Kamusal – Tanol Türkoğlu

Dijital Lider

Tanol Turkoglu — Thu, 03 Oct 2024 09:56:38 +0000

Dijital Lider

03.10.2024

HBT #441

4 Dakikalık Okuma

Gerçeğin peşinden yılmadan koşan bireyler mi, yalan bilmeyen liderler mi?

Bir konuda haklı olmak kişiye o konu açısından dilediğini söyleme ya da yapma hakkı ile aynı anlama mı gelir? Kişi o konu hakkında ne söylerse ne eylerse eylesin, madem haklı, eleştirilemez, kınanamaz, suçlanamaz (ve cezalandırılamaz). Mı?

İlk tuzak “haklı olma” haliyle ilgili. Toplumsal yaşamda kişinin haklı olduğunu teyit etme merci neresi? Birey açısından kişinin kendisi. Toplum açısından ise hak-hukuk-adalet. Kişi kendisini herhangi bir konuda haklı buluyorsa o konuyla ilgili açıyor ağzını yumuyor gözünü. Sosyal medya sağ olsun bunu yapabilmesi için pahalı medya araçlarına da gerek yok! Dijitalleşmenin getirdiği bu kolaylaştırıcılık ne yazık ki sadece dijital mecra ile sınırlı da kalmıyor. Aynı anlayış fiziksel yaşamda da bireyi yönlendiriyor. Sokaklar haklı yargıçlarla dolu!

Kişinin kendini haklı görmesi çoğu zaman zorlama bir değerlendirme oluyor. Nedeni basit. Kişi çoğunlukla kendisi söz konusu olduğunda nesnel düşünemiyor, değerlendiremiyor. Ama ile başlayan savunma tümceleri milyonda bir haklılık imkanı bulunan senaryolarda bile kişinin egosunu kontrol altına alabiliyor. Ama o da bana yan baktı!

Bireyi kendisinin yargıcı haline getiren şeyler ise çoğunlukla kendisinin dışında. Çevre, kamusal alandaki yaşama saygı, hızlı-verimli çalışan bir hukuk sistemi. Birey kendisini sadece kendisini düşünen insanlarla çevrili bir yaşam alanında bulduğunda ister istemez benzer davranış özellikleri sergilemeye başlıyor. Tek aptal ben miyim? Kamusal alanda nasıl yaşanması-nasıl davranılması gerektiğini bilmeyenler kamusal alanın standartlarını aşağı çekiyor. Fizikselde başlayan bu eğilim dijitale de sıçramış durumda. Sosyal medya bireyi değil ‘vahşi batı’ anlayışına ta medeniyetten nasibini almamış vahşi çağlara geri götürdü-götürüyor. Sosyal medyada sabahtan akşama dek kendi haklılığını bas bas bağıranlar sokağa çıktığında elbette sudan sebeplerle çevresine zarar verebiliyor. İster görmemesi gereken bir sahneyi gören çocuk olsun, ister polis memuru; fark etmiyor! Gerekirse canını bile alıyorlar!

Dijitalleşme, önceki toplumsal gelişmelerde de olduğu üzere, hazır olmayan birey ya da toplum için faydadan çok zarar veriyor. Onsuz dertler yetmiyormuş gibi bir de onunla birlikte yeni dertler musallat oluyor! Türk halkı örneğin! Daha televizyon ile derdini çözemeden bilgisayara, internete, cep telefonuna, sosyal medyaya maruz kaldı. Yalan-yanlış bilgi bataklığında boğuluyor. Ki bunlar yazılı-görsel-işitsel malzeme düzeyinde. Yarın metaverse, üç boyutlu internet yaygınlaştığında dezenformasyon malzeme olmaktan-gerçekliği gölgeleyen bir parça olmaktan çıkacak. Gerçeğin ta kendisi olacak!

Bugün siyasi ya da dini sebeplerle lideri olarak benimsediği bireyin hatalarını görmezden gelme konusunda beceri geliştirmiş bireyleri gelecekte hiç kimse o liderlerin yalan-yanlış bir şey söylediğine-eylediğine ikna edemeyecek!

Bu kapsamda belki de Japonya en hayırlısını yapıyor. Onlar nasıl ki Toplum 5.0 modeli ile bireyleri dijital-akıllı hale getirmek (dijital okuryazarlıklarını geliştirmek) yerine dijitali bireyleri anlayacak hale getirmeye karar verdilerse belki de dünya toplumları bireylerini daima gerçekleri-doğruları savunan liderlerin peşinden gidecek muhakeme yeteneklerine sahip olacak şekilde eğitmek-geliştirmek yerine daima gerçekleri-doğruları savunan dijital liderler geliştirmeyi tercih etmeli. Yapay zeka şirketlerinin AGI-AGI diye tutturdukları yapay genel zeka belki de bu amaca hizmet edecek bir imkan olacak! O zaman geriye şu soru kalacak: İnsan yapay zekayı yoldan çıkarabilir mi? Başkanım şuraya bir imza at, yüz senelik elektrik tüketimin ücretsiz!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 441 03.10.2024)

Üç Derdimiz Var

Tanol Turkoglu — Thu, 07 Sep 2023 05:33:35 +0000

Üç Derdimiz Var

07.09.2023

HBT #387

4 Dakikalık Okuma

Bir cahillik, bir özgürlük yanılgısı, bir hadsizlik!

