Postacı kapıyı ikinci kez çalıyor! Kapıyı açacak mıyız?

Bir seçim daha sona erdi. Kimin kazandığı tartışılır ancak pek çok kişi için kaybeden hakikat-meşruiyet oldu. Acaba ilan edilen sonuçlar torbalardaki oylarının birebir matematiksel göstergesi mi? Bu sorunun cevabı “evet” olsa bile bu meşruiyet sorununu ortadan kaldırmak için yeterli olmayabilir.

Oy verme sürecinin kritik adımlarını anımsamalı: Seçmen listelerinin oluşturulması. Seçmenlerin sandıklara giderek siyasi tercihlerini yapmaları. Bu tercihleri barındıran belgelerin (oy pusulaları) sandıklarda birikmesi. Oy verme süreci sona erdiğinde sandıkların açılması, zarfların içindeki oyların geçerliliğinin tespiti ve sayımı. Sayılan oyların toplamlarının belirlenmesi ve sonuçların şahitler huzurunda karara bağlanması (ıslak imzalı sonuç tutanakları). Oyların torbaya konulması, torbanın mühürlenmesi ve ıslak imzalı tutanaklarla birlikte ilçe seçim kuruluna götürülerek teslim edilmesi. İlçe seçim kurulunda ıslak imzalı tutanaklarda yer alan sayısal bilgilerin bilgisayar sistemine girilmesi.

Bunlar içinde herkesin bildiği en kritik olanı ıslak imzalı tutanakların oluşturulması. Buradaki bir sahtekarlık vatandaşın oy tercihini doğrudan çarpıtma özelliğine sahip. Nedir? A partisi 200, B partisi 50 oy almışken, tutanağa A partisi 50 B partisi 200 oy aldı diye yazmak. Bunu engelleyen şey sandık görevlilerinin doğru olmayan tutanağı imzalamayacağı varsayımı. Bu örnekte A partisini temsilen orada bulunan kişi böyle bir tutanağı neden imzalasın? Peki A partisinden bir temsilci yoksa? Ya da A partisini temsilen orada bulunuyor görünen kişi aslında A partisinin çıkarını korumak için orada bulunmuyorsa? Geriye tek dayanak kalıyor: Gözlemci vatandaşlar! Vatandaşlık hakkını kullanarak oy sayım sürecine katılıp, oy adetlerinin tutanağa yanlış kaydedildiğini tespit eden vatandaş bunu dilediği mercie iletme hakkına sahip. Medyaya veya siyasi partilere. Peki ya gözlemci vatandaş da yoksa? Ya da gözlemci olmak isteyen vatandaşlar oy sayım noktalarına yaklaştırılmamışsa? Geriye bir şey kalmıyor!

Olası sahtekarlık imkanları bu adımla sınırlı değil. Örneğin bir kişinin birden çok sandıkta farklı kimlik belgeleriyle oy kullanmasını engelleyen bir güvenlik imkânı (boya vb.) var mı? Yok! Kimlik edinme ve seçmen olma süreci “haklanmışsa” kişi bunu yapabilir. Tahmin edileceği üzere bunun muhalefet partilerince gerçekleştirilmesi kolay değil. “İçeriden” destek lazım. Bir başka versiyon deprem bölgesi için düşünülebilir. O bölgenin seçmeni olup da depremde ölmüş ancak resmi kayıtlara ölü olarak geçmemiş seçmenler. Birileri o kişilerin kimlikleriyle onlar adına oy kullanmış olabilir.

Geriye sosyal mühendislik kalıyor. Sonuçları medyaya belli önceliklere göre servis etmek yeterli. Bir de YSK’nın (iktidarın işine gelmeyen) işlerini köhne şekilde yapması var. Örneğin muhalefetin güçlü olduğu seçim bölgelerinde az personel kullanarak oy torbası ve tutanak tesliminde kuyruklar oluşturmak gibi. O halde ıslak imzadan önce sorulması gerekenler: Seçmen listeleri tam doğru muydu? Sadece oy verme hakkında sahip olanlar mı oy kullandı? Birden çok kere oy kullananlar oldu mu? Sandıkların içindeki oylar, oy verenlerin oyları mıydı?

İşte bütün bu durum ve şartlar içinde dahi vazifen ikinci turda da sandığa gidip oyunu kullanmak; ilk turda gitmeyenleri de kullanmaya teşvik etmektir!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 373 25.05.2023)

Internet erişimi (nihayet) temel insan hakkı oluyor!

