Bitcoin dördüncü yarılanmayı gerçekleştirdi. Geriye 116 yıl ve 1 milyon 300 bin küsur BTC kaldı.

Bitcoin (BTC) blokzincirindeki dördüncü yarılanma (halving) 19-20 Nisan gecesi gerçekleşti. Önceki yarılanmalardan sonra BTC-USD paritesinde hızlı yükselişler gerçekleşmişti. Sıçrama bu kez yarılanmadan önce Mart ayı içinde gözlendi ve BTC değeri 73 bin doların üstüne kadar çıkarak tüm zamanların rekorunu kırdı.

Yarılanma kavramını daha iyi anlayabilmek için öncelikle BTC blokzinciri mimarisindeki birkaç önemli yapıtaşını anımsatmakta fayda var. Birincisi diğer pek çok kripto paranın tersine BTC arzı sonsuz değil, sınırlıdır. Bu sınır da 21 milyon tanedir. Yani dijital dolaşımda toplamda 21 milyon tane Bitcoin olacak. İkincisi “madencilik” denilen faaliyet ile ilgili. Bitcoin madenciliği özde tedavüldeki bir miktar BTC’nin bir dijital cüzdandan bir başka dijital cüzdana transfer edilmesini temin etme işlemidir. Yani madencilik faaliyetleri durursa bütün BTC’ler bulundukları dijital cüzdanlarda kalakalır. Herhangi bir transfer işlemi gerçekleşemez. Üçüncüsü madencilik faaliyetinin aynı zamanda tedavüle yeni BTC arz etme işlemi olmasıdır.

Madencilik eylemi, bekleyen bir grup transfer işleminin kriptolu hale getirilerek zincirin bir sonraki halkasını (blok) oluşturmak. Matematiksel bir şifreleme işlemi. Bu işlem başarı ile tamamlandığında o blok zincire eklenir ve cüzdanlar arası transfer işlemleri tamamlanır (bir blokta birkaç bin tane transfer işlemi yer alır). Bloğu zincire hangi madenci (birliği) eklemişse ödül olarak ücretsiz “yeni” BTC’ler kazanır. İşte 21 milyon BTC piyasaya bu şekilde ücretsiz ödül olarak arz edilir.

BTC’nin, kim olduğu hala sır olan Satoshi Nakomoto isimli mimarı bu 21 milyon BTC’nin 132 yıla yayılmış bir süre içinde arz edilmesini öngörmüş. Ocak 2009’da başlayan BTC arzı bu sayede 2140 yılında tamamlanacak. Yani 21 milyonuncu son BTC 2140’daki bir madencilik faaliyeti sonucunda tedavüle çıkacak. Satoshi blok başına verilecek ödül BTC miktarını her 210 bin blok zincire eklendiğinde “yarılayarak” bu sürecin gerçekleşebileceğini öngörmüş!

İlk yıllarda bir blok zincire eklendiğinde 50 BTC ödül kazandırıyordu. Ta ki ilk 210 bin blok zincire eklenene dek. 2012’ye gelindiğinde ilk yarılanma gerçekleşti ve blok başı ödül miktarı 25 BTC’ye düştü. O sırada toplam 21 milyon BTC’nin yarısı piyasaya arz edilmişti. Sonraki 210 bin blok 2016’ya dek eklendi ve o yıl ödül 12,5 BTC’ye düştü. 2016-2020 arasında eklenen üçüncü etap 210 bin blok için blok-başı 12,5 BTC, 2020-2024 arasında eklenen dördüncü etap 210 bin blok için de blok-başı 6,25 BTC dağıtıldı. Artık 3,125 BTC veriliyor!

Böylece Nisan 2024’e gelindiğinde 840 bin blok zincire eklenmiş, 19 milyon 687 bin 500 BTC tedavüle çıkmış oldu. Geriye sadece bir milyon 312 bin 500 BTC kaldı. Tarihi 840 bininci blokta 3 bin 50 tane transfer işlemi var. Her şeyi düşünen Satoshi 2140 sonrasında da madenciliğin devam etmesi için ikinci bir gelir kapısını ilk günden itibaren sisteme dahil etmiş. Göndericinin opsiyonel bahşiş verme imkânı. Örneğin 840 bininci bloktaki 3 bin 50 işlem sahibi, işlemleri gerçekleştiren ViaBTC adlı madenci birliğine ceplerinden 37 küsur BTC bahşiş bıraktı. 2140 yılına 116 yıl var. Tedavüle çıkmayı bekleyen BTC adedi ise bir milyon 312 bin beş yüzün altına düşmüş durumda!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 420 02.05.2024)

Ethereum blokzinciri PoW’dan PoS modeline geçti.

