%99 Oyunu Durdurdu!

Tanol Turkoglu — Fri, 12 Feb 2021 13:18:00 +0000

%99 Oyunu Durdurdu!

12.02.2021

HBT #255

4 Dakikalık Okuma

Fakir ama gururlu çoğunluk dev finans akbabalarına nasıl milyarlarca dolar kaybettirdi?

Gamestop hikayesini duydunuz mu? Düşene son tekmeyi vurup bundan hatırı sayılır para kazanmayı alışkanlık haline getirmiş Wall Street devlerini dize getiren %99’un hikayesi! Dize getirmek derken milyarlarca dolar kaybettirmek! Altı ay önce dört dolar olan hisse değerinin daha da düşeceği üzerine para yatıran Wall Street “akbabaları”na karşı, Reddit sitesinde organize olan “fakir ama gururlu” %99 üçer-beşer alım yaparak hisse fiyatını altı ayda 350 dolar düzeylerine kadar çıkardı. Öyle ki Wall Street Amerikan kamu kurumlarını da devreye sokarak, oyuncağı elinden alınan çocuklar gibi ortalığı velveleye verdi. O %99 birkaç sene önce Wall Street’i işgal eden (#OccupyWallStreet) %99!

Bu olay tarihe “bilincinde olmadan” yapılan devrimin önemli kilometre taşlarından birisi olarak geçecek belki de! Adı anıldığında sanki uzaylılardan bahsediliyormuş gibi tepki verilen Z Kuşağı’nın dijital toplumu şekillendirme sürecinde bilinçsizce(?) parçaladığı bir başka tuğla! Koca kapitalizm duvarı çöküyor!

Yatırım fonlarının, burun üstü çakılma sürecine giren hisseleri sahiplerinden ödünç alıp, mevcut piyasa değeriyle satıp, sattıkça fiyatın daha da düşmesini sağlayıp, sattıkları değerin çok altında geriye alarak aradaki farkı cebe attıkları süreçte %99 devreye girer! Wall Street sattıkça onlar alırlar. Hatta beklenilenden daha çok alırlar. Onlar aldıkça hissenin değeri artmaya başlar. Arttıkça ödünç alınan hisseler Wall Street’e para kaybettirmeye başlar. Çok para! Milyarlarca para!

Hikâye temiz kalırsa gelecek için kötü örnek olacağı endişesinden olacak biraz kirletilmeye çalışılıyor. Güya o hisselere para yatıran yatırım devlerinin rakipleri yangını para ile körüklemiş. Meğer hisseler o nedenle yükselmiş! Yoksa üç beş Amerikalı çapulcunun yapabileceği bir şey değilmiş bu!

Hikâye içinde ilginç bir yan hikâye de var. Robinhood adlı mobil uygulama ile ilgili. Görünürde zenginlerin parasını %99’a kazandırma imkânı sunmak üzere yola çıkmış. Bu uygulama sayesinde küçük yatırımcı Amerikan borsalarında mikro alım-satım yapabiliyor. Komisyon vb. ödemeden! Peki müşteri profili tam da Wall Street’i dize getirmeye kalktığında Robinhood ne yapıyor? New York’tan gelen baskılar nedeniyle önce bu hisselerin alımını engelliyor. Sonra da müşterileri içinde Gamestop hissesi olanların hisselerini “sahiplerine haber vermeden” satmaya başlıyor! Malın sahibine sormadan malı satıyor! Bunu fark edenler satış emirlerini iptal etmeye kalktıklarında uygulamanın buna izin vermediğini görüyorlar. Uygulamayı geliştiren firma şu an Kaliforniya eyaletinde müşterileriyle mahkemelik olmuş durumda!

Dijital devrim belki de böyle böyle gerçekleşecek! Her şeyi (dost ya da düşman olarak damgalayıp) tablonun içine alan, hiçbir şeyi dışarıda bırakmayan, dost olmayanlara da ona göre davranan kapitalizm belki de Demir Perde döneminin Romanya Cumhurbaşkanı Çavuşesku gibi çökecek! Binlerce kişiye konuşmak üzere balkona çıkan sabık lider o ana dek hiçbir şeyin farkına varamamıştı. Her zamanki konuşmalarından birisini yaparken halkın beklendik tepkiyi vermediğini gördüğünde jetonu ancak düştü ama iş işten çoktan geçmişti. Her ne kadar karısıyla birlikte bir helikoptere atlayıp güvenli semalara doğru uçmayı başardıysa da pilotun son anda karar değiştirmesi sonucu yakayı ele verdi ve yıldırım hızıyla gerçekleştirilen halk mahkemesi sonucunda idam edildi(ler)! Kapitalizm de tam dördüncü evreye geçtim derken…

