Bilim insanını icat çıkarmaya (bilim yapmaya) güdüleyen şey merak ama iş insanını o bilimden teknoloji üretmeye güdüleyen şey para!

Herkes “yapay zekadan bö geldi; kusacağım” derken Eric Schmidt tersini düşüyor. Geçen ay TED’de yaptığı konuşmada yapay zekanın hayata katacaklarının muhteşemliğini heyecanla anlattıktan sonra “gereğinden fazla abartmak (over-hyped) ne demek tam tersi hala hak ettiği ilgiyi görmediğinin (under-hyped)” altını çizdi. Schmidt yıllar önce, Google’da CEO iken “Teknoloji özünde yıkıcıdır” (doğru) tespitini de yapmıştı.

Teknoloji gerçekten de yıkıcı! Yıktığı şey eski teknoloji olsa da insanın derdi başka! Yıkıcı etkiyi insan ancak yeni teknolojiden olumsuz yönde etkilediğinde idrak ediyor. Kişisel bilgisayarların gündelik hayatta yaygınlaşması örneğin. Bugün altmış yaşın altındaki pek çok kişi için kişisel bilgisayar hayatı olumlu anlamda dönüştürmüş bir teknoloji. Siz bir de onu 70’li-80’li yıllarda daktilo dünyasında (kullanıcısı, üreticisi, tamircisi, sarf malzeme sağlayıcısı olarak) yaşayanlara sorun! Kişisel bilgisayar daktiloyu yıktı; olan onca insana oldu!

Yapay zeka yaşı otuzun altında olanlara müthiş bir sıçrama imkanı sunarken, üstünde olanlar için er ya da geç yıkıcı bir teknoloji olacak. İşte en popüler tahmin: Gelecek beş-on sene içinde günümüzde insan işgücüne bel bağlayan pek çok meslek yapay zeka destekli yazılım ya da donanımın kontrolüne geçecek. Ve o insan işgücünü işsiz bırakacak.

Hal böyleyken nasıl olur da yapay zeka hala hak ettiği yeri alamamış olabilir? Üstelik bunu altmışını geçmiş birisi söylüyor! Cevap basit. Eğer otuzun üstündeysen ama milyar (olmadı) milyon dolar(lar)la oynuyorsan, gelmekte olan teknolojinin yıkıcılığından kendini kurtaracak imkanlar bulabilirsin. Çünkü o teknolojinin gelmesinde aktif rol alacak potansiyelin var demektir! Schmidt de onlardan birisi (aynı konuşmada, sanki herkesin yaptığı bir şeymiş gibi “geçenlerde bir roket firması satın aldım” demişliği var).

Bellidir ki gelecek beş-on sene içinde yapay zeka insanlığa bir başka kuantum sıçrama yaptıracak. Örneğin en küçük yerleşim bölgesinde bile her konuda dünyanın en bilgili (yapay) doktorlarının çalıştığını düşünün! Böyle bir dünyada sağlık sorunlarının çözümü kolaylaşmaz mıydı? Ya da bir ilacın toplam üretim maliyetinin milyon olmadı bin misli azaldığı bir dünya? Ya da her çocuğun üniversite eğitimine dek kendi anadilinde dünyanın en iyi (yapay) öğretmenleri tarafından yetiştirildiği bir dünya? Soru şu: Hangi tarihsel dönemeçte bu tür sıçramalar insanlığın iyiliği için düşünülmüş de yapay zeka ile de düşünülecek? Hangi firma ürettiği ilacı bedavaya sunuyor? Hangi sağlık sistemi? Sosyal devletin sübvansiyonları olmasa? Bilim insanını icat çıkarmaya (bilim yapmaya) güdüleyen şey merak ama iş insanını o bilimden teknoloji üretmeye güdüleyen şey para!

Schmidt’in yapay genel zeka (AGI) çalışmalarıyla ilgili değerlendirmesi de ilginç bir olasılığa işaret ediyor. Acaba üçüncü dünya savaşını AGI’yi üretim süreci tetikleyebilir mi? Eğer gücün aydınlık tarafı AGI’yi ilk üreten olursa, karanlık taraf onların veri merkezlerini bombalar mı? Peki ilk ulaşan karanlık taraf olursa? Aydınlık taraf sadece veri merkezlerini bombalamakla mı kalır? Şurası bir gerçek ki dünya bu tür problemlerin sadece bir grup insana-ülkeye yarayacak şeylerle çözülmesine olanak sağlamayacak kadar büyük ve çok bilinmeyene sahip.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 478 04.07.2025)

Eskiden İHA gelecekte İMG!

