Delikanlıların paylaşamadığı dilber: Yapay Zekâ!

Elon Musk hangi firmaya ve tepe yöneticisine dava açtı? Dalga geçer gibi “Adınızı Açık’tan Kapalı’ya çevirirseniz geri adım atarım” dediği… Son bir buçuk senedir Nvidia ile birlikte adından en çok söz ettiren o firma OpenAI. ChatGPT fırtınasının kaynağı.

Musk sadece firmaya değil tepe yöneticisi Sam Altman’a da dava açmış durumda. Temel dayanağı zamanında finansal yatırım yaparken imzalanmış olan anlaşmaya aykırı davranıyor olmaları. Musk’a göre ihlal ettikleri husus firmanın bütünüyle kâr amacı güder hale gelmesi. Çünkü kurum zamanında açık-kaynak modeli ile geliştirme yapma sözü verdiği için Musk para yatırmış.

Siyaseten doğru görünen bu sebebin gerisinde iki büyük neden daha yatıyor sanki. Birincisi OpenAI’ın özellikle son dönemdeki üst yönetim krizinden sonra Microsoft ile daha da yakınlaşması. İkincisi de Musk’ın giderek Ilya’yı tutma tarafının daha ağır basması. Ilya Sutskever ile Sam Altman ikilisini Apple’dan Steve Wozniak ile Steve Jobs gibi tanımlamak belki fazla yanlış olmaz. Perde arkasındaki teknolojik beyin Ilya idi. Sam ise giderek pazarlama dehası Jobs’a benzemeye başladı.

Ilya Sam’in gönderilmesine olumlu oy kullanan yönetim kurulu üyelerindendi. Sam geri dönünce bu kez şirketteki görevlerinden ayrılmak zorunda kaldı. Zamanında Musk’ın Google’da çalışan Ilya’yı OpenAI’a katılmak üzere ikna etmeye Sam ile gitmişliği var. Ilya OpenAI firmasının daha temkinli ve kamu yararı gözeterek ilerlemesi, yapay zekâ alanındaki çalışmaları hassasiyetle gerçekleştirmesi taraftarıyken Sam daha liberal ve pazar-para odaklı görünüyor. Doğaldır ki yatırımcılar Sam gibi bir profili Ilya gibisine elli kere tercih eder. Geçtiğimiz ay Bill Gates de Sam’i konuk ettiği podcast serisinde OpenAI’ın ne yapıp edip bu işten para kazanması gerektiğini söylemiş olduğunu açıkladı ve firmanın ChatGPT aboneliği modelini beklenmedik bir adım olarak nitelendirdi.

Herkesin haklı olduğu bir tablo. Ruhunu şeytana satmazsan şeytanın da sana yatırım yapmayacağı gerçeği sadece vahşi kapitalist yatırımcılara özgü bir özellik değil. Bunun izi Goethe’ye, Faust’a kadar gidiyor! Sam Altman da idealist olmak yerine pragmatik olmayı tercih etmişe benziyor. Nispeten daha riskli bir yol ama insanlık ilk defa böyle bir tercih yapmıyor. Son kırk yılda yaygın olarak kullanıma giren hangi teknolojik yenilikte bu tür yüksek riskler yoktu? İşte internet! Plastik gibi bir icat. Hem müthiş kolaylıklar sağlıyor hem de sorumluca kullanılmazsa doğaya ve insana zarar veriyor.

Yapay zekâ konusunda temkinli yaklaşılmasını gerektiğini savunanlar samimi mi yoksa rekabette birilerinin aşırı derecede ileri gitmesini engellemeye mi çalışıyorlar? Musk neden OpenAI’ın Microsoft’a yakınlaşmasını istemiyor? Sonuçta Musk’ın görünen rakipleri Google ya da Facebook. Şu var ki Microsoft kimseye belli etmeden dünyanın en değerli şirketi olma yolunda Meta’yı da Google’ı da geride bırakmış durumda. Öte yandan yeni evli Sam’in gündemindeki en büyük sorun bu dava değil. Milyarlarca dolarlık yeni yatırım bulamazsa genel yapay zekâ seviyesine ulaşmak için gereksinim duyduğu işlem gücüne ulaşamayacak. Sam o kadar pragmatik ki fon bulmak için körfez ülkelerinin ayağına bile gitmekten çekinmedi. Bakalım dilberi Çin’e kaptırmamayı başarabilecekler mi?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 414 14.03.2024)

Doğaçlama yeteneği halüsinasyon görmekten mi geçiyor?

