Fındıklı Rotary Kulübü’nün ev sahipliğinde gerçekleştirilen bu konferansta ana konu “Yıkıcı Teknolojiler” idi. Sadece son yıllarda öne çıkan değil tarih boyunca bütün teknolojik gelişmelerin “yıkıcı” olma özelliği Eric Schmidt’in “Teknoloji temelde yıkıcıdır” sözü etrafında ele alındı.

18. yüzyılın son çeyreğine damga vuran üç önemli gelişmenin (buhar makinesi, liberalizm, Fransız Devrimi) sanayi devrimi ve onunla gelişen modernizmi yaratması gibi 21. yüzyılda da olası üç sacayağının yeni bir devrim ve toplum yaratıp yaratamayacağı ele alındı: Bunlar teknoloji alanında yapay zeka – büyük veri – nesnelerin interneti, ekonomi alanında kripto paralar ve politika alanında blokzinciri mimarisi üzerinde gelişebilecek doğrudan-katılımcı-demokrasi.

Ne paradoks! İlerlemenin geleneği, muhafazakarlaşmayı körükleyeceğine kim inanırdı?

Aynı sonuçları arzu ettiği görülen, ancak derinlemesine incelendiğinde çıkış noktalarında farklı motivasyonların olduğu tespit edilen iki olgu: İlerleme ile gelenek. İlerleme daha iyi bir geleceğe gitmek üzere devinim halinde. Gelenek ise iyi-kötü şimdiki zamanı mevcut koşullarını değiştirmeden koruma derdinde.

Modernite esasen bireyi birey olduğu için değerli buluyor mu tartışılır ancak onun kendini aramasına saygı gösteriyor. Bu arama süreci ise yepyeni şeyleri beraberinde getirmekte. İcatlar, keşifler, yenilikler. Bu çerçevede ilerleme aslında bireyin kendini arama-bulma sürecinin bir yan ürünüdür. Ancak kapitalizm palazlandıkça ana ürün yan ürün rolleri değişime uğramıştır. Bugün temel amaç, para kazandıracak ilerlemeyi sağlayacak yenilikler yapmaktır. Bunun için doğa katledilecekse katledilir, bir insan kendisini arayacaksa o arama sürecine destek olunur. Bireyin kendini bilmesi artık yan üründür.

Şu rahatça söylenebilir ki bizim coğrafyamızda da bireye değer verilmekte. Ancak bu sözde bile olsa yukarıdaki türden bir ontolojik refleksten gelmiyor. Bireyi birey yapan, onu yaratan metafizik güç. Yani “yaradılanı sevdik yaratandan ötürü”. Yunus Emre’nin bu tespitinin dış okumasında yaratan ile yaratılan birbirinden ayrık iki şey gibi algılanmakta. Oysa iç manada ortaya şu çıkar ki yaradılanı sevme nedeni onun yaradanın bir parçası olmasıdır. O hem ondandır hem de ondadır. Burada da bireyin kendini araması-bulması beklenir; ama tanrıyı bulması için: “Kendini bilen, rabbini bilir”.

Şimdi bu birey ister sanayi toplumu içinden geçerek ister tarım toplumundan doğrudan sıçrama yaparak olsun, dijital bir toplumun içine adım atmış durumda. Dijital dönüşüm özellikle son yıllarda sosyal medya gibi karşılıklı etkileşim kurmayı sağlayacak imkanlarla bireyleri ortak bir sahneye çıkarıyor: Dünya sahnesine!

Sahneye en sonunda çıkmayı başaran birey için artık performans zamanıdır. Dışarıdayken sahnedekiler hakkında dilediği gibi atıp tutabilirdi. Ancak sahnede yorum değil gösteri yapması beklenir. Ve birey sahneye çıktığında keşfetmektedir ki aslında sergileyebileceği özgün bir performansı-gösterisi yoktur. Çünkü zamanının büyük bir kısmını prova yaparak değil başkalarını eleştirerek geçirmiştir. İçerik üretemez, üretilmiş olanları ya eleştirir ya da “like” edip paylaşır. Orijinal bir fikri, sözü yoktur! Yerinde sayar. İlerleyenleri sevmez olur.

Dijitalleşme sadece özgünlük değil zamansal açıdan da bireyin yaşamını dönüştürmekte. Birey giderek birim zamanda daha çok şey yapabilir hale gelmekte. Bu devinim “şimdiki zaman” olgusunun algılanmasını da değiştirmekte. Şimdiki zaman giderek genişlemekte. Şimdiki zamanın içine daha çok şey sığabilmekte, sığdırılabilmekte. Fiziksel olsun, dijital olsun.