Yapay zekanın İnsansız Meslek Grubu (İMG) haline getireceği alanlar hangisi olacak tartışmasına giren günümüz meslek sahibi insanının pek çoğu aynı tepkiyi vermekte: Bizim meslek olmaz! Ama öteki hepsi olur! Doktorlar yapay zekanın bir doktorun yerini alamayacağını düşünüyor. Keza avukatlar, öğretmenler, mühendisler, bankacılar, yazılımcılar da. Yaşı tutanlar yanıldıklarını görebilecek!

Pek medya mensupları? Eski bir üst düzey medya yöneticisi bütünüyle yapay zeka ile çalışan bir haber merkezi kurmuş. Dört farklı görevi olan dört yapay zeka uzmanı (teknik tabiriyle agent mı demeli; yani temsilci). Böylece haber üretim süreci bütünüyle yapay hale gelebilecek. Henüz “alfa testi” aşamasında. Yani bir şey ürettikleri yok. Bir tür deney! Olabilir mi? İnsansız Haber Merkezi hayata geçirilebilir mi?

Protestocu kimliğine büründüğü ilk yıllarının anlatıldığı filmde Assange kendisini destekleyecek yandaş bulma konusunda bir eposta oyunu icat etmişti. Fiziksel mekanda birkaç kişi olmalarına rağmen dünyanın dört bir yanında destekçileri olduğu imajı yaratmak için. Sahte eposta hesapları açmış ve o hesaplardan kendisine sorular soran, yorumlar yapan epostaları gönderiyor sonra da oturup uzun uzun onlara cevap yazıyordu. Başarılı olduğu söylenebilir. Çevresindeki destek halkası giderek yükseldi!

Yeni bir teknoloji sıçraması söz konusu olduğunda etkilenecek olan kurumlar genelde üç grupta ele alınıyor: İlk grup rezistansçılar. İster vizyonsuzluk olsun ister mevcut paradigmadan olumlu anlamda istifade ediyor olmaları. Onlar yeni trene atlama konusunda isteksiz oluyor. İkinci grup mevcut koşulların da pek iç açıcı olmamasının verdiği motivasyonla çareyi bu yeni teknolojide bulma ümidiyle kendilerini adapte etmeye çalışıyor. Bunlara da dönüşümcü demek uygun olacaktır. Dün dijitale dönüşüyorlardı bugün yapaya dönüşmeye hazırlanıyorlar. Üçüncü grup ise yeniler. Onlar o yeni teknoloji sayesinde motive olarak iş dünyasına giriş yapıyor. Pek çoğu geldiği gibi gitse de geriye kalan birkaç tanesi dünyayı yerinden oynatmaya yetebiliyor.

Yapay dönüşüm sürecinde de benzer bir durum söz konusu olacaktır. Dün dijital karşısında dönüşebilen ya da yepyeni ürün, hizmet ya da bakış açıları ortaya çıkaranlar bugün yapay karşısında belki de rezistansçı ya da en olmadı dönüşümcü konumuna düşecek. O arada ortaya yepyeniler çıkacak!

Bu tepkilerin hiçbiri yanlış değil. Her kurum, her birey kendi dinamikleri, koşulları ve imkanları doğrultusunda hareket ediyor. Yapay olan, kendilerini olmayan birisi ya da bir şey olmaya zorlama çabası. Dijital dönüşüm sürecinde de bunun ne anlama geldiğini idrak edebilenler dönüşüm tünelinden zaferle çıkmayı başardı. Zorla girenlere ise tünel mezar oldu. Benzer bir durum güncel paradigma değişimi olan yapay dönüşüm için de geçerli. Yapay zeka dönüşümünün ne anlama geldiğini idrak edemeyen birey ya da kuruluşlar bu kez de yapay tünelden çıkamayacak. O sırada ortaya yüzde yüz “yapay yerli” ürünler, hizmetler, icatlar çıkacak!

İnsan eli değmeyen bir haber merkezi kurulabilir mi? Haberi yapan yapay, haberi toplayan yapay, haberi analiz eden yapay, haberi dağıtan yapay, haberi okuyan yapay! Geriye ne kalıyor? Haberi izleyen-okuyan-dinleyen mi? E o da yapay olsun da bitsin bu işkence! Eskiden “Yaşlılara Yer Yok” idi. Gelecekte “İnsana Yer Yok (mu olacak?)”