Bill Gates’in Unconfuse Me! adlı podcast serisinin yeni konuğu OpenAI’dan Sam Altman idi. Altman’ın fazla detaya inmeden değinip geçtiği bir husus da son dönemin popüler yapay zekâ olgularından birisi: Yapay zekanın halüsinasyon görme durumu! Yapay zekanın halüsinasyon görmesi giderek popülerliğini artırıyor. Aralık ayında Cambridge Üniversitesi Sözlüğü “halüsinasyon görmek” anlamına gelen (hallucinate) sözcüğünü 2023 yılının kelimesi seçmişti. İnsanın halüsinasyon görmesi tamam da yapay zekanın halüsinasyon görmesi ne demek?

Temel olarak yapay zekanın bir dizi yalan-yanlış bilgiyi kendi içinde tutarlı bir bütün olarak sunmasına yapay zekanın halüsinasyon görmesi deniyor. Örneğin “Messi kimdir?” diye sorulan bir soruya, “Messi, Türk milli takımının en gözde futbolcusudur. Uzun yıllar Fenerbahçe’de forma giymiş, dört kez üst üste gol kralı olmuş, Fenerbahçe ile üç lig, dört kupa şampiyonluğu kazanmıştır” diye cevap veren bir yapay zekâ halüsinasyon görüyor demektir.

Evet Messi bir futbolcu ama Türk değil. Ne Türk milli takımında ne de Fenerbahçe’de forma giymişliği var. Lig, kupa şampiyonlukları kazandı, gol kralı oldu ama bu başarıları Fenerbahçe forması altında Türkiye Süper Ligi’nde elde etmedi. Yapay zekâ atıyor ama destekli atıyor. Kalkıp da Messi’nin ünlü bir İspanyol ressam ya da İranlı ünlü bir şair olduğunu iddia etmiyor. Doğrular (futbolcu olması, gol kralı olması, şampiyonluklar kazanmış olması) ile yanlışlar (Fenerbahçe, Türkiye) birbirine girmiş durumda. Ama mantık hatası yok. Messi’nin gerçek dünyadaki izlerinden haberi olmayan, ama futbolu bilen birisi, bu açıklamayı okuduğunda içeriğin doğruluğu hakkında tereddüt etmeyebilir.

Benzer bir husus kişinin hiç bilgisi olmadığı bir alanla ilgili sorduğu sorular için de geçerli. Bu durumda o kişinin yapay zekanın verdiği cevapların doğruluğunu teyidi etmesi mümkün olmayacaktır; cevap tutarlı görünse bile! Doğruluk teyidi alan bilgisi gerektirmekte. Konu hakkında bilgi sahibi olmayan yapay zekanın halüsinasyon görüp görmediğini tespit etmesi zor!

Altman’ın değinip geçtiği husus “halüsinasyon” diyerek şirinleştirilen bu durumun farklı bir sürece işaret ettiği. Özellikle de yapay zekâ geliştiricileri için. Altman, GPT’nin bu halini halüsinasyon görmek olarak değil de “doğaçlama” yapmak olarak nitelendiriyor. Anlaşılıyor ki OpenAI’daki uzmanlar, GPT’nin biraz doğaçlama yapmasını olanaklı kılmışlar. Bakalım ne tür cevaplar verecek ve insanların buna reaksiyonu nasıl olacak diye bir tür sosyolojik deney yapıyor olabilirler.

Sahi bu durum insandaki doğaçlama ile kıyaslanabilir mi? İnsandaki doğaçlama bilinen bir doğru yerine alternatif doğrular üretmek değil (o post-truth). O nedenle doğaçlama örneğin matematikte değil de müzikte yapılınca anlam kazanıyor. Yoksa iki kere iki her yerde dört (belki Kayseri hariç)!

Fransa’nın başkenti Lyon’dur diyen yapay zekaya şimdilik “halüsinasyon görme, doğru dürüst cevap ver” diye tepki gösterilecek olsa da buradan yola çıkan yapay zekanın gelecekte nerede doğaçlama yapması gerektiğini öğrenip, cevaplarını ona göre hazırlayacak olması imkânsız değil! İnsanlar yapay zekâyı incir çekirdeğini doldurmayan soru(n)ları için kullanırken, yapay zekâ da insanları kendilerini rafine etmede kullanıyor. Ne demişti 216 “İnsan olmaya geldim, Arif!”

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 407 25.01.2024)