İnsandan farklı olarak yapay zeka kitlesel yıkıma başvurmadan dünyayı cennete çevirebilir.

Yapay zeka insanın varlık sebebini sorgulamak zorunda bırakabilir mi? YZ alanında alınmaya başlayan güncel sonuçlar bir yandan da bunu düşündürmeye başladı. Özellikle gerçekleşmiş veri üzerinde analiz yaparak sonuç üretmeyi gerektiren süreçlerde YZ’nin insan kapasitesine oranla bariz üstünlük kurması er ya da geç bu sorunun daha çok dile getirilmesini sağlayacak.

Örneğin bir hastalığa teşhis–tanı koyma sürecinde yüzde yüz doğru tahmin yapacak bir dijital doktor ortaya çıkarsa, kim neden insan doktora gitme inadını sürdürsün? Benzer bir kıyaslama hukuki süreçlerle ilgili de yapılabilir.

Bu “vuruşarak çekilme” sürecini aslında insanlık daha önce de pek çok kez yaşadı. Örneğin bilgisayarlaşma süreci. Kırk sene önce insanın yaptığı işlerin pek çoğunu bugün bilgisayarlar yapıyor. Bellidir ki o bilgisayarları bugün yine insan kullanıyor. Yani insanın denetimi, yönlendirmesi, tasarımı, yapılandırması olmasa bilgisayar tek başına bir şey yapamaz. Ancak gelinen noktada bilgisayar ile çeşitli seviyelerde etkileşime girerek onu “çalıştıran” insanın sahip olduğu beceriler, o işleri kırk sene önce yapan insanların becerileri ile aynı değildir. O eski beceriler teknolojik cihazlara entegre edildi; insanlar ise daha yeni (ileri) beceriler edinmek zorunda kaldı. Kağıt kalem ile muhasebe hesabı yapanlar gitti, bilgisayar için muhasebe yazılımı geliştirenler geldi.

YZ alanındaki çalışmalar bu tür dönüşüme yeni bir boyut katma potansiyeline sahip. İnsanın hükümdarlık alanı giderek daralıyor. İnsanın bu daralan alanda varlığını sürdürebilmek için çok daha ileri becerilere sahip olması gerekiyor. Öte yandan bu grafikle tezat oluşturan bir gerçek de var. O da dünya nüfusunun giderek artması. Bir yanda daha az insan daha çok YZ destekli teknolojiler ile yaşamın daha verimli, daha kaliteli hale gelmesi diğer yanda ise daha çok insan.

Nüfus sorununu insan kendi üslubunca çözmeye kalktığında ne olacağı bellidir: Savaş, salgın hastalık gibi kitlesel yıkımlar. Ancak YZ belli bir olgunluğa gelene kadar insanın yerküre üzerindeki varlığı devam edebilirse gelişmiş, insanı da aşmış YZ’nin bu soruna farklı çözümler üretmesi söz konusu olabilir. YZ dünyayı cennete çevirebilir!

YZ’nin içgüdüsel olarak “öleceğim kaygısı”na sahip olmaması böyle bir olumlu düşünceyi akla getiriyor. “Kendi çıkarı” diye bir önceliği, önyargısı olmayacak bir varlık türü. Geliştirme sürecine müdahil olacak insanların bu tür önyargıları YZ’ye şırınga etmeye kalkışmamaları şartıyla elbet.

O halde şöyle bir soru ortaya atılabilir. Bir ülkeyi, devleti, insanı merkeze koymayacak, bütünüyle nesnel bakış açısıyla değerlendirme yaparak karar verecek YZ’yi yapmayı kim ister? Bu tür Ar-Ge çalışmalarına milyarlarca lira yatıran, yatıracak olan zengin girişimciler, yatırımcılar mı, yoksa devletler mi? Herhangi bir kişisel ya da kamusal çıkar gütmeden? Belki de bu nedenle bilim çevrelerinde şu soru güçlü bir şekilde sorulmaya devam ediyor: YZ neden insan düzeyinde bir seviyeye getirilmek istensin ki? Biz onu bize köle olsun diye yarattık! Bir başka deyişle: YZ sana söylüyorum, ey insan sen anla!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 118 – 29.06.2018)

Verimlilik gibi sebeplerden dolayı zaman içinde sınırlı varlık için varoluşçu yaklaşım kabul edilebilir. Yapay Zeka veya makine öğrenme de bundan payını alabilir.

