Koruma – Tanol Türkoğlu

Baron 3.0

Tanol Turkoglu — Fri, 11 Jul 2025 06:40:32 +0000

Baron 3.0

11.07.2025

HBT #479

4 Dakikalık Okuma

Dünyada derebeylik mi, yoksa yepyeni bir gezegen mi?

Eric Schmidt’in geçen ay yayınlanan TED seansında yapay zeka ile ilgili değindiği konulardan bir tanesi de AGI üretim süreciydi. Bu süreçte kayda değer iki rakibin olduğunun altını çizdi: ABD ve Çin! Körfezdeki Arap ülkelerinin ise üçüncü aday olmaya çalıştıklarını söyledi. Olağan şüpheliler listesinde yer alan Avrupa Birliği ve Hindistan ise nal topluyor. Schmidt bu değerlendirmeyi en kritik parametreyi baz alarak yapıyor. Yapay zekaya milyarlarca dolar yatırım yapacak kadar çılgın (ve para sahibi) olabilmek!

Hindistan ayrı bir tartışma konusu olabilir ama Avrupa Birliği’nin bu tabloyu nispeten uzaktan seyretmekte olmasının gerisinde ne var? AB neden “milyarlarca doları yapay zekaya yatıracak kadar çılgın” değil?

Şu dört olayı ve gerçekleşme tarihlerini anımsamalı: 18.3.2014: Rusya Kırım’ı ilhak eder. 2015: AB ülkelerine yapılan düzensiz göç zirve yapar. 8.12.2021: Merkel on altı yılın ardından Almanya başbakanlığından ayrılır. 24.2.2022: Ukrayna-Rusya savaşı başlar. Sanki başka önemli parametre yokmuş gibi bu dördü baz alınarak şöyle bir okuma yapılabilir: Merkel göç sürecinden AB’yi Türkiye ile anlaşmalara yaparak korudu. Rusya Ukrayna savaşı çok daha önce (2010larda) çıkabilirdi. Bunun AB bölgesinde yaratacağı olumsuz etkilerini iyi değerlendiren Merkel sorunun büyümesini engelledi. Ancak politik ömrü biter bitmez süreç kaldığı yerden devam etti.

Bu senaryo Ukrayna-Rusya savaşının AB ülkelerine “de” yönelik bir operasyon olduğunu düşündürüyor. Son dönemde NATO’nun gündemindeki en önemli konu nedir? AB ülkelerinin savunma bütçelerini artırması. Neden? Rusya’ya karşı önlem olarak! ABD ben sizi korumak için sizin kendinizi korumak için ayırdığınız paradan daha çok para ayırıyorum; bu adil değil diyor! Yeni denkleme göre ABD AB için daha az savunma bütçesi ayıracak; AB ise daha çok. Böylece ABD yapay zekaya daha çok para aktarabilecek! AB ise daha az! İşte o nedenle AB, Schmidt’in sebep göstermeden tespit ettiği üzere “yapay zekaya milyarlarca dolar yatırım yapacak kadar çılgın” değil! Değil çünkü olamıyor! Şartlar onu gerektiremiyor! Savaşın ilk döneminde “enerji krizi” formunda oluşan etki ABD’de başkan değişiminden sonra doğrudan “savunma krizi” formuna dönüştü!

Yapay zeka geliştirmelerindeki en kritik iki parametre nedir? Enerji ve veri. Algoritmaların üretilebilmesi ve kullanılabilmesi için yoğun veri kümesine ve yüksek bilişim kapasitesine gereksinim var. O nedenle dünyanın her yerinde yüksek kapasiteli veri merkezleri kuruluyor. Ki o devasa yapay zekalar üretilebilsin-çalışabilsin. Doğal olarak o veri merkezlerini besleyecek elektriğe gereksinim var. Bu elektrik yenilenebilir de nükleer enerji kaynaklı da olabilir. Harari yıllar önce altını çizmişti: Gelecekte veri merkezleri askeri bölgeler içinde koruma altında tutulan mekanlar olacak!

Yapay zeka ile sanayi toplumu yeni bir evreye geçirilmeye çalışılıyor. Belki de bu evresinde sanayi toplumunu talep eden, kazandığı parayı soylu, dini ya da askeri liderlere kaptırmak istemeyen siviller ilk kez kendilerini güvende hissedecek. Çünkü ya bu dünyada kalıp yeni derebeyi olacaklar ya da atmosferden güvenle çıkıp bir başka gezegene ulaşabilecekler!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 479 11.07.2025)

Akıllı Çağ için İşbirliği

Tanol Turkoglu — Fri, 24 Jan 2025 14:30:41 +0000

Akıllı Çağ için İşbirliği

24.01.2025

HBT #457

4 Dakikalık Okuma

Toplumsal dönüşümü bu kez insan değil makine gerçekleştirebilir.

