Geleceğin kamu yönetimi yapay zekayı insana köle yapmayı başarabilir mi?

Terminator, Titanik (ve tabii Avatar) gibi filmlerin yönetmeni James Cameron yapay zekanın denetlenmesi ile ilgili proaktif talepleri Titanik’in durumuna benzetiyor. Bu ikinci diyor. Daha önce de koca geminin buzdağına çarpmayacağı, çarpsa bile batmayacağı düşünülmüştü. Titanik popüler kültürde birinci olabilir ama yapay zekadan önce gelen ikinci bir örnek daha var: Cinayetin geliyorum diye bas bas bağırdığı Gabo’nun o ünlü romanı: Kırmızı Pazartesi!

Netflix’te yeni Bill Gates belgeseli yapay zekanın geleceği nasıl şekillendireceğine odaklanmış durumda. Malum Microsoft, yapay zekayı gündelik yaşamın bir parçası haline getiren OpenAI’ın en büyük yatırımcılarından. Gates’in buna nasıl karar verdiği de belgeselin başlarında açıklanıyor. Gates, OpenAI’in kurucularından Brockman’a yapay zekanız üniversite sınavlarındaki biyoloji sorularını çözerse ilgilenirim diyor. Brockman, GPT-4’ü yapıp 60 sorudan 59’unu açıklamalarıyla birlikte doğru çözdüğünü gösterdiğinde de Gates, sıtma ile uğraşmak yerine yapay zekaya odaklanmanın daha akıllıca olacağına karar veriyor.

Cameron ile Gates’in diyalogu iki uçta insanlığı nelerin beklediği ile ilgili iyimser-Gates ile kötümser-Cameron’u karşı karşıya getiriyor. İyimser uçta bugün bir doktora, bir öğretmene erişim sorunu yaşayan milyonlarca insanın yapay zeka sayesinde bu imkansızlıkları aşabileceği arzusu var. Kötümser uçta ise yapay zekanın çocukların elinde oyuncak haline gelmiş bir (nükleer) bomba olma olasılığı. Bugün olmasa da yarın!

Gates’in iyimserliğinin gerisinde naif bir yan yok değil. Sanki bugünün pek çok global sorununun lojistik, mühendislik ya da matematik (yetersizlik) sorunlarından kaynaklanıyor varsayımı şeklinde. İnsanlar aç çünkü yeterli besin yok! İnsanlar hasta çünkü yeterli doktor yok! İnsanlar cahil çünkü yeterli eğitim imkanı yok! Ne o, ne o, ne o! İnsanlar öyle çünkü açgözlü öteki insanlar besinlerin, doktorların, eğitimin o insanlara ulaşmasını engelliyor!

Benzer naiflik “peki onca işi yapay zeka yapmaya başlayınca insanlar ne yapacak” sorusunda da kendini gösteriyor. Mesela diyor Gates, “yapay zeka bana dese ki tamam bundan sonra sıtma sorunuyla ben ilgilenirim, hadi sen git biraz eğlen; bu beni biraz rencide eder”. Aynı yapay zeka fabrikada çalışan işçilere, çağrı merkezlerinde çalışan uzmanlara, hukuk bürolarındaki avukatlara, hastanelerdeki doktorlara aynı şeyi söylediğinde bu insanlar gerçekten de gelecek kaygısı duymadan, ailelerini nasıl geçindireceklerini, çocuklarını nasıl büyüteceklerini düşünmeden “eğlenmeye” mi gidecek?

Bundan önce hangi müthiş teknolojik sıçrama olduğunda insanlar eğlenmeye gitmişti? At arabaları yerine otomobil icat edildiğinde mi? Mum yerine elektrik kullanılmaya başladığında mı? Bilgisayar ya da internet gündelik hayata girdiğinde mi? Teknolojik icatlar ne yazık ki insanlara adil davranmıyor! Bu adaletsizliği gidermek üzere orada duran en güçlü yapı olan kamu yönetimi ise kendisinden giderek umut kesilen bir müessese haline almış durumda. Bizim ülkemizde de “sosyal devletin öldüğü” ta 1980li yıllarda bizzat devrin başbakanı (sonrasında da en kısa süre cumhurbaşkanlığı yapmış) zat tarafından zikredilmişti! Belki de üzerinde durulması gereken en önemli sorun yapay zekanın insanlığı yok edip etmeyeceğine kafayı takmak değil. Yapay zekanın insanlar için çalışmasını, insanlara yaşamak için gerekli maddi imkanları sağlamasını temin edecek bir kamu yönetimi inşa etmek!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 440 26.09.2024)

Elon Musk seri robot üretimine geçerse ne olur? İşsizlik artar mı? Angarya işlerin kalitesi yükselir de insanlar kendilerine daha iyi işler mi bulur?