Eskiden Karacaoğlan derdi ki: “Üç derdim var, birbirinden seçilmez: Bir ayrılık, bir yoksulluk, bir ölüm”. (Yaşı tutanlar bunu Ersen ve Dadaşlar’ın şarkısı olarak da bilir). Şimdi üç yeni derdimiz daha var birbirinden seçilmeyen: Bir cahillik, bir özgürlük yanılgısı, bir hadsizlik.

Özgürlük yanılgısı kapitalist batıdan devşirme. Diğer ikisi ise daha ziyade İslam öncesi putperest dönemdeki Orta Doğulu müşriklerin günümüze gelmiş torunlarından. Özgürlük yanılgısını modernizm ile eş tutmak moda oldu. Bir insanın özgür olabilmesi için önce kendisini bilmesi gerekiyor. Her köşeye sıkıştıklarında “ama bu benim bireysel özgürlüğüm” diyenlerin kaç tanesi “kendini bil”iyor?

Özgürlük yanılgısı virüsünü yaymada sosyal medya mecburen suç ortağı oldu. Çünkü daha etkili bir başka mecra yok şu an dünyada. Ona güzel bir isim de bulundu: “Deneyim”lemek! Böylece amaç, sonuç, kıssadan hisse gibi akıl yürütmeyi gerektiren parça bertaraf edildi. Artık sürecin kendisi amaç: “Bugün Beşiktaş sahilinde kaşarlı simit yeme deneyimi yaşamak istiyorum!” Deneyimleme “işinin” gerisinde yatan şeyler büyük! Öncelikle müthiş bir tüketim. Sonra genç kuşakların boşlukta sallanma hissinin ortadan kaldırılması..

Kendini bilen İslam alimleri dinin beş değil yedi şartı olduğunu bile gündeme getirmiş. Altıncısı “haddini bilmek”. Yedincisi ise “haddini bilmeyene, haddini bildirmek”. Bu sonuncusu bu profildeki bir kişinin yapmayacağı türden bir davranış olarak değerlendirilip, çelişkili bulunabilir. Pek değil! Öğrenme yolundaki bireye haddini bildirmek yolun bir parçasıdır. Yolu katetmiş olanlar ise zaten haddini bilmeden bunu başaramayacaklarından hadsizlik etmez; kendilerine had bildiren de olmaz!

Peki her şeyi özgürlük yanılgısına havale edip, cahil kalmayı, hadsizce davranmayı ısrarla sürdürenlere ne olacak? Kara çarşafı ile daha önce gidemediği sahillere gidip, o giysilerle denize giren böylece daha özgürleşmiş mi oluyor? Yoksa ne kadar cahil (kültür yoksunu), ne kadar hadsiz olduğunu beyan mı etmiş oluyor? Halka açık mekanlarda sanki evindeymiş ve kendisinden başka kimse yokmuş gibi davrananları (bağıra bağıra konuşma, cep telefonun hoparlörünü açıp video izleme vb.) kim eğitecek? Onlara kim halka açık mekân kültürünü öğretecek?

Görünen o ki bu diyarlarda ne diyarına sahip çıkan bireyler var ne de kamu kurumları. Her gelen eyleyebildiği ölçüde kendi yöresinden bildiği-öğrendiği kurallarını tatbik etmek istiyor. Sanki en iyisini kendisi biliyormuş gibi. Hadi dün yaygın iletişim araçları yoktu. Bugün? Her şey var. Ama bu kez de sorumlularda motivasyon yok! (Demek ki Sophialar sadece özel sektörü değil kamu yönetimini de ele geçirecek!)

Bazı hususlar din kisvesi, bazıları ise devletin bekası bahane edilerek bireylere dayatılıyor. İnsancıklar Allah böyle istedi diye, aman devletimiz zayıflamasın diye, bu kişisel çıkar ve ikbal peşinde olanların ekmeğine yağ sürüyor. Kabahat çarşafla denize girende ya da müziği yüksek sesle dinleyende değil. Onları öylece kültür yoksunu, cahil, hadsiz sokağa yollayıp hadi özgürlüğünü deneyimle diye güdüleyenlerde! Doğrudan ya da dolaylı yollarla.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 387 07.09.2023)

Dijitalin Evi

Tanol Turkoglu — Fri, 26 Mar 2021 07:05:59 +0000

Dijitalin Evi

26.03.2021

HBT #261

4 Dakikalık Okuma

Kamusal alan evin içine Zoom’u Truva Atı gibi kullanarak sızarken, dijital işgücü de boşalan kamusal alana sızabilir!