Bu yıl 20-24 Ocak tarihleri arasında her zamanki gibi İsviçre’nin Davos kasabasında gerçekleştirilecek olan Dünya Ekonomik Topluluğu’nun yıllık toplantısında ana başlık iki temel kavramın altını çiziyor. Yapay zeka ile gelmekte olan “akıllı çağ” ve “işbirliği”. Dünya ekonomisine yön veren paydaşların (ülkelerin, şirketlerin, STK’ların, bireylerin) dünyayı daha iyi bir yer haline getirmek üzere birlikte hareket etmesi arzusu son yıllarda Davos’ta sürekli tekrar edilen konulardan. Bu işbirliği beklentisi-önerisi şimdi yeni bir bakış açısından değerlendiriliyor: Akıllı çağ!

İnsan dışındaki nesneler akıllı-zeki hale geldikçe insanın da dünya üzerindeki yolculuğu şekil değiştirecek, dönüşecek gibi görünüyor. Bunun günümüzdeki en popüler uygulaması dijital cihazların “yapay olarak zeki hale getirilmesi”. Buradaki doğallık-yapaylık ayrıştırması bellidir ki sübjektif bir akış açısından kaynaklanıyor. İnsandaki zeka doğal olarak kabul edilirse ötekileri yapaydır. Oysa evrende kendi meşrebine-kapasitesine göre zeka sahibi olan pek çok organik ve giderek inorganik nesne var. Veri işleyen her sistem er ya da geç zeka üretecektir.

İnsan bugün taşıma suyla değirmeni döndürmeye çalışıyor: Geliştirdiği algoritmaları kendi insani tarihinden veri kümeleriyle eğiterek onu zeki hale getiriyor. Belki de bir süre sonra bu süreç belli bir doygunluğa ulaşacak ve insan-dışı dijital bir zeka formu üretmek için insan dahline gerek kalmayacak! Bilim erlerinin süper zeka dedikleri seviye bu olsa gerek!

Davos ana başlığı bu yıl beş alt başlıkta ele alınıyor: Büyümeyi Yeniden Tasarlama, Akıllı Çağda Sanayiler, İnsana Yatırım, Güveni Yeniden İnşa Etme, Gezegeni Koruma. İlk iki alt başlık doğrudan iş dünyasının nasıl dönüşmesi gerektiği ile ilgili. Kalan üçün ikisi birey ve toplumun bu değişim-dönüşümlerden nasıl etkileyeceği ve bu etkilenmenin olumsuz etkilerinin nasıl asgari indirilebileceğine odaklı. Ve nihayet gezegeni koruma başlığı da toplumların da ötesine geçerek topyekun gezegeni korumaya yönelik yapılması gerekenleri adresleyecek gibi görünüyor.

Akıllı çağ önemli bir ifade. Daha önce Japonya bunu “akıllı toplum” vizyonuyla gündeme getirmiş ve kendi ulusal stratejini buna göre dönüştüreceğini ilan etmişti. Akıllı çağ ise bir coğrafyadan ziyade bir döneme işaret ediyor. Şimdiye dek akıllı değil miydi(k)? Belli ki bir fark var. Duygusu olmayan, içgüdüleriyle hareket etmeyen bir zeka formu acaba dünyayı nasıl dönüştürürdü? Mavi ya da beyaz yakalı insanların yaptığı işleri bu türden bir zekaya sahip nesneler yapıyor olsa olumlu-olumsuz nasıl bir değişim gerçekleşirdi?

İş dönüp dolaşıp öleceğini bilen insanın rasyonel olmayan eylemlerinin yıkıcılığını ortadan kaldırmaya dayanıyor. Objektif bir değerlendirme modeline göre işleyen zeki nesneler insandaki bu yıkıcılığı ortadan kaldırabilir mi? Herhangi bir akıllı çağ nesnesi ya da makinesi örneğin Gazze ya da Ukrayna gibi örneklerin ortaya çıkmasına neden olabilir mi? Eğer o akıllı makineler bu insanlar tarafından geliştirilmeye devam ederse bu da kaçınılmaz. Ancak burada hiç de nesnel olmayan bir ön koşul var: “Bazı insanların egemenliği devam etmeli!” Yaşam insandan daha değerliyse, merkezde insan değil de yaşamın kendisi varsa bu nesneler gün gelecek bu ön koşulu da geçersiz kılacaktır. Toplumsal dönüşümü bu kez insan değil makine gerçekleştirebilir!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 457 24.01.2025)

Medya ve Telif

Tanol Turkoglu — Fri, 12 Mar 2021 12:35:28 +0000

Medya ve Telif

12.03.2021

HBT #259

4 Dakikalık Okuma

Hiç düşündünüz mü? “Çekmeyin ulan!” diye bağırıp, saldıranlar haklı olabilir!

Geçtiğimiz haftalarda Rupert Murdoch’un medya grubunun Google ile vardığı telif anlaşması iki temel konuyu yeniden gündeme getirdi: Ana akım medya ile yeni medya arasındaki ilişki nasıl şekillenecek? “Haber” denilen şeyin sahibi kimdir?

