“Her şeyi cezalandırabilir değil, hiçbir şeyi cezalandıramaz bir suç tipi”

Avrupa Hukuk Yoluyla Demokrasi Komisyonu (daha popüler adıyla Venedik Komisyonu) 7 Ekim 2022’de bir rapor yayınladı. Raporun konusu bugün 7418 numaralı yasa olarak adlandırılan, muhaliflerin “sansür yasası”, iktidar kanadının “dezenformasyon yasası” dediği yasa hakkında. Özetle 29. Maddede yer alan ve TCK’ya 217/A maddesi olarak eklenmesi önerilen ceza maddesinin yasaya dahil edilmemesini öneriyor. Bilindiği üzere Türkiye bu öneriye uymadı ve maddeyi yasalaştırdı.

Venedik Komisyonu’nun raporunda ayrıca çeşitli Avrupa ülkelerinde benzer bir yasanın-cezanın olup olmadığı hususuna da açıklık getirilmiş. Yasayı destekleyen bazı politikacılar, Avrupa ülkelerinde de benzer yasaların ve yaptırımların olduğunun altını çizmişti. Bunun kısmen doğru bir enformasyon olduğu anlaşıldı. Evet benzer yasalar var. Hayır “hapis cezası” yok! Rapordan bazı alıntılar (Türkiye Barolar Birliği’nin çevirisinden alınmıştır):

Madde 15 (Almanya): “(…) [ilgili yasa] yanlış ve yanıltıcı bilgi yayan kişilerin cezai kovuşturmaya tabi tutulmasına ilişkin herhangi bir hüküm içermemektedir”. Madde 16 (Fransa): “Fransa örneğinde de  “yanlış veya yanıltıcı bilgi” yayan kişilerin cezai kovuşturmasına ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır”. Madde 19 (Birleşik Krallık): “Yasa “yanlış veya yanıltıcı bilgi” yayan kişilerin cezai kovuşturmaya tabi tutulmasına ilişkin herhangi bir hüküm içermemektedir”. Madde 23 (Avrupa Birliği): “Dijital Hizmetler Yasası, yasadışı içerik tanımına “yanlış veya yanıltıcı bilgileri” dahil etmemektedir”. Madde 25 (İsveç): “… yalnızca hukuka aykırı baskı veya hukuka aykırı tehdit (her ikisi de başlı başına suçtur) eşliğinde yapılan dezenformasyon suç teşkil edecektir”. Madde 31: “Sonuç olarak, yukarıdaki analizden de anlaşılacağı üzere, “yanlış veya yanıltıcı bilgiyi” suç haline getirme konusunda ilham kaynağı olarak gösterilen Avrupa ülkeleri aslında bunu yapmamış, bunun yerine internet platformlarına yasadışı içerikle ilgili yükümlülükler getirmiştir.” Rapor başka hususlara da değiniyor. Bunların başında da muğlak ifadeler geliyor (örneğin “halkı yanıltıcı bilgi” ve “gerçeğe aykırı bilgi” ifadelerinin yasal tanımlarının bu veya başka bir yasada yapılmamış olması).

T24 haber sitesinden Engin Turhan da 25 Ekim 2022 tarihli yazısında 29. Maddeyi derinlemesine analiz etmiş. Nihai tespiti oldukça çarpıcı: “Her şeyi cezalandırabilir değil, hiçbir şeyi cezalandıramaz bir suç tipi ile karşı karşıyayız”. Turhan’ın analizine göre yasa maddesindeki tümcede yer alan kelime ve ifadeler hukuki açıdan gerçekleşmesi imkânsız bir suçu tanımlıyor. İki basit örnek: “Sırf halk arasında endişe, korku veya panik yaratmak saikiyle” ifadesinde yer alan “saik” kelimesi böyle bir eylemi imkansızlaştırıyor (çünkü kişi “halk arasında endişe, korku veya panik yaratma saiki” değil “amacı” güdebilir). “saiki” yerine “amacı” denseydi de bu kez imkânsız olmasa da gerçekleştirilmesi zor bir eylem olurdu. Çünkü kişi aynı amaçla başka eylemler de yaparak, “sırf” kelimesi ile çizilen sınırdan kendisini kurtarabilir.