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 472 16.05.2025)

Grönland’da maden arayan şirkete para yatıran ünlü dolar milyarderleri kim?

Lityum, nikel, bakır! Bu üç metal kendi başına bir anlam ifade etmeyebilir. Şimdi bunların yanına dördüncü (sihirli) kelime de gelsin: Grönland! Şimdi bir anlam ifade etmeye başlamış olmalı. Ufak bir enformasyon daha: Grönland’ın batı kıyılarında bu madenleri aramak amacıyla kurulmuş bir maden şirketi var. Adı KoBold. Peki KoBold ile şu isimlerin ilişkisi ne? Jeff Bezos, Sam Altman, Marc Andreessen, Mark Zuckerberg. Şu: Hepsi de KoBold’a para yatırmış hissedar!

Yapay zeka güçlü veri merkezlerine gereksinim duyar. Harari de altını çizmişti. Gelecekte devasa veri merkezleri askeri birlikler tarafından korunuyor olacak ve nükleer enerji ile çalışacak diye! Bu tür veri merkezlerinin inşa projelerine başlandı bile. Geçtiğimiz haftalarda Oracle’ın kurucusu ve dünyanın en zenginleri listesinde kendisini perde arkasında tutmayı başarmış (ama ilk ondan da aşağı düşmemiş) Larry Ellison, OpenAI’dan Sam Altman ve Japon Softbank’tan Masayoshi San Trump’a Stargate Projesi’ni imzalatmayı başardılar. Bu proje kapsamında konsorsiyum ABD’de güçlü veri merkezleri kuracak. Yarım milyar dolarlık bir proje.

Bu veri merkezlerinin kurulması için bu metallere de gereksinim var. Ya birilerinden (ya da birinden) satın alınacak ya da doğadan çıkarılacak. O biri olasılıkla Çin! Grönland o nedenle değerli.

Herkes Trump için Çin’e karşı 3. Dünya Savaşı’nı çıkarma potansiyeli yüksek bir başkan yorumunu yaparken Trump, bir iş insanı olarak kendisinden beklendiği üzere, global stratejik olaylara “iş-para” gözüyle bakmakta olduğunu her fırsatta gösteriyor. İşte Grönland’ı neden istediği yavaş yavaş anlaşılmaya başladı. Panama ya da Meksika Körfezi çıkışlarının gerisindeki nedenler de olasılıkla ekonomik çıkıyor-çıkacak!

İki senedir Gazze Şeridi ve burada yaşayan Filistinlilere yapılan zulümler gözler önündeyken aynı Trump, aynı Gazze Şeridi’ni Miami ya da Monaco gibi bir yere çevirme konusunda ilk söylemlerini dünya kamuoyu ile paylaştı. Gazze Şeridi ABD yönetimine geçecekmiş. ABD o bölgeyi yeniden inşa edecekmiş! Filistinliler için değil olasılıkla dünyanın yeni jet sosyetesi için! Bu Trump mı Çin ile savaşacak? Olasılıkla Çin Trump ile sıkı bir pazarlık yapar ve anlaşır! Savaş da bir başka demokrat-bahara kalır!

Trump’ın arkasında saf tutmuş teknoloji-milyarderleri Bernie Sanders’in de döne döne altını çizdiği gibi yeni bir oligarşinin temelini mi atıyor? Düne kadar perde arkasından gerçekleştirdikleri nüfuz etme operasyonları, ne değişti de perde önünde icra edilir hale geldi? Yoksa başkanın bu konularda yeterli deneyimi olmadığından mı şüpheleniyorlar? Ya da başkanı kimseye kaptırmamak için mi yakın markajda tutuyorlar?

Şurası bir gerçek pandemi sonrasında bu dolar milyarderlerinin servetleri kat be kat arttı. Elon Musk örneğin. Seçimlerin yapıldığı Kasım ayından bu yana, yani sadece son üç ay içinde, serveti yaklaşık 170 milyar dolar arttı ve yarım trilyon dolar düzeylerine yaklaştı. Bugüne kadar konvansiyonel sektörlerin üstlendiği rolün bundan sonra teknoloji sektörüne geçmesi bir şeyleri değiştirecek mi? Yoksa kapitalizm aynı bildik vahşilikte yoluna devam mı edecek?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 460 14.02.2025)

Dijital Zeki Bey’i telifini ödemeye hazır her firma kullanabilecek!

