Şu anlamsız bilgisayar oyunları, evrensel baz ücreti finanse edebilir mi?

Mobil uygulama dükkanları sayısız oyunla dolu. Pek çoğu ücretsiz. Oynaması kolay! Örneğin iki basamaklı sayılarla dört işlem yapmasını bilen birisi saatlerce bu oyunları oynayabilir. Ya da çok basit sebep-sonuç ilişkisi kurabilen birisi.

Ancak bu oyunlar gelecekte başka bir amaçla kullanılabilir. Önce iki farklı olguyu daha resme dahil etmek gerekiyor. Dijital helvayı yapabilmek için. Bunlardan birisi evrensel baz ücreti. Diğeri ise Orson Scott Card’ın Ender’in Oyunu kitabındaki fiziksel-dijital dünya bağlantısı. Card’ın edebi icadı o denli harika ki dijital helvanın asıl formülünü ona özgülemek daha doğru olacaktır. Buradaki ise farklı bir amaç için kullanılmak üzere geliştirmiş varyasyon!

Robotların gündelik angarya işlere koşulması orta vadede insan gücünü âtıl hale getirecek. Önce mavi yakalı denilen, kol gücü ile çalışanları. Daha sonra da gökdelenlerdeki, ofislerdeki masaların arkasına saklanan beyaz yakalıları. Gerek devletler gerekse de çokuluslu şirketler bu âtıl işgücü ile ne yapılabileceğini uzun zamandır, belli etmemeye çalışarak, sorgulamakta. Su üstüne çıkan-çıkmasına izin verilen bir çözüm evrensel baz ücret. Yani bireye, sadece o ülkenin vatandaşı olduğu için, ülke yönetimi tarafından asgari bir ücret ödenmesi. Herhangi bir işte çalışmasına gerek olmadan. Sıkıntı şu ki bunun finansmanının nasıl sağlanabileceği konusunda parlak bir fikir üretebilmiş ülke yok! Öte yandan bazı ülkelerde bireyler böyle bir modele karşı çıkabiliyor (en son İsviçre benzer bir önerinin yasalaşmasını halk oylaması ile reddetti).

Reddetmeyecek ülkeler için bu finansman nasıl sağlanabilir? Bilgisayar oyunları bir çözüm olabilir mi? Kişi mobil telefonu ya da tablet cihazı ile oyun oynarken, onun performansına göre hareket edecek robotlar-robotumsular sahada fiziksel olarak tam da o işleri yapıyor olabilir. Bir başka deyişle bireylerin dijital dünyada oynadığı oyunlar gerçek dünyada angarya işleri yapmada (kılavuz olarak) kullanılabilir.

Buna benzer bir senaryo Suretler filminde de gözlenmişti. Ancak burada evrensel baz ücret ya da insanın çalışmaması gibi bir durum söz konusu değildi. Daha ziyade gündelik hayatın getirdiği olası risklerden insan bedenini uzak tutmak için geliştirilmiş bir hümanoid kullanımı söz konusuydu.

Tek bir parmak hareketi ile mısır tarlasını eken, yine benzer bir hareketle ürünleri toplayan, satan bir oyuncu farkında olmadan ve fizikseldeki kadar yoğun çalışmadan benzer işleri yapabilir.

Bu model dijital ikiz olgusunun bir başka uygulaması olarak da değerlendirilebilir. Dijital ikiz kavramında malum karmaşık fiziksel yapının dijital ikizi yaratılır ve yıpranma, problem tespit etme süreçlerinde dijital ikiz (bir tür ayna gibi) analiz edilir.

Burada anılan dijital helva modelinde ise fiziksel ikiz (insan), dijital ikizine neyi ne zaman nasıl yapması gerektiğini öğretiyor olacak. Ayrıca bu etkileşim senkron olmak zorunda da değil. İnsan boş zamanlarında oturup yapılması gereken işleri yapar. Zamanı geldiğinde o yaptıkları dijital ikizine (robot işgücüne) talimat ya da kullanım kılavuzu olarak aktarılabilir. Birkaç denemeden sonra insanın konumu “danışmanlık” seviyesine de geçebilir. Malum, robotun “kas öğremesi” insana göre muazzamdır!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 327 30.06.2022)

Sanal gerçeklik sanal ile gerçeğin arasındaki farkı ortadan kaldıracak deniyor. Peki Kovid-19 virüsünün yaptığı ne?