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 255 12.02.2021)

Dijital Savaş Alanı

Tanol Turkoglu — Fri, 30 Oct 2020 08:04:08 +0000

Dijital Savaş Alanı

30.10.2020

HBT #240

4 Dakikalık Okuma

Sanal gerçeklik sanal ile gerçeğin arasındaki farkı ortadan kaldıracak deniyor. Peki Kovid-19 virüsünün yaptığı ne?

Bilim kurgu yazarı Orson Scatt Card’ın 1985 tarihli Ender’in Oyunu (Ender’s Game) kitabı ilginç futuristik ögelerle doludur. Bunların başında da bilgisayar oyunu gibi gösterilen şeyin gerçek olması ancak oyuncuların bunu bilmemesidir. Bu bilgisayar oyununun teması uzaylıların dünyaya yapmakta olduğu saldırıya karşı gezegeni korumaktır. Seçilen oyuncular da okul çağında çocuklar. Çocuklar takımlar arası bir ligde mücadele ettiklerini sanmaktadırlar. Oysa dahil edildikleri şey bir oyun değildir.

Kitaba göre çocukların kullanılma nedeni reflekslerinin daha hızlı olması. Bugün emekleme aşamasındaki insansız hava araçları kullanımında da benzer bir yaklaşım gözlenmekte. Ancak henüz çocuklar kullanılmıyor! Bazı ülkelerde savaş pilotu formasyonundaki ordu mensubu subaylar sabah evlerinden çıkıp “iş”e (askeri birliğe) gitmekte ve akşama dek oturdukları koltuktan kendilerine verilen emirler doğrultusunda bir İHA’yı uzaktan yöneterek keşif ya da bombalama uçuşları yapmaktadır. Bir farkla: Ne yaptıklarının farkında olarak?

Günümüzde yaşanan bir başka deneyim ise politik arenada birbirine zıt giden ülkelerin bu tavrının dijital dünyada da izdüşümüne rastlamaktır. Özellikle takım halinde ve internet üzerinde çevrim içi olarak oynanmakta olan savaş oyunları politik arenada birbirine karşı beyanatlar veren ülkelerin kimi fanatik vatandaşları tarafından uluslararası dijital savaş alanı haline dönüştürülmekte. Hangi ülkeyi temsil eden grupların şu sıralarda hangi ülkenin informal temsilcilerine karşı savaş halinde olduğunu görmek için bu konuda popüler web sitelerinde kısa bir gezinti yapmak yeterlidir.

Bilindiği üzere insan beyni için her şey somut ve gerçektir. Nasıl ki bir film gerçek hayatta yaşanmış gibi bir intiba bırakıyorsa bu tür bilgisayar oyunları da, özellikle yetişmekte olan çocuklar-gençlerin zihninde, benzer bir etkiyi yaratmaktadır. Bugün böyle bir savaş oyunu sitesinde herhangi bir ülkeye karşı “dijital savaş” vermekte olan bir gencin cephede o ülkeye karşı savaş veren bir askerden farkı yok gibidir. İşin ilginci dünya ne yazık ki bu detayları konuşmuyor! Konu bilgisayar oyunları olunca yıllık ciro rakamlarının NBA’in cirosuna ne kadar yaklaştığı daha önemli bir olgu olarak değerlendiriliyor.

Bilgisayarının başında saatlerce internette zaman geçiren kişi (hangi yaşta olursa olsun) o odanın içinde tek başına “boş vakti değerlendirme aktivitesi” yapmıyor! Belki bir sinema salonunda film izliyor, belki bir kafede birisiyle flört ediyor belki de bir savaş alanında ölüm-kalım mücadelesi veriyor! İşin ilginci bunu yaparken kullandığı cihazlar daha hala klavye-fare-joystick-ekran. Oysa yakın gelecekte sanal gerçeklik donanımlarının yaygınlaşmasıyla kişinin kendisini bulunduğu fiziksel mekandan soyutlaması çok daha kolay olacaktır.

O zaman hangi mekanın gerçek hangisinin sanal olduğunu ayırt etmek daha da zorlaşacak. Bu “sanal dünya”ya göç kavramı sadece “eğlