Tele1 TV’de Alp Yanardağ’ın hazırlayıp sunduğu Bilim Teknoloji Evreni programına konuk oldum. Alp Yanardağ ile yapay zekayı enine boyuna ele aldık. Bir yapay zeka algoritmasının klasik bir yazılımdan farkından tutun da ses ve video klonlama imkanlarının iyiye ya da kötüye kullanımlarının nasıl olacağına dek. Tüm bu değerlendirmelerin sonucunda şu ortak noktaya vardık: Yapay zeka yeni bir gerçeklik algısının temelini oluşturuyor.

Programın tamamını Bilim Teknoloji Evreni Programı’nın Youtube Kanalı’ndan izleyebilirsiniz.

Dijital Zeki Bey’i telifini ödemeye hazır her firma kullanabilecek!

Kuantum sıçraması yapacak derecede yeni teknoloji demek aynı zamanda norm ve standartları da değiştirecek teknoloji demek. Dün web, sosyal medya böyleydi. Günümüzde de yapay zekâ, metaverse, blokzinciri gibi teknolojiler.

Bu tür teknolojiler sadece işlerin daha verimli, hızlı ya da kaliteli yapılmasını sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda bambaşka bakış açıları da getiriyor. O nedenle normları değiştiriyor; kendi standartlarını koyuyor.

Otonom aracı pizza teslimatında kullanmak örneğin. Mevcut norma göre moto-kürye olmadan pizzayı şubeden adrese teslim etme işinde kullanılabilir. Ancak daha fazlasını da yapabilir. Örneğin aracın içine otomatik pizza pişirme düzeneği kurulursa, bu araç sadece moto-küryeyi değil aynı zamanda tüm pizza şubesinin yaptığı işi üstlenebilir.

Yapay zekâ destekli teknolojiler insan iş gücünü ıskartaya çıkarırken, insan da boş durmuyor. Bu süreci ivmelendirmek için insan iş gücünün yaptığı işin kalitesinin düşmesi için elinden geleni yapıyor. Örneğin istihdam yaratanlar çalışma şartlarını zorlaştırıyor, iş yükünü artırıyor ama işçisine sunduğu ekonomik imkanları geliştirmiyor. En son Hollywood çalışanları da greve gittiyse, Bangladeş’teki işçi çocuklar ne yapsın?

Buna karşılık hayattan bezmiş insan işgücü de kendisine sunulan şartlar karşısında yangına körükle gidercesine yaptığı işi daha da kalitesizleştirmek için elinden geleni yapıyor. Daha doğrusu bunun için ekstra bir çaba harcamaya gerek yok. Hiçbir şey yapmamaları ve öğrenmemeleri yeterli. Gerek yüz yüze gerekse de telefon ile etkileşim kurulan satış süreçlerinde.

Yapay zekâ bu süreci ele geçirdiğinde ne olacak? Telefonda müşterileri robotik sesler mi karşılayacak? Metaverseteki ya da AVM’deki mağazalara giden müşterilere tek-tip üretilmiş robotlar mı hizmet verecek? İşin içine tasarım ve müşteri odaklılık dahil edilirse burada da paradigmasal bir değişim gözlenebilir. Şöyle:

En sevdiğiniz müzisyen Zeki Müren olsun. GSM operatörünüz bir sonraki abonelik yenileme döneminde sizi telefonla aradığında karşınızda Zeki Müren’i bulabilirsiniz. Zeki Bey sizinle o güzelim İstanbul diliyle konuşur. Hadi gelin de hayır deyin bakalım! Peki GSM operatörünüz sizin Zeki Müren’i sevdiğinizi nereden bilecek? Ya siz beyan edeceksiniz ya da sosyal medyada izinizi sürüp öğrenecek.

Dijital Zeki Bey sadece güzel konuşması ile sizi etkilemeyecek, aynı zamanda soracağınız her türlü soruya tatminkâr cevaplar verecek. Çünkü bir dakika deyip sizi beklemeye alarak sağındaki solundaki çalışma arkadaşlarına sorduğunuz sorunun cevabını öğrenmek için danışmayacak. Bilgi hazinesinde kurumun her türlü imkanları, hizmetleri, verileri saklanmış olacak. Dijital Zeki Bey sorunuza saniyeler içinde cevap verecek. O her şeyi bilecek!

Sadece ses de değil. Diyelim ki bankanızın metaverse şubesine gidip işlem yapacaksınız. Elbette sıra beklemek diye bir şey olmayacak; çünkü herkese yetecek kadar yapay zekâ müşteri temsilcisi olacak. Üstelik her seferinde sizi özel temsilciniz karşılayacak. Örneğin Dijital Zeki Beyiniz. Bildiğiniz görüntüsü, sesi, konuşmasıyla. Tabii ufak bir ek ücret karşılığı!