Anılan anlaşmanın mimarının Murdoch’a ait News Corp. şirketinin CEO’su Robert Thomson olduğu söyleniyor. Murdoch gibi Avustralya doğumlu ve babadan gazeteci. Google ile varılan anlaşmanın bir benzeri Facebook ile de yapılıyor Avustralya’da. Böylece ana akım medya yaklaşık yirmi yıldır dayak yediği yeni medyaya karşı ilk ciddi darbesini indirmiş durumda. Benzer uygulamaların dünyanın diğer ülke ve bölgelerine de yayılması gündemde (bazı AB ülkeleri halihazırda bu tür anlaşmalar imzalamış durumda).

Aslanlar hangi ceylanı kimin yiyeceği konusunda kavgaya devam ederken ceylanın hakkını düşünen yok! Bir “haber”in gerçek sahibi kimdir? Dünya üzerinde yaygınlaşmaya başlayan mahremiyet hakkı ve kişisel verilerin korunmasına yönelik uygulamalar az da olsa ceylanın da dikkate alınmasına sebebiyet vermeye başladı. Bugün kamusal alanda herhangi bir bireyin iznini almadan ona ait bir bilgiyi alamaz ve kullanamazsınız (örn. fotoğrafını çekip bir medya organında yayınlamak). Oysa konu “haber” olunca mahremiyet ya da kişisel veri olgusu göz ardı ediliyor. Suçüstü yapılan durumlarda kişinin “çekmeyin ulan!” nidaları antipati toplarken o medya mensuplarının orada ne işi olduklarını kimse sorgulamıyor!

Hadi diyelim ki sosyal medya uygulamalarında paylaşılan kişisel verilerle ilgili bir bahane var. O kimsenin okumadığı “kullanım şartnamesi”nde site sahibi firma hakkı olup olmadığına bakmaksınız kullanıcısından “izin istiyor” ve o izni alıyor. Peki kamusal alanda ya da ev gibi özel alanlarda bireyin kişisel bilgileri? Medya kanalları her türlü sesli görüntülü çekim yapabilme konusunda bireylerden bir açık rıza aldı da kimsenin haberi mi yok?

Örneğin İstiklal Caddesi’nde ya da Tunalı Hilmi Caddesi’nde pandemi kurallarına ne kadar uyuluyor ne kadar insan yoğunluğu var diye haber yapmak isteyen bir medya kanalının “kamunun haber alma hakkı”na sığınarak çekim yaptığı esnada o caddeden geçmekte olan kişilerin görüntülerini kaydetmesi. O haberin içeriği gereği o sırada caddeden geçmekte olan kişilerin kim olduğu önemli değildir. Ancak o kişilerin kimlikleri haber kapsamında ifşa edilmese bile bugünün gelişmiş dijital teknolojileri yüz tanıma yoluyla o bireylerin kimler olduğunu tespit edebilir. Ne oldu? Kamuya haber vereceğim diye kişisel verilerin korunması ihlal edildi!

Kamusal alanda birey(ler)in bulunduğu zaman-mekânda, o kişi(ler) ile ilgisi olmayan ancak haber değeri taşıyan bir etkinlik ya da olay olabilir. Olay haberleştirirken ilgili olmayan bireylerin anonimleştirilmesi zorunludur. Öte yandan birey o haberin baş mimarı ya da habere konu olan içeriğin sahibi de olabilir. Bir içerik kamunun ilgisini çekecek bir haber niteliğine ulaştığında, onun sahibi değişiyor mu? İçeriğin sahibi, onun yaratıcısı olan bireyden çıkıp, onu haberleştiren medyanın mülkiyetine mi geçiyor? Murdoch gibi medya sahipleri, Google gibi firmalardan aldıkları telifin ne kadarını o haberlerde içeriği oluşturan bireylere ödeyecekler? (Sıfır!). Google gibi, Facebook gibi şirketler ana akım medya devlerine değil haberdeki içeriğin sahibi bireylerin kendisine telif ödemeyi dikkate almalı!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 259 12.03.2021)

Koruma – Tanol Türkoğlu

Baron 3.0

Baron 3.0

11.07.2025

HBT #479

4 Dakikalık Okuma

Dünyada derebeylik mi, yoksa yepyeni bir gezegen mi?

Popüler Etiketler

Akıllı Çağ için İşbirliği

Akıllı Çağ için İşbirliği

24.01.2025

HBT #457

4 Dakikalık Okuma

Toplumsal dönüşümü bu kez insan değil makine gerçekleştirebilir.

Popüler Etiketler

Medya ve Telif

Medya ve Telif

12.03.2021

HBT #259

4 Dakikalık Okuma

Hiç düşündünüz mü? “Çekmeyin ulan!” diye bağırıp, saldıranlar haklı olabilir!

Popüler Etiketler