Microsoft firması 2016’da Twitter’da yapay zeka ile çalışan bir kullanıcı açmıştı. Adı TAY. Ancak firma bir iki gün içinde geri adım atmak zorunda kaldı ve TAY’ın Twitter etkileşimini sonlandırdı. Sebep? Yirmi dört saat gibi kısa bir süre içinde TAY’ın, insan kullanıcılarla girmiş olduğu dialoglar sonucunda ırkçı, faşist bir hale gelmesi!

Aslında konu üzerinde derinlemesine düşünmek gerek. Yapay zekanın hangi ellerde ne şekilde eğitilebileceğinden tutun da evrimsel süreci kabul etmenin ne kadar zor olabileceğine kadar geniş bir yelpazede.

Yapay zeka yazılımı geliştirme ya da makine öğrenme sürecinde belki de sorulması gereken temel sorulardan birisi şudur: Önyargısız bir yapay zeka geliştirilebilir mi? Bu soruya odaklanmadan önce bir başka soruyu da akılda tutmakta fayda var: Önyargısız bir yapay zeka istenir miydi?

Maalesef konu yapay zeka olunca çıta yükseliyor. Bir çocuğun eğitimi söz konusu olsaydı aklının henüz tam ermediği yaşlarda ırkçı laflar ediyor diye onu “öldürmek” bir seçenek olmazdı. Yapay zekayı geliştirmek nispeten daha “ucuz” olduğundan mı yoksa henüz köle statüsü nedeniyle herhangi bir hakkının olmamasından mı bilinmez, sorun yapay zeka ile ilgili olduğunda onu “öldürme” seçeneği en kolay alternatif olabiliyor.

Unutmamalı ki “tabula rasa” olarak öğrenme hayatına başlayan bir yapay zeka, kimlerle ya da hangi bilgi kaynaklarıyla ne tür etkileşime girerse öğrenme süreci de ona göre şekillenecektir. Yukarıdaki TAY örneğinde olduğu gibi ona ilgi duyanlar, şaka ya da gerçek, ırkçı söylemi destekleyen kişiler olmasaydı belli ki TAY da bir günde ırkçı olup çıkmazdı.

Ne var ki burada bir başka soru(n) göz kırpmaya başlıyor: Yapay zekanın öğrenme sürecinde etkileşim kuracağı bilgi kaynaklarının “doğru”, “tarafsız”, “objektif” olduğuna kim karar verecek? Daha da önemlisi: Bilimsel bilgi dışında hangi bilgi türü “objektif” olarak nitelendirilebilir? Bir şirkette çalışacak “dijital yönetici” için o şirketin çıkarları her şeyin üstünde olmak zorunda mıdır? “Her şeyin üstünde olma”nın ne anlama geleceğini iyi irdelemek lazım. Örneğin şirket çıkarı için dijital yöneticiden doğaya zarar verecek, çalışanına haksızlık yapacak kararlar almasını beklemek doğal mı olacak?

Sorun bazı temel ögeleri yapay zekaya başlangıçta şırınga edilerek aşılabilir mi? Asimov’un önerdiği üç robot yasası türünden. İnsana zarar verme, doğaya zarar verme vs gibi. Peki bu türden “verili” bir model istenecekse “doğal evrimsel süreç” ne olacak? Yoksa iş dijitalleşmeye geldiğinde varoluşçu yaklaşım daha mı çok tercih edilecek? Bilimin, teknolojinin ateşle oynamaya başladığı nokta olmasın bu!

Uzgörü, “verili” modeli “tabula rasa” modeline göre tercih etmeyi verimlilikle irtibatlandırıyor. Oysa verimlilik zamanı sınırlı olan varlıkların derdi. Sanayi toplumunun yeniden tanımladığı ve olmazsa olmaz kabul etti(rdi)ği. Oysa sanayi toplumunun, kapitalizmin kendisi zaman içinde sınırlı bir olgu. Bugün var diye yarın da olacak değil ya!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 114 – 01.06.2018)