Millet İttifakı’nı oluşturan altı siyasi partinin başkanları 30 Ocak 2023 Pazartesi günü yaklaşık 250 sayfalık “Ortak Politikalar Mutabakat Metni”ni kamuoyuna duyurdu. İttifak, seçimleri kazandıkları taktirde yapma sözünü verdikleri politikaları dokuz ana başlıkta ele almış. Beşinci ana başlık “Bilim, Ar-Ge, Yenilikçilik, Girişimcilik ve Dijital Dönüşüm” adını taşıyor. Aşağıda alıntılar sadece “Dijital Dönüşüm” alt başlığındaki politikalardan seçildi:

• Bilişim ve Yenilikçilik Bakanlığı kuracağız
• Bilişim sektörünü stratejik sektör ilan edeceğiz
• Yapay Zekâ Etik Kurulunu oluşturacağız
• Fiber/Optik uzunluğunu en kısa sürede 2 milyon kilometreye ulaştıracağız
• Fiber altyapının hane ve işyerlerine kadar kesintisiz erişimini sağlayacağız
• İnternete erişimi temel bir insan hakkı olarak tanımlayacak, vatandaşlarımızın her yerde, güvenli, hızlı, ucuz ve sansürsüz internete erişimini sağlayacağız
• İnternet erişiminin üzerindeki vergileri indireceğiz
• Bilgisayar, tablet, cep telefonu gibi dijital cihazlar üzerindeki vergi yükünü azaltacağız
• (…) 6-25 yaş arasındaki tüm öğrencilere ve gençlere aylık 5 GB internete bedava erişim hizmeti sağlayacağız
• Ortak kullanım alanlarında (meydanlar, kütüphaneler vs.) kesintisiz ve ücretsiz internet hiz­meti vereceğiz
• Toplam 40 kilometrekare alan üzerine Yapay Zeka ve Otonom Sistemler Şehri kuracağız
• Kamunun ruhsat, tapu, sertifika, diploma ve benzeri kayda dayalı tüm işlevlerini, kamu çalı­şanlarının mal beyanlarını, kamudaki tüm demirbaş ve envanter listelerini toplumun dene­timine açık blok zinciri altyapısına geçireceğiz
• Kimlik, sağlık karnesi ve benzeri hizmetleri kişisel mahremiyet çerçevesinde ve erişimin bi­reyin iznine bağlı olacak şekilde blok zinciri platformuna taşıyacağız
• Blok zinciri mimarisinde uluslararası ticaret platformu (INTERSECT) kurarak dış ticaret iş­lemlerinde bürokrasiyi azaltacak, aracılık maliyetlerini düşürecek, şeffaf ve güvenilir bir dış ticaret altyapısı kuracağız
• Yeni nesil afet yönetim merkezlerini kuracak, afetle mücadelenin her safhasında teknoloji­den faydalanacak, risk analizinde sensörlerden, afetin ilerlemesinin takibinde uydulardan, kurtarma çalışmalarında dron ve robot teknolojilerinden etkin bir şekilde yararlanacağız
• 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İş­lenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’u tüm kullanıcıların sosyal medya mec­raları üzerindeki ifade özgürlüğünü ve kişisel mahremiyetini koruyacak şekilde, evrensel, çoğulcu ve demokratik ilkeler çerçevesinde ve geniş bir istişareyle yeniden düzenleyeceğiz
• Sosyal medya platformlarının hak ve yükümlülüklerini tekrar ele alacak, sansür hükümlerini iptal edeceğiz
• Dijital ürün ve hizmetlerin kullanımına ilişkin Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’daki hükümleri, e-para ve e-ödeme mevzuatını AB mevzuatına uyumlu hale getireceğiz
• Türkiye’nin AB standartlarında güvenli ülke sınıfına girmesini sağlayacak, böylece bulut bi­lişim, büyük veri ve yapay zekâ kullanımının ve geliştirilmesinin önünü açacağız
• Kripto para ve varlık mevzuatını çıkartacak, sektördeki belirsizlikleri gidereceğiz
• Kripto varlıklarla ilgili borsaların düzenleme ve denetimine ilişkin adımları atacak bu piya­salara olan güveni sağlayacak, küçük yatırımcıları koruyacağız
• Dijital varlıkların ödeme sistemleriyle entegrasyonunu sağlayacak teknolojilere ilişkin yasal düzenlemeleri hayata geçireceğiz.

Metinde yer alan bu ve diğer hususlar ülkemizde genç ya da teknoloji girişimcilerinin arzu edeceği türden bir ekosistemi oluşturmak için yeterli. Beşinci ana başlığın tamamı ise ülkemizin bilim ve teknoloji alanında nasıl kalkınabileceğinin iskeletini oluşturuyor!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 358 09.02.2023)

Whatsapp’tan Telegram’a dijital göç yağmurdan kaçarken doluya tutulmak anlamına gelmesin!