Peki nasıl olacak da o GSM operatörü ya da banka Dijital Zeki Bey’in sesini, görüntüsünü kullanabilecek? Gidip yasal varislerinden izin alarak. Ayrıca bir ismin tek bir marka ile anlaşmasına da gerek yok. Dijital Zeki Bey’i telifini ödemeye hazır her firma kullanabilecek.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 389 21.09.2023)

İnsan, öteki her şeyde olduğu gibi robotları yaratırken de tek bir şeyi istiyor: Ölümsüzlük!

Kritik süreler şunlar: 13,7 milyar yıl. 4,5 milyar yıl. 6 milyon yıl. Sırasıyla evrenin, dünyanın, insanın yaşı! Altı milyon yıl geçmiş ve insan hala bir başka insanı öldürmeyi aklının ucundan bile geçirmeden yaşayıp gitmeyi “öğrenememiş”. Sadece o mu? Henüz öğrenememiş olduğu daha pek çok kötü alışkanlığı var. Paylaşmayı öğrenememiş, gereksinim duyduğu kadar üretip doğal kaynaklarını dengeli kullanmayı öğrenememiş, üzerinde yaşadığı dünyayı diğer canlılarla adil şekilde paylaşmayı öğrenememiş.

Bildik canlı türleri içinde belki de en ileri yaşam modelini geliştirmiş. Doğa ile arasındaki etkileşimi korku-bilgi-sevgi sürecinden geçirmeyi başarmış. Bilmemekten kaynaklanan korku yüzyıllar içinde yerini bilginin yol göstericiliğinde sevgiye bırakmış. Ancak milyonlarca yıllık bu macerasının önemli her bir kilometre taşının kaydını da bir kenara yazmayı ihmal etmemiş. İnsan beyninin amigdala kısmı geçen altı milyon yıllık zaman diliminin özellikle bu “korku” merkezli bölümünün kayıtlarının mirası belki de. “Duygu” merkezi!

Şimdi bu yaşam formu (insan) kalkmış bir yandan altı milyon yıllık macerasının bir benzerini yüz senelik bir sürecin içine sığdırarak yaratmaya çalışıyor. Diğer yandan da bunu günahı ile sevabı ile yapmak istiyor! Neden robotların da duygularının olmasını istiyoruz?

Duygularla yaşamak o denli idealse insan neden doğaya karşı olan o korkusunu yenmeye çalıştı? Neden bilmek istedi? Beynin bilişsel kapasite ve becerisi neden gelişti de gelişti? Ey insan, derdin ne? Nedir bu çelişki?

Bellidir ki değil altı milyon yıl belki de 13,7 milyar yıllık süreç içinde insanın öğrendiği, öğremek zorunda kaldığı temel bir bilgi var. Edebi ifadeyle zikretmek gerekirse; “insanın trajedisi”. İnsan o korku-bilgi-sevgi sürecinde öleceğini de bildi. Ölümü idrak etti. Hırçınlığı ondan. Kapitalizm bu ölüm-kalım hırçınlığını son ikiyüz elli sene içinde metaforik bir hale dönüştürdü. Ölüm-kalım savaşları artık yeni bir ürünü satma, daha çok para kazanma, kariyer basamaklarında yükselme gibi kavramlar için verilir hale geldi.

İnsan gerçekten de kendisi-gibi bilişsel kapasitesi, özgürlüğü, yasal-hukuksal hakları olan yeni bir “canlı türü” yaratırken, onun ölümlü olmasını da istiyor mu? Ölümü bilmesini? Böylece hırçınlaşmasını?

Her yol bunu istememesi olasılığına çıkıyor gibi. Basit metafizik diyor ki tanrı-insan ilişkisinde benzer bir durum varsa o zaman tanrı da insan gibi ölümlü olmalıdır. Kapitalizm diyor ki o kadar yatırım yapıp da ortaya çıkaracağım “makine”nin ömrü ne kadar uzun olursa fayda-maliyet analizi açısından benim için o kadar iyi olur! İnsan, öteki her şeyde olduğu gibi robotları yaratırken de tek bir şeyi istiyor: Ölümsüzlük!

Mozart’ın bir bestesini dinlerken ya da Dostoyevski’nin bir romanını okurken ölümsüzlüğün kokusunu alabilen insan artık bunun ötesine geçmek istiyor. Kendisi gibi bir cisim yaratmak ve ona ruhundan değil, ruhunun tamamını üflemek istiyor! Bunu başarır ve bilişsel mirasıyla birlikte duygusal mirasını da robota transfer edebilirse… İşte o zaman “Zeki Müren de bizi görmeye başlar!”

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 236 02.10.2020)