Bilim kurgu yazarı Orson Scatt Card’ın 1985 tarihli Ender’in Oyunu (Ender’s Game) kitabı ilginç futuristik ögelerle doludur. Bunların başında da bilgisayar oyunu gibi gösterilen şeyin gerçek olması ancak oyuncuların bunu bilmemesidir. Bu bilgisayar oyununun teması uzaylıların dünyaya yapmakta olduğu saldırıya karşı gezegeni korumaktır. Seçilen oyuncular da okul çağında çocuklar. Çocuklar takımlar arası bir ligde mücadele ettiklerini sanmaktadırlar. Oysa dahil edildikleri şey bir oyun değildir.

Kitaba göre çocukların kullanılma nedeni reflekslerinin daha hızlı olması. Bugün emekleme aşamasındaki insansız hava araçları kullanımında da benzer bir yaklaşım gözlenmekte. Ancak henüz çocuklar kullanılmıyor! Bazı ülkelerde savaş pilotu formasyonundaki ordu mensubu subaylar sabah evlerinden çıkıp “iş”e (askeri birliğe) gitmekte ve akşama dek oturdukları koltuktan kendilerine verilen emirler doğrultusunda bir İHA’yı uzaktan yöneterek keşif ya da bombalama uçuşları yapmaktadır. Bir farkla: Ne yaptıklarının farkında olarak?

Günümüzde yaşanan bir başka deneyim ise politik arenada birbirine zıt giden ülkelerin bu tavrının dijital dünyada da izdüşümüne rastlamaktır. Özellikle takım halinde ve internet üzerinde çevrim içi olarak oynanmakta olan savaş oyunları politik arenada birbirine karşı beyanatlar veren ülkelerin kimi fanatik vatandaşları tarafından uluslararası dijital savaş alanı haline dönüştürülmekte. Hangi ülkeyi temsil eden grupların şu sıralarda hangi ülkenin informal temsilcilerine karşı savaş halinde olduğunu görmek için bu konuda popüler web sitelerinde kısa bir gezinti yapmak yeterlidir.

Bilindiği üzere insan beyni için her şey somut ve gerçektir. Nasıl ki bir film gerçek hayatta yaşanmış gibi bir intiba bırakıyorsa bu tür bilgisayar oyunları da, özellikle yetişmekte olan çocuklar-gençlerin zihninde, benzer bir etkiyi yaratmaktadır. Bugün böyle bir savaş oyunu sitesinde herhangi bir ülkeye karşı “dijital savaş” vermekte olan bir gencin cephede o ülkeye karşı savaş veren bir askerden farkı yok gibidir. İşin ilginci dünya ne yazık ki bu detayları konuşmuyor! Konu bilgisayar oyunları olunca yıllık ciro rakamlarının NBA’in cirosuna ne kadar yaklaştığı daha önemli bir olgu olarak değerlendiriliyor.

Bilgisayarının başında saatlerce internette zaman geçiren kişi (hangi yaşta olursa olsun) o odanın içinde tek başına “boş vakti değerlendirme aktivitesi” yapmıyor! Belki bir sinema salonunda film izliyor, belki bir kafede birisiyle flört ediyor belki de bir savaş alanında ölüm-kalım mücadelesi veriyor! İşin ilginci bunu yaparken kullandığı cihazlar daha hala klavye-fare-joystick-ekran. Oysa yakın gelecekte sanal gerçeklik donanımlarının yaygınlaşmasıyla kişinin kendisini bulunduğu fiziksel mekandan soyutlaması çok daha kolay olacaktır.

O zaman hangi mekanın gerçek hangisinin sanal olduğunu ayırt etmek daha da zorlaşacak. Bu “sanal dünya”ya göç kavramı sadece “eğlence” ya da “savaş” amaçlı da olmak zorunda değildir. Belki de gündelik yaşamın her alanına sirayet edecek! Çok mu futuristik? Peki şu anki durum çok mu farklı? Evin dışı savaş bölgesi olmuş! Bombalar patlamıyor, keskin nişancılar kol gezmiyor belki ama dışarı çıkan virüse yakalanıyor!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 240 30.10.2020)