8 Ocak Cuma gecesi ve onu takip eden hafta sonu boyunca Türkiye büyük bir dijital göçe tanıklık etti. Whatsapp’ın “malumun ilanı” şeklindeki yeni kullanım şartlarını kabul etmediği taktirde erişimin engelleneceğini öğrenen kullanıcılar akın akın Telegram’a geçmeye başladı. Akla en son gelecek soruyu başta sormalı: Bunun sebebi mahremiyetin ihlali miydi yoksa bitecek olan bir bedava hizmetten devam etmekte olan bir bedava hizmete sıçramak mı?

Konu mahremiyet ile ilgili olabilir. Belki de pek çok kullanıcı Whatsapp’ın bugüne dek zaten bu türden bir veri transferini gerçekleştirdiğini bilmiyordu. Whatsapp yenilediği şartname ile daha sonra “yok ben duymadım, yok ben bilmiyordum” denmesinin önüne geçmek istemiş olabilir. Bireysel kullanıcılar farkında olmasa da Türkiye’yi rahatsız eden bir çifte standart var. GDPR yasasına sahip AB’de “kabul etmiyorum” diyen bir kullanıcı Whatsapp kullanmaya devam edebilecek. Ancak GDPR benzeri KVKK yasasına sahip Türkiye’de kabul etmiyorum diyenler 8 Şubat’tan itibaren kullanamayacak! Mark Bey’e anımsatmak lazım: Türkiye bir dijital muz cumhuriyeti değildir! (Türkiye’de Rekabet Kurumu ve KVK Kurulu konuyla ilgili iki ayrı soruşturma başlattı ve ihtiyaten hizmetin kesintiye uğratılması uygulamasını askıya aldı).

Dijital dünyada altın kuralı anımsamak gerek: Sunulan mal/hizmet bedavaysa asıl mal/hizmet durumuna düşürülen onu kullananlardır. Bu genel yaklaşımın her durum için geçerli olmayabileceğinin altını çizmekte fayda var. Bir kurum ya da kuruluş bugün ve gelecekte kar amacı gütmek ya da istihbari bir işlev görmek amacıyla kurulmamışsa, onun kullanıcıları da mal/hizmet yerine konulmuş olmaz!

Whatsapp’ın haberi yayılınca göçün büyük bir kısmı Rus menşeili Telegram uygulamasına doğru gerçekleşti. Nispeten marjinal kalan bir kısmı ise Elon Musk’ın da işaret ettiği Signal uygulamasına. Fiili durum bir kenara teknolojik altyapısına bakıldığında Telegram’ın Whatsapp’a yakın özellikler taşıdığı görülecektir. Yani teorik olarak aynı mahremiyet ihlal potansiyeli Telegram’da da mevcut. Signal’in burada biraz daha avantajlı duruma geçme nedeni açık kaynak kodlu bir uygulama olması. Yani bugün Signal uygulamasını oluşturan yazılımın tamamını dileyen internet üzerinden indirip, içinde ne var ne yok inceleyebilir. Tıpkı hijyeniyle övünen bir restaurantın mutfağını müşterilerine açması gibi. Bu da şu anlama gelmektedir: Saklayacak bir şeyleri olsa (örneğin öyle söylemedikleri halde verileri bir yere aktarıyor olsalar) kodları açmazlardı. Çünkü normal kullanıcı kodlardan bir şey anlamaz ama yazılım uzmanları kodu didik didik edip varsa o gizli özellikleri bulabilir.

Türkiye’nin soruşturma hamlesinin sonucunda belki de Whatsapp geri adım atacak ya da ülkeden toptan çekilecek (ya da eski yoğunlukta kullanılmayacak). Ancak bireylerin de yağmurdan kaçarken doluya tutulmaması gerekir. Gönül ister(di) ki göğsünü gere gere ortalıkta dolaşan yerli uygulamalarımız olsun. Onları kullanalım ve bu sayede verilerimiz başka ülke firmalarının veritabanına gitmesin! Ama o arada (özellikle güven tazeleme gereksiniminde olan kamu kurum ve kuruluşlarının) kolayca erişebileceği kırılganlıkta da olmasınlar! Bu kategoride geliştirilmiş mevcut yerli yazılımlar uzmanların değerlendirmesine göre mahremiyet açısından Whatsapp ya da Telegram ile aynı kategoride. O nedenle bekleyip görmek lazım!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 252 22.01.2021)