Bu özensizlik şunu düşündürüyor: Elimizin altında bir yasa olsun da uygulamak isteyeceğimiz durumlarda verilmesini istediğimiz cezaları meşru gösterebilelim. Öte yandan 29. Madde ile diğer maddelerin birbiri ile organik bir bağı olmadığı da şuradan anlaşılıyor: Öteki maddeler haber sitesi niteliğindeki web sitelerine odaklıyken, 29. Madde sadece bu tür web sitelerinde içerik üretenleri değil, herkesi kapsıyor!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 344 03.11.2022)

Sosyal medya lütfen yakamızdan in! Vicdanımızı rahatsız eden ama değiştirmeye cesaretimiz olmayan şeyleri unutmamıza izin ver!

Şu sosyal medya çok kötü bir şey. İnsanın unutmak isteyebileceği şeyleri rahatça unutmasına izin vermiyor. Hele bu karantina günlerinde popülaritesi iyice arttı. Nereden nasıl buluyorlar; yeri geldiğinde yirmi sene öncesinin fotoğraflarını, röportajlarını, haberlerini, beyanatlarını bulup ortaya çıkarıyorlar. Ayıptır! Kişi ister istemez sürekli gözüne sokulan şu bilgilerin gerçekten doğru olup olmadığını, yaşanmış olup olmadığını, söylenmiş olup olmadığını merak ediyor.

Mağdur olmasınlar diye işten çıkarmayı engelleyen (ama ücretsiz izne çıkarmayı engellemeyen) yasa çıkarılmasaydı işşiz kalan bir işçi devletten bin 700 küsur lira alacakken, çıkarılan yeni yasa ile bu imkanın bin 100 küsur liraya indirilmesi, bu zor günlerde işçiyi düşünmek anlamına mı geliyor?

Yirmi sene önceki ambulans sisteminden yakınmak, yirmi gündür maske dağıtamamayı gölgelemekle mi ilgili?

Değil yapmayı-etmeyi, tecavüze yeltenmeyi bile lanetlemek yerine tecavüze uğrayan kadının orucunun bozulmayacağı yönünde açıklama yapmanın gerisinde nasıl bir bakış açısı yatmaktadır?

Hutbede açıklanan evlilik dışı ilişki ya da eşcinsellik konularıyla dünyanın içinden geçmekte olduğu pandemik ve onun getirdiği yüzbinlerce ölüm arasında nasıl bir ilişki var? İlişki yoksa bu hal, “zamanın çocuğu” olma durumu ile çelişmemekte midir?

Halkoyu legal değil mi? Seçilmiş bir belediye başkanının hangi partiden olduğu, onun halka hizmet amaçlı hangi belediye işlerini yapıp hangilerini yapamayacağını belirler mi?

İyi peki de, belediye başkanıyken merkezi hükümetin yasal tercihlerini belediyesinin elini kolunu bağlamak için kullandığından yakınırken, merkezi hükümet olunca partisinin kaybettiği belediyelerin elini kolunu bağlamak ilahi adalet mi? Futbol hakemlerini yıllardır hatayı hata ile düzelttiği için eleştirmiyor muyuz?

Yoksa açıklanan veri bir tek bizim ülkemizde mi yanlış? Kendimizi kıyasladığımız ülkelerin hepsi de her zaman doğru veri mi açıklıyor? 11 Eylül’de kaç kişi öldü?

Haftalardır Türkiye’nin pandemiye karşı gösterdiği teşhis-tedavi yaklaşımının olası en iyi bir kaç çözümden biri olarak addedilmemesinin nedeni nedir? Her şeyin en iyisini her zaman batılı ülkeler mi yapar?

Türkiye’de, limiti-kapasitesi dolduğu için, herhangi bir hastanede koridorlarda ya da hastane bahçesinde bakılmakta olan bir hasta var mı?

Yeni aşı ya da benzeri bir çözümü icat etmek için belli kurumların birinde mi çalışıyor olmak gerek?

Sahrası mı lazım, şehiri mi? Sahra hastanesi nedir, nasıldır? Şehir hastanesi nedir, nasıldır?

İsveç aslında bir tiyatro mu? Peki limonluk?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 215 08.05.2020)

Julian Assange ve Wikileaks macerasında yeni bir döneme mi giriliyor? Assange İsveç’e oradan da ABD’ye gönderilecek mi? Yeni medya haber siteleri “basın organı” mıdır?