“Hiçbir şey eskisi gibi olmayacak!” Her global krizden sonra böyle deniyor sonra da eskiye geri dönülüyor diyenlere: Pandemi uzun yıllardır birbirinden net olarak ayrıştırılmış iki şey arasındaki sınırları kaldırmaya başladı. Bireyin özel yaşamındaki en kişisel sığınağı olan “ev” artık “kamusal alan”ın bir parçası olma sürecine girdi. Kamusal alan bu içten fetih sürecinde Zoom (simgesel adıyla anılan video konferans) yazılım(lar)ını bir tür Truva Atı olarak kullandı.

Kamusal alan olgusu 1960lı yıllarda Habermas tarafından formalize edilmiş bir kavram. Kamu kelimesinin ne demek olduğunu bilen birisinin fazla zorluk çekmeden zihninde kurgulayabileceği bir tanım. Ev ile kamusal alan pandemi öncesine kadar birbiri ile yan yana gelmeyecek iki olgu olarak oksimoron düzeyinde bir ilişkiye sahipti.

“Ev”, içinde yaşayanlara ait mahrem bir alandı. “Dijitalin Evi”nde ise mahremiyet diye bir şey yok! Bu yeni evde işyeri var, okul var, sinema-tiyatro gibi eğlence imkanları var, devlet daireleri var; var da var. İçinden alışveriş yapmak üzere semt pazarı bile geçiyor artık.

Bu sızma operasyonu dijital delik aracılığıyla olduğundan “ev”in fiziksel yapısında bir değişiklik yapmaya gerek duyulmadı. Pandemi ise durumu “mücbir sebep” haline getirdi. Kimse bir seçim yapma imkanına sahip olamadan “ev”ini kamusal alana dahil etmek zorunda kaldı.

Ekonomik açıdan irdelendiğinde, ev pek çok durumda hala “mahrem bölge”. Kamusal alan oyuncuları evin içine sızdığı için evin sahibine kullandığı ev kaynaklarının bedelini ödemeyi düşünmüyor. İşveren evden çalış diyor ama evden çalışmak için gerekli olan elektrik, internet vb. giderlerine ortak olmuyor (yakın zamanda ülkemizde ilan edilen uzaktan çalışma yönetmeliği bu konuda ilk yıl yaşanan kaosu ortadan kaldırma sözü veriyor).

Sosyokültürel açıdan irdelendiğinde çözülememiş, daha kötüsü tam olarak tanımlanamamış bir problem var ortada: Kamusal alana açılmış evde tipik bir iş günü nasıl geçecek? Evin içine hapsolmuş bireylere düşen görev ve sorumluluklar nelerdir? Kreşe, okula ya da akrabaya bırakılan çocuk evin içindeyken evin annesi, babası nasıl çalışacak, evin büyük kardeşleri nasıl “okuyacak”? Yeme-içme prosedürü ne olacak? Ev kamusal alanın bir parçası görünümüne büründüğüne göre, kamusal alanda kullanılan “prosedür” gibi “süreç yönetimi” kavramlar da evin içinde yaşanan hayata nüfuz etmeye başlayacak. Bugün olmadı yarın!

Bireyin evine hapsolması bir dert. Hapsolduğu bildik mekanını “yabancı”lara açmak zorunda kalması ayrı bir dert. Evden ders anlatan öğretmenin küçük çocuğuyla uğraşması, evden çalışan bir beyaz yakalının toplantı esnasında kucağına evin kedisinin sıçraması. Bunlar kozmetik problemler gibi görünebilir. Eğer bu süreç birkaç gün ya da ay sürseydi. Geçici olsaydı. Pek çok kişi için bunun kalıcı olduğuna inanmak için yılların geçmesi gerekecek gibi. Belli ki geçecek. Endüstri 4’çüler bu fırsatı kaçırmayacak. Bireyleri evden çıkarmak yerine kamusal alanı evin içine sokarak “bir şey değişmedi, hatta böylesi daha güvenli oldu” diyecekler. Böylece fabrika-ofis alanlarında dijital işgücü için alan açılmış olacak! Buna güzel bir isim de buldular: Büyük Sıfırlama!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 261 26.03.2021)

Kamusal – Tanol Türkoğlu

Dijital Lider

Dijital Lider

03.10.2024

HBT #441

4 Dakikalık Okuma

Gerçeğin peşinden yılmadan koşan bireyler mi, yalan bilmeyen liderler mi?

Popüler Etiketler

Üç Derdimiz Var

Üç Derdimiz Var

07.09.2023

HBT #387

4 Dakikalık Okuma

Bir cahillik, bir özgürlük yanılgısı, bir hadsizlik!

Popüler Etiketler

Dijitalin Evi

Dijitalin Evi

26.03.2021

HBT #261

4 Dakikalık Okuma

Kamusal alan evin içine Zoom’u Truva Atı gibi kullanarak sızarken, dijital işgücü de boşalan kamusal alana sızabilir!

Popüler Etiketler