Geçen hafta kripto dünyası için bir dönüm noktası oldu. Bitcoinden sonra en büyük blokzinciri olan Etherum PoW modelinden PoS modeline geçiş yaptı. Bu geçiş bünyesinde karmaşık bir teknolojik değişim olmasının ötesinde anlamlar da barındırıyor. Öncelikle bazı temel bilgiler:

Kripto dünyasının ilk blokzinciri olan Bitcoin mimarisindeki işlem mutabakatları şiirsel bir geribildirim modelini baz alarak tasarlanmış. İki dijital cüzdan arasındaki Bitcoin transfer işlemini, kriptolayarak dijital deftere kaydetmeyi sağlayan sistem aynı zamanda piyasaya yeni Bitcoin çıkmasını da sağlayan sistem! Bu sürecin popüler adı “madencilik”. Kripto madenciliğinin işlemleri kriptolamak için yaptığı çalışmanın adı da PoW (Proof of Work – İş Kanıtı). Yapının avantajı her gün yapılan binlerce işlemin güvenli bir şekilde blokzinciri denilen dijital deftere kaydedilmesini sağlamak. Dezavantajı ise yaptığı iş gereği aşırı elektrik tüketiyor olması.

PoS (Proof of Stake – Hisse Kanıtı) mimarisinde de yine “işlem mutabakatı” süreci var. Ancak model kripto madenciliğine gerek duymuyor. Onun yerine dijital yedieminler var. Onlar hangi işlemlerin mutabakatına onay verirlerse o işlemler blokzincirine kaydediliyor. Bu yedieminlerin yetkilerini kötüye kullanmalarını engelleyen şey ise bu yetkiye sahip olmak için teminat vermiş olmaları. Yani onay verdikleri bir işlem şaibeli çıkarsa ceplerindeki kriptodan olma riskleri var. Yediemin olma nedenleri ise işlem komisyonlarını almak.

PoW modelinde milyonlarca kere tekrar etmeyi gerektiren matematiksel işlem yapma süreci PoS modelinde basit bir onaylama haline indirilmiş durumda. Hal böyle olunca PoS mimarisinin, PoW mimarisinin harcadığı elektrik ile kıyaslandığında % 99’un üstünde bir enerji tasarrufu sağlayacağı söyleniyor. Yani PoW ile 100 birimlik elektrik kullanılarak yapılan işlem PoS ile 1 birimlik elektrik tüketimi ile gerçekleştiriliyor olacak. İklim krizi ile boğuşan dünya için büyük, kripto madenciliği ile uğraşan bireyler ve dijital çiftlikler içinse çok daha büyük bir adım! Çünkü PoS modelinde madenciye gerek yok!

Etherum, Mainnet denen ve 15 Eylül’e dek PoW modeli ile çalışan ana Etherum blokzincirine alternatif, PoS modeli ile çalışan müstakil bir blokzincirini Aralık 2020’de çalıştırmaya başlamıştı. Bunun adı Beacon Chain idi. 15 Eylül 2022’de gerçekleştirilen ve “merge” yani “birleşme” adı verilen işlem sonucunda da Mainnet’te kuruluşundan bugüne dek PoW modeliyle inşa edilen tüm kayıtlar Beacon Chain’e taşındı. Böylece hem birleşmeden sonraki tüm Etherum işlemlerinin PoS ile yapılması sağlanmış oldu hem de o gün itibariyle dijital cüzdanında Ethereum kripto parası olanların herhangi bir maddi kayba uğraması engellenmiş oldu. Bir başka deyişle Etherum blokzincirinde kripto yatırımı olanların herhangi bir şey yapmasına gerek yok. Bir bankanın bankacılık sisteminin değişmesi gibi bir şey. Hesaplarda herhangi bir bakiye değişikliğine neden olmayan. Merge yani birleşme denmesinin nedeni de eski blokzinciri (Mainnet) ile yenisinin (Beacon Chain) bir anlamda birleşmesi.

Ethereum dünyasının büyük bir kısmı bu birleşme sürecini destekliyor. Ancak madenciler PoW modelinde direnç gösterme eğiliminde. Bu da kripto dünyasının deyimiyle çatallanma (fork) gerektiren bir durum. İnat mı edecekler, dirençleri kırılacak mı bir süre sonra anlaşılacaktır.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 338 22.09.2022)

Güvensiz olan blokzinciri değil, onun üzerinde çalıştığı dijital ağlar.