Kuantum sıçraması yapacak derecede yeni teknoloji demek aynı zamanda norm ve standartları da değiştirecek teknoloji demek. Dün web, sosyal medya böyleydi. Günümüzde de yapay zekâ, metaverse, blokzinciri gibi teknolojiler.

Bu tür teknolojiler sadece işlerin daha verimli, hızlı ya da kaliteli yapılmasını sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda bambaşka bakış açıları da getiriyor. O nedenle normları değiştiriyor; kendi standartlarını koyuyor.

Otonom aracı pizza teslimatında kullanmak örneğin. Mevcut norma göre moto-kürye olmadan pizzayı şubeden adrese teslim etme işinde kullanılabilir. Ancak daha fazlasını da yapabilir. Örneğin aracın içine otomatik pizza pişirme düzeneği kurulursa, bu araç sadece moto-küryeyi değil aynı zamanda tüm pizza şubesinin yaptığı işi üstlenebilir.

Yapay zekâ destekli teknolojiler insan iş gücünü ıskartaya çıkarırken, insan da boş durmuyor. Bu süreci ivmelendirmek için insan iş gücünün yaptığı işin kalitesinin düşmesi için elinden geleni yapıyor. Örneğin istihdam yaratanlar çalışma şartlarını zorlaştırıyor, iş yükünü artırıyor ama işçisine sunduğu ekonomik imkanları geliştirmiyor. En son Hollywood çalışanları da greve gittiyse, Bangladeş’teki işçi çocuklar ne yapsın?

Buna karşılık hayattan bezmiş insan işgücü de kendisine sunulan şartlar karşısında yangına körükle gidercesine yaptığı işi daha da kalitesizleştirmek için elinden geleni yapıyor. Daha doğrusu bunun için ekstra bir çaba harcamaya gerek yok. Hiçbir şey yapmamaları ve öğrenmemeleri yeterli. Gerek yüz yüze gerekse de telefon ile etkileşim kurulan satış süreçlerinde.

Yapay zekâ bu süreci ele geçirdiğinde ne olacak? Telefonda müşterileri robotik sesler mi karşılayacak? Metaverseteki ya da AVM’deki mağazalara giden müşterilere tek-tip üretilmiş robotlar mı hizmet verecek? İşin içine tasarım ve müşteri odaklılık dahil edilirse burada da paradigmasal bir değişim gözlenebilir. Şöyle:

En sevdiğiniz müzisyen Zeki Müren olsun. GSM operatörünüz bir sonraki abonelik yenileme döneminde sizi telefonla aradığında karşınızda Zeki Müren’i bulabilirsiniz. Zeki Bey sizinle o güzelim İstanbul diliyle konuşur. Hadi gelin de hayır deyin bakalım! Peki GSM operatörünüz sizin Zeki Müren’i sevdiğinizi nereden bilecek? Ya siz beyan edeceksiniz ya da sosyal medyada izinizi sürüp öğrenecek.

Dijital Zeki Bey sadece güzel konuşması ile sizi etkilemeyecek, aynı zamanda soracağınız her türlü soruya tatminkâr cevaplar verecek. Çünkü bir dakika deyip sizi beklemeye alarak sağındaki solundaki çalışma arkadaşlarına sorduğunuz sorunun cevabını öğrenmek için danışmayacak. Bilgi hazinesinde kurumun her türlü imkanları, hizmetleri, verileri saklanmış olacak. Dijital Zeki Bey sorunuza saniyeler içinde cevap verecek. O her şeyi bilecek!

Sadece ses de değil. Diyelim ki bankanızın metaverse şubesine gidip işlem yapacaksınız. Elbette sıra beklemek diye bir şey olmayacak; çünkü herkese yetecek kadar yapay zekâ müşteri temsilcisi olacak. Üstelik her seferinde sizi özel temsilciniz karşılayacak. Örneğin Dijital Zeki Beyiniz. Bildiğiniz görüntüsü, sesi, konuşmasıyla. Tabii ufak bir ek ücret karşılığı!

Peki nasıl olacak da o GSM operatörü ya da banka Dijital Zeki Bey’in sesini, görüntüsünü kullanabilecek? Gidip yasal varislerinden izin alarak. Ayrıca bir ismin tek bir marka ile anlaşmasına da gerek yok. Dijital Zeki Bey’i telifini ödemeye hazır her firma kullanabilecek.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 389 21.09.2023)

Liberal paradoks: Liberal bir ekonomik sistemde liberal olmayan, muhafazakâr bir para sistemi!

