, “bireyler değil, süreçler önemlidir” diye kurallar koyanlar aynı kişiler değil miydi? Yapıyı oluşturan bir parça, görevi ne olursa olsun, “gittikten sonra” bile yapının zarara uğramadan yoluna devam edebilmesi için. Sanayi toplumunun icat ettiği tüm kurallar, anlaşılan, malın sahibi hariç diğerleri için geçerli. Malın sahibi Ortaçağ’daki gibi her türlü kuraldan muaf, mutlak hakim olarak, yoluna devam etmek istiyor.

Şimdi bunun için mi kan-ter içinde kalacağız onca ilerlemeyi, demokrasiyi, ifade özgürlüğünü, nefret söyleminin reddini vs elde etmek üzere. Tüm bu olguları icat etmese bile destekleyici pozisyonunda görünenlerin oynatmaya az kalan potansiyel birer deli olduğunu gördükten sonra? Bu iyi olgular, bu kötü adamların elinden kurtarılmalı!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 127 – 31.08.2018)