Internetin de kuruluşuna öncülük eden ABD Savunma Bakanlığı’na (Pentagon) bağlı DARPA kurumunun blokzinciri konusunda yaptırmış olduğu bir araştırma kısaca şu mesajı veriyor: Blokzinciri güvenli ama onun üzerinde çalıştığı dijital ağlar güvensiz.

Trail of Bits kurumunun araştırmasında öncelikle merkezileşmenin boyutları tanımlanıyor. Buna göre altı farklı merkezileşme söz konusu: Yetkili Merkezileşme, Fikir Birliği Merkezileşmesi, Motivasyonel Merkezileşme, Topolojik Merkezileşme, Ağ Merkezileşmesi ve Yazılım Merkezileşmesi.

Yetkili merkezileşme, kısaca sistemi yıkmak için gerekli olan asgari düğüm-uç (node) adedine işaret ediyor. Buna Nakamoto Katsayısı da deniyor. Fikir birliği (consensus) merkezileşmesinde ise odak PoW gibi konsensüs modelinde. Bir grup madenci (örneğin bir çiftlik) tüm blokzincirini kontrol edecek büyüklüğe ulaşabilir mi? Motivasyonel merkezileşmede katılımcıların kötü niyetli davranışlarda bulunmaktan nasıl caydırılacağı konusu önem kazanıyor. Yani bir katılımcının hatalı ya da yanlış veri yayınlayarak sisteme zarar vermesi nasıl önlenebilir? Bu caydırma modelleri merkezileştirilebilir mi? Bu tür kötü niyetli katılımcıların hakları iptal edilebilir mi? Bunu hangi otorite, nasıl yapabilir?

Topolojik merkezileşmede odak konsensüs ağının bozulmaya ne kadar dayanıklı olduğudur. Bir blonzinciri ağında hayatı köprü vazifesi gören bir düğüm kümesi var mı? Öyle ki o kısım işlevsizleştiğinde tüm blokzincirinin çalışmaya devam etmesi için çatallanmaktan başka bir çıkış yolu olamasın. Ağ merkezileşmesinde ise temel nokta blokzinciri ağını oluşturan düğüm ya da uçların (node) dengeli bir coğrafik dağılıma sahip olup olmadığıdır. Keza art niyetli bir internet servis sağlayıcısı (ISS) veya devlet tüm blokzinciri trafiğini engellemeye veya filtrelemeye karar verirse ne olur? Blokzinciri çalışmaya devam edebilir mi? Yoksa işlemler aksar mı? Yazılım merkezleşmesi ise kaynak koda odaklı. Blokzincirinin güvenliği, üzerinde çalıştığı yazılımın güvenliğine ne ölçüde bağlı? Yazılımdaki herhangi bir hata (istemeden veya kasıtlı olarak), blokzincirinin değişmezlerini geçersiz kılabilir mi?

Bu kapsamda raporun bazı temel çıktıları şöyle sıralanıyor:

• • Blokzinciri kullanmak onu geliştiren yazılım ekibine güvenmeyi gerektiriyor. Aksi durumda blokzinciri altyapısının merkezi yazılım altyapıları düzeyinde bir güven(sizlik) özelliğine sahip olduğunu kabul etmek gerekiyor.
  • Her blokzincirinde, onu dolayısıyla da geçmiş işlemleri değiştirme yetkisine sahip bir grup yetkili vardır.
  • Bir blokzincirini yıkacak düzeyde kapasiteye ulaşmak için gerekli olan düğüm-uç (node) sayısı oldukça azdır. Bitcoin için dört, Ethereum için üç düğüm yeterlidir.
  • Bitcoin blokzincirini oluşturan düğümlerin büyük bir kısmı madencilik sürecine dahil olmamaktadır. Ayrıca düğüm sahiplerinin etik dışı davranışlarda bulunduğunda karşılaşacakları bir cezai yaptırım yoktur.
  • Popüler blokzincirlerini oluşturan düğümlerin coğrafik olarak dengeli dağılmasını sağlayan pratik bir çözüm henüz üretilememiştir.
  • Bitcoin blokzincirini oluşturan düğümler arasındaki veri iletimi şifreli değildir. Bu da herhangi bir aracının (ISP ya da devlet kurumu) trafiği kesintiye uğratmasına imkân verebilir (örneğin belli bir noktadan başlatılan Bitcoin transfer işlemleri asla gerçekleşmeyebilir).
  • Bitcoin blonzinciri trafiğinin yüzde 60’ı üç ISP üzerinden gerçekleşmektedir. En çok işlem yapan IP adresleri Almanya, Fransa ve ABD merkezlidir. Bitcoin düğümlerinin üçte biri ABD’de, dörtte biri Almanya’da ve onda biri Fransa’dadır.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 332 11.08.2022)