Neredeyse yedi yıldır Londra’daki bir büyükelçilikte sığınmacı olarak yaşayan Julian Assange geçtiğimiz günlerde “yaka paça” gözaltına alındı. Dünya Assange ve Wikileaks adlarını eşzamanlı olarak duymuş; o sızıntılar sayesinde Wikileaks yeni medyanın en popüler global temsilcisi olmuştu.

En başta ABD, pek çok ülkenin Assange’a sinir olmasının nedeni, ana-akım medya döneminde söz konusu bile olmayacak bir şeyi yapmış olması. Önce ABD’nin sonra da pek çok ülkenin gizli bilgilerini dünya kamuoyuna sızdırması. ABD ordusunda sözleşmeli olarak çalışan bir er, bilgisayar erişim yetkilerini kullanarak Irak savaşı ile ilgili tonlarca gizli belgeyi Assange’a aktardı. Assange da kurucusu olduğu Wikileaks sitesi üzerinden bunları tüm dünya ile paylaştı. Adı Bradley Manning olan bu (erkek) asker, ABD hapishanelerinde yıllarca gözaltında tutuldu. Hakkında bir dava açılmadı. Sonra serbest bırakıldı. Cinsiyetini ve adını değiştirdi; Chelsea Manning oldu.

Wikileaks sızıntılarından kısa bir süre sonra, detaylara bakınca “zorlama” gibi görülen bir nedenden dolayı, vatandaşı olduğu İsveç’te Assange hakkında mahkeme kararı çıkarıldı. Sebep? Bir keresinde birlikte olduğu iki kadın, talep etmelerine rağmen cinsel birleşme sırasında Assange’ın koruyucu kullanmamış olması. Sızıntılardan çok önce gerçekleşmiş bir olay. Kadınlar mahkemeye gitmek için Assange’in ünlü olmasını beklemiş olsa gerek.

Bu nedenle Assange İngiltere’de göz altına alındı. Bir süre sonra kefeletle serbest bırakıldı. Ancak daha sonra yeniden gözaltına alınacağı ve İsveç’e iade edileceği korkusuyla, nedense, bir Orta Amerika ülkesi olan Ekvador’un Londra’daki bir apartman dairesinde yer alan büyükelçiliğine sığındı. İsveç’e iade edilmekten korkma nedeni, oradaki sudan dava değil. İsveç’in hazır ele geçirmişken, baskıya dayanamayıp onu ABD’ye teslim edeceği olasılığı.

Peki ABD Manning’i yıllarca gözaltında tuttuğu halde neden mahkemeye çıkarıp yargılamadı? Belki de bu durum Assange için hafifletici bir neden olacaktı. Bir gün ABD’de yargılanırsa. ABD tüm faturayı Assange’a kesmeye niyetli olsa gerek. Geçen yedi senede İsveç’teki mahkeme düşmüş, Manning ABD’de serbest bırakılmış olsa bile Assange’ın önce İsveç oradan da ABD’ye postalanacağı korkusu belki de bu nedenle bugüne dek geçmek bilmedi.

Tam da o sırada Ekvador’da devlet başkanı değişince rüzgar Assange için yön değiştirmeye başladı. İlk adı Lenin olan yeni başkan her fırsatta Assange’ı istemediğini dile getirmeye, uygulamalarıyla belli etmeye başladı. Örneğin Assange’ın kedisi dert oldu. Yok efendim kedinin pisliklerini elçilikte kim temizleyecekmiş? Nihayet Ekvador, sığınma hakkını askıya aldı ve İngiltere polisine elçiliğe girebileceğini bildirdi. Wikileaks ise bu durumu bir hafta öncesinden tüm dünyaya çoktan duyurmuştu.

Bakalım olaylar zaman içinde nasıl gelişecek? ABD gerçekten tüm acısını Assange’dan çıkaracak mı? Wikileaks’in bir medya kuruluşu, yaptıklarının da yeni medya gazeteciliği olmadığı görüşü kabul görecek mi? Demek ki gerçek-ötesi dünyada gazetecilik denen şeyin artık yapılan eylemle değil, elinde gücü olan birilerini yeterince rahatsız edip etmemesiyle ilgisi var. Ne? Bu hep mi böyleydi? O zaman “nihil novum sub sole!”