Elon Musk Durmuyor!

Yapay zeka yeni iş alanları mı, mevcut işleri ortadan mı kaldıracak? İşsizliği artıracak mı, azaltacak mı? Yaşlılar mı olumsuz etkilenecek, gençler mi?

Genç Nüfus Üzülebilir..

İnsandan farklı olarak yapay zeka kitlesel yıkıma başvurmadan dünyayı cennete çevirebilir.

Yapay zeka insanın varlık sebebini sorgulamak zorunda bırakabilir mi? YZ alanında alınmaya başlayan güncel sonuçlar bir yandan da bunu düşündürmeye başladı. Özellikle gerçekleşmiş veri üzerinde analiz yaparak sonuç üretmeyi gerektiren süreçlerde YZ’nin insan kapasitesine oranla bariz üstünlük kurması er ya da geç bu sorunun daha çok dile getirilmesini sağlayacak.

Örneğin bir hastalığa teşhis–tanı koyma sürecinde yüzde yüz doğru tahmin yapacak bir dijital doktor ortaya çıkarsa, kim neden insan doktora gitme inadını sürdürsün? Benzer bir kıyaslama hukuki süreçlerle ilgili de yapılabilir.

Bu “vuruşarak çekilme” sürecini aslında insanlık daha önce de pek çok kez yaşadı. Örneğin bilgisayarlaşma süreci. Kırk sene önce insanın yaptığı işlerin pek çoğunu bugün bilgisayarlar yapıyor. Bellidir ki o bilgisayarları bugün yine insan kullanıyor. Yani insanın denetimi, yönlendirmesi, tasarımı, yapılandırması olmasa bilgisayar tek başına bir şey yapamaz. Ancak gelinen noktada bilgisayar ile çeşitli seviyelerde etkileşime girerek onu “çalıştıran” insanın sahip olduğu beceriler, o işleri kırk sene önce yapan insanların becerileri ile aynı değildir. O eski beceriler teknolojik cihazlara entegre edildi; insanlar ise daha yeni (ileri) beceriler edinmek zorunda kaldı. Kağıt kalem ile muhasebe hesabı yapanlar gitti, bilgisayar için muhasebe yazılımı geliştirenler geldi.

YZ alanındaki çalışmalar bu tür dönüşüme yeni bir boyut katma potansiyeline sahip. İnsanın hükümdarlık alanı giderek daralıyor. İnsanın bu daralan alanda varlığını sürdürebilmek için çok daha ileri becerilere sahip olması gerekiyor. Öte yandan bu grafikle tezat oluşturan bir gerçek de var. O da dünya nüfusunun giderek artması. Bir yanda daha az insan daha çok YZ destekli teknolojiler ile yaşamın daha verimli, daha kaliteli hale gelmesi diğer yanda ise daha çok insan.

Nüfus sorununu insan kendi üslubunca çözmeye kalktığında ne olacağı bellidir: Savaş, salgın hastalık gibi kitlesel yıkımlar. Ancak YZ belli bir olgunluğa gelene kadar insanın yerküre üzerindeki varlığı devam edebilirse gelişmiş, insanı da aşmış YZ’nin bu soruna farklı çözümler üretmesi söz konusu olabilir. YZ dünyayı cennete çevirebilir!

YZ’nin içgüdüsel olarak “öleceğim kaygısı”na sahip olmaması böyle bir olumlu düşünceyi akla getiriyor. “Kendi çıkarı” diye bir önceliği, önyargısı olmayacak bir varlık türü. Geliştirme sürecine müdahil olacak insanların bu tür önyargıları YZ’ye şırınga etmeye kalkışmamaları şartıyla elbet.

O halde şöyle bir soru ortaya atılabilir. Bir ülkeyi, devleti, insanı merkeze koymayacak, bütünüyle nesnel bakış açısıyla değerlendirme yaparak karar verecek YZ’yi yapmayı kim ister? Bu tür Ar-Ge çalışmalarına milyarlarca lira yatıran, yatıracak olan zengin girişimciler, yatırımcılar mı, yoksa devletler mi? Herhangi bir kişisel ya da kamusal çıkar gütmeden? Belki de bu nedenle bilim çevrelerinde şu soru güçlü bir şekilde sorulmaya devam ediyor: YZ neden insan düzeyinde bir seviyeye getirilmek istensin ki? Biz onu bize köle olsun diye yarattık! Bir başka deyişle: YZ sana söylüyorum, ey insan sen anla!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 118 – 29.06.2018)