Yeni olmayan bir ifade yeniden gündeme geldi: Dijital para! Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da (TCMB) geçtiğimiz günlerde “Dijital TL” konusunda bir araştırma-geliştirme projesi başlattığını duyurdu. Yapılan açıklamadan anlaşıldığı üzere ilgili kamu kurumları kapalı devre bir elektronik ağ kurarak “dijital TL”yi test edecekler. Sonuçlar gelecek yıl açıklanacak. Türkiye “dijital para” trenine binen ilk ülke değil. Dünya üzerinde pek çok ülke bu konuda çalışmalar yapmakta. Herkes bitcoinden, kriptoparadan bahsederken dijital para da nereden çıktı diye sorulabilir. Mevzu derin!

Öncelikle dijital paranın ne olduğu konusuna değinmekte fayda var. Dijital para, tedavüldeki para ile aynı ekonomik ve siyasi özelliklere sahip olup, cismen kâğıt banknot yerine dijital mecrada işlerliği olan paradır. Türk Lirası’nı örnek göstermek gerekirse, dijital TL’nin de “sahibi” Türkiye Cumhuriyeti devleti adına TCMB’dir. Normal TL’de olduğu gibi. Yani merkezi bir otorite tarafından sahiplenilen ve yönetilen bir metadır. Normal TL kullanırken geçerli olan kurallar neyse, dijital TL’de de aynıları geçerlidir. Belki lojistik sebeplerden dolayı bu kurallardan bazılarının yerine dijital versiyonlarını tatbik etmek gerekebilir. Ancak özde TL ile dijital TL arasında cismani farktan öte bir şey yoktur!

Oysa kriptoparalarda bu tablo değişiklik göstermektedir. Kriptopara merkezi olmayan bir yapıdadır. Arkasında bir devlet ya da merkez bankası yoktur. Ne de bir şahıs. Bu açıdan değerlendirildiğinde kriptoparalar bir paradoksun da altını çizmektedir. Liberal bir ekonomik sistemde liberal olmayan, muhafazakar bir para sistemi! İş yapmaya-etmeye geldiğinde “bırakınız, dileyen dilediğini yapsın” diyen ticari-ekonomik anlayış, iş “para basmaya-yönetmeye” geldiğinde “benden başka kimse yapamaz” totaliterliğini göstermekte.

Kriptoparalar ise tam da bu totaliterliği aşan, liberal bir modelin temsilcileri. Merkez bankaları kahyalığında global ekonomiyi yöneten kapitalist elitizme meydan okuyan bir sistem. Kontrol kimsede değil. O nedenle daha kırılgan deniyor. Bir gün yüzde otuz düşüyor, ertesi gün yüzde iki yüz artıyor. Sonra bu dönemlerdeki işlemler incelendiğinde bunların büyük bir kısmının ardında, yine o eski kapitalist fırsatçılığı görmek insanı şaşırtmıyor. Elon Musk Twitter’dan bir emoji yayınlıyor, bilmem ne kriptoparası yüzde otuz değer kazanıyor. Eskiden borsa marifetiyle yapılan doldur-boşalt işlemleri şimdi iki Twitter mesajı ile yapılabiliyor. Olan her zaman çimenlere oluyor!

Dijital para, kriptoparaya kaçışları engellemek üzere gündeme gelen bir manevra. Bir tür kostüm değiştirme. Kriptopara kavramının sahip olduğu global ekonomik düzeni değiştirme potansiyeline sahip değil. Ulus devletler ve merkez bankaları için atılması gereken olağan, zaruri, evrimsel bir adım. Hiç değilse imajı güncel tutmak açısıdan işe yarayacak bir hamle.

Kapitalizmin, sanayi devrimi ile ortaya çıkmasının gerisinde yatan temel olguların başında ekonomik değer yaratma sürecinin topraktan fabrikaya transferi geliyordu. Bu da mülkiyetin evrensel bir insan hakkı olmasını sağladı. Bu hakkın pratik dağılımındaki derin uçurumlar, “insan”ı yeni arayışlara itmekte. Kriptoparalar bu tür arayışlara bir cevap; o nedenle yeni bir toplum-ideoloji yaratabilir. Devrimin ekonomik bacağını oluşturabilir. Kriptoparalar basit bir ekonomik mecra değişikliği değil; oysa dijital paralar öyle!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 287 23.09.2021)

Türkiye, bankacılık altyapısında ABD ve AB dahil dünyada pek çok ülkenin önündedir!