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 160 – 19.04.2019)

Kripto para madenciliğinde kabaca yatırımınızı bir kaç ay içinde geri alabilir, yılda bir kaç misli kazanabilirsiniz.

Elinizi sallasanız elli madenci bulabilirsiniz. Bitcoin ya da genel olarak kripto para madenciliği o denli yaygınlaşmış durumda. Sayıdaki artışın bir nedeni dijital medyadaki yoğun bilgi akışı ise diğer nedeni madencilik yapmanın giderek kolaylaşmasıdır.

Madencilik önce evdeki alelade bilgisayarlar ile başladı. Ancak bugün bitcoin kazanmak için yapılan dijital kazı çalışmaları o kadar zorlaştırıldı ki bunu artık bilgisayar ile yapmak elektrik tüketmekten başka bir işe yaramaz hale geldi. Haber size geç ulaşmış olabilir. Birisi bilgisayara yazılımı yükleyip madencilik yapalım derse uzak durun! Getirisi şansa kalmış bir seçenek. İkinci opsiyon bilgisayarlara takılan oyun kartlarında bulunan müstakil işlemci ve bellek kapasitesini de kullanmak idi. Bugün o da elektrik idaresine çalışan bir ihtimal olmaktan öteye geçemiyor.

Bitcoin madenciliğinden bugün dünyada para kazananlar artık özel geliştirilmiş cihazları kullanmakta. Bunlar doğrudan internete bağlanabildiği gibi bilgisayar üzerinden de çalışabiliyor. Ancak bu cinsten bir kaç cihaz alıp işe başlamak da giderek bir seçenek olmaktan çıkıyor. Çünkü siz bir kaç cihaz ile kazı yaparken Çin’de, İzlanda’da, İsveç’te, Gürcistan’da, Çekya’da o cihazlardan binlercesi çalışıyor. Onların arasından sıyrılıp sizin kazanmanız imkansız değilse de çok zor.

Tablo o kadar endişe verici değil. Madencilikten para kazanmanın hala bir yolu var: Madenci ağlarına katılmak. Yani satın alacağınız cihazları o binlerce cihaz ile arama yapan ekibe dahil etmek. Bu modelde çoğunlukla cihaz fiziksel olarak sizin mekanınızda bulunur. Böylece cihaz(lar)ın giderlerini yerel tarifeye göre karşılarsınız (elektrik, teknik bakım, internet bağlantısı vb).

Cihazla kendi başınıza nafile kazılar yapmak yerine, binlerce madencinin oluşturduğu ekip bünyesinde çalışmanın doğal sonucu gözünden vurduğunuz turnayı da o ekiple paylaşmaktır. Yani bir bloku kriptolayıp da bitcoin (ya da hangi kripto para için kazıyorsanız onu) kazandığınızda, kazanç ekipteki binlerce kişiye paylaştırılır.

Bu modelin daha cazip bir versiyonunda cihaz satın alma gereği de ortadan kalkmaktadır. Onun yerine bulut üzerinde hizmete sunulmuş bir kazı cihazını belli bir süre için (ör. bir yıl) kiralarsınız. Cihaz dünya üzerinde bir yerde durmakta ve 7/24 internete bağlı beklemektedir. Kiraladığınız andan itibaren dünya üzerindeki hangi madenci ekibe katılmak isterseniz uzaktan ayarlarla oynayarak cihazı o ekibe dahil edersiniz. Ekip bitcoin kazandıkça size de kapasiteniz çerçevesinde ilgili pay düşer.

Kripto para çıkarmak için kazı yapan cihazların temini, teslimatı vb kolay değildir. İstediğiniz anda satın alacak bir cihaz bulamayabilirsiniz. Bulut modelinde ise firmanın havuzunda cihaz olduğu sürece kiralama imkanı söz konusudur. Masraflar da nispeten ucuza gelebilir. Madencilik işinde kabaca yatırımınızı bir kaç ay içinde geri alabilir, yılda bir kaç misli kazanabilirsiniz. Tabii seçtiğiniz firmanın, parçası olduğunuz madenci ekibin güvenilirliği her daim bir risk faktörü olma özelliğini koruyacaktır.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 100 – 23.02.2018)