İşte tam da bu nedenle şimdiki zamanı genişleyen birey daha muhafazakar, daha gelenekçi olmak ile karşı karşıya. Çünkü geleneğin hedefine ulaşması için aslen zamanı durdurması gerek. Onu durduramadığı için bu ilerleme müsibeti(?) ile mücadele etmek zorunda. Dijitalleşmenin “arz”ı sonsuzlaştırması, zamanın gelenekçilerin istediği şekilde durmasını sağlayamadı belki ama şimdiki zamanı genişletti. Genişleyen şimdiki zaman algısal düzeyde zamanı durduruyor. Hepimizi şimdiki zamanın içine hapsediyor. Ne paradoks! İlerlemenin geleneği, muhafazakarlaşmayı körükleyeceğine kim inanırdı?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 146 – 11.01.2019)

Dijital kuşakların ilki Y Kuşağı, yaşı ilerledikçe seleflerine mi benzemeye başladı? ABD’de yapılan bir anket tehlike sinyalleri gönderiyor: Olabilir!

2018 Mart ayında ABD’de bin kişi ile bir anket yapılıyor. Soru şu: Havadan bir on bin dolarınız olsa, parayı aşağıdaki seçeneklerden hangilerine yatırırdınız? Seçenekler şunlar: Borç ödeme, gayrimenkül, vadeli hesap, emeklilik fonu, borsa, çocukların eğitimi, küçük işletme, kripto-para, (kendi için) eğitim.

Ankete katılanlar da yaşlarına göre gruplandırılmış. Böylece Bebek-Patlaması (1945-1963 doğumlular), X Kuşağı (1964-1983) ve Y Kuşağı’nın (1984-2000) seçimlerinin nerede çakışıyor, nerede ayrılıyor oldukları analiz edilmiş.

Buna göre Amerika’da herkesin borç içinde yaşadığı ortaya çıkıyor. BP kuşağı paranın üçte birini, X kuşağı dörtte birini, Y kuşağı da beşte birinden biraz fazlasını borç ödemeye yatırıyor. İkinci en popüler seçenekte tercihler değişmeye başlıyor. Y kuşağı parasının %15’ini, X kuşağı %14,6’sını gayrimenkule yatırırken, BP kuşağı %17’sini vadeli hesaba koyuyor.

Anket sonuçları listelendiğinde yaş grubuna paralellik arz eden seçimler de göze çarpıyor. Örneğin BP kuşağı kendi eğitimi için yüzde birin altında para ayırırken, Y kuşağında bu oran neredeyse %10. Keza çocukların eğitimi söz konusu olduğunda en duyarlı grup X kuşağı. %11’in üstünde para ayırıyorlar. Emeklilik fonunu en çok düşünen ise bekleneceği üzere en yaşlı kuşak. BP kuşağı bu alanda %11,5’luk fon ayırıyor.

Kripto paralara en çok değer veren Y kuşağı. %9’luk bir kısmını buraya yatırmaktan çekinmiyor. En favori paralar da bitcoin ile etherium. Bu oran X kuşağı için %4, BP için %3 civarında. Küçük işletme konusunda üç kuşak da ortak bir bakışta. Birbirine yakın oranlarda yatırımlarını bu alana yapmayı tercih ediyorlar. BP %5.6, X %6.7 ve Y kuşağı %6.3. Şaşırtıcı bir sonuç. Normalde Y kuşağının buraya daha çok, BP’nin ise daha az yatırması beklenebilirdi. Üç kuşağın bir ortak özelliği daha var. Yüzde sekizlik bir kısmı bu alanların dışında ama nereye yatıracağını bilmiyorlar. Bu tablo özellikle Y kuşağını analiz etmek açısından önemli enformasyon içermekte. Y kuşağınının tercihlerinin seleflerine bu denli yakın olması, bu kuşaktaki bireylerin giderek dönüşmekte olduğunu gösteriyor. Yüzyıllardır hükmünü süren sanayi toplumunun, kapitalizmin, modernitenin tipik birer post-bireyi olmaya doğru.

Dijital devrim, tanım gereği, aslında sanayi toplumunun normlarına aykırı özellikler içermektedir. Bunun temel dinamosu ise tek ideali (para kazanmak yerine) kendini gerçekleştirmek olan dijital kuşaklardır. İşte o kuşakların ilki olan Y kuşağı  ve işte tercihleri. Borç ödemek mi? Sen ne zaman bu kadar borç yaptın? Gayrimenkul mü? Sen  zaman bu kadar muhafazakarlaştın? Görülüyor ki yaşları ilerledikçe dijital kuşaklar da ebeveynlerine, X kuşağına, BP kuşağına benzemeye başlamakta. Yoksa bir kez daha “Elveda Başkaldırı!” mı? Bir kez daha “Bu da mı gol değil, hakim bey?” mi?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 108 – 20.04.2018)