Geçtiğimiz günlerde Türkiye’nin önde gelen bir özel bankasında yaklaşık 48 saat süren kesinti yaşandı. Bu süre boyunca bankanın hiçbir kanalından (şube, ATM, internet, mobil) bankacılık işlemi yapılamadı. Kesinti süresi uzadıkça her şeyi bilen (!) sosyal medya kullanıcıları siber saldırı olasılığından dem vurmaya başladılar. Hatta bazıları “dijital karaborsa”da birkaç bin dolara satışa çıkarıldığı söylenen müşteri bilgilerini buna delil gösterdi. Teknolojik altyapı kaynaklı problem çözüldüğünde geriye “gerçeğin çölü” ile fantezinin renkli olasılıkları kaldı.

Meslek hayatımın otuz yılı bankaların bilgi teknoloji bölümlerinde geçti. Yazılım, sistem, destek tüm süreçlerde görev aldım; üst düzey yöneticilik yaptım. Bir bankanın bilgi işlem altyapısının ne kadar karmaşık olduğu konusunda yeterince deneyimim var. Öncelikle şunu tespit etmeli; bu denli karmaşık ve tedbirli altyapılarda bile bu tür teknik sorunların çıkması her daim olasıdır. Her gün irili ufaklı pek çok sıkıntılı durum söz konusu olur ve giderilir. Kimi zaman ise sıkıntı bu örnekteki gibi ciddi bir probleme dönüşebilir.

Türkiye bankacılık teknolojilerine seksenli yıllardan itibaren yatırım yapmaya başladı. Günümüzde ABD ve AB dahil dünyadaki pek çok ülkenin önündedir. Teknoloji yatırım yolculuğuna erken başlayan bankalar bugün dördüncü hatta beşinci kuşak bankacılık altyapılarını kullanıyor. Ancak bankacılık altyapısını oluşturan tüm bileşenlerini dördüncü, beşinci kuşağa dönüştürebilmiş değiller. En kritik görevleri yapmak üzere atanmış olan ana bilgisayar sistemleri bazı öncü bankalarda hala birinci ya da ikinci kuşak mimaride çalışmakta. Bunlar siyah-beyaz fotoğraflardan anımsanacak, koca odalara ancak sığabilen büyük boy (mainframe) bilgisayar sistemleridir. Bu bilgisayarlar devasa birer transatlantik gibidir. Anormal durumlarda manevra yapmaları zaman ister. Alternatif olarak kurulmuş olan ikincil sistemlere geçmek ise kâğıt üzerinde olası görünür ancak pratikte kaynaktaki problemi çözmeye göre kıyaslandığında daha pahalıya patlayabilir – hem zaman hem de veri tutarlılığı açısından!

Önce PC devrimi sonra da internetle gelen bulut bilişim devrimi ortalama bir kullanıcının zihninde hatalı bir imaj oluşturmuş durumda. Kilitlenen bir laptopu aç-kapa yapıp birkaç dakika içinde çalışır hale getiren kişi bankacılık gibi kritik misyonu olan altyapılardaki sorunların da bir parmak şaklatmakla çözülebileceğini düşünüyor. Oysa bu çok meşakkatli bir süreçtir.

Bu tür altyapılarda çalışan bilgi işlem personeli olmak emek ve özveri ister. Özellikle de gecesi-gündüzü belli olmayan ve tüm dijital altyapıyı (bilgisayarları, iletişim ağlarını vd.) 7×24 ayakta tutmaktan sorumlu “sistem destek” ekipleri için. On sene, yirmi sene yılın her günü sistemi ayakta tutarlar ama bir teşekkür bile almazlar. Ancak sistem bir gün çalışmasa her türlü eleştiriye maruz kalırlar. Doğru olup olmadığı tartışılır, ama pratikteki durum bu!

Sorunu çözen teknoloji ekibi şu anda sadece Türkiye’de değil tüm dünyada bu alandaki en tecrübeli ekip oldu. Ortalık sakinleştikten sonra oturup bir vaka analizi çalışması yapıp süreci ayrıntılarıyla inceleyeceklerdir. Umulur ki bu deneyime sahip ekipten gerek kurum gerekse de ülkemiz azami ölçüde istifade etsin; yapısında hala eskimiş mimari bileşen bulunanlar da bu vesileyle onları yenileriyle değiştirmeyi değerlendirmeye başlasın.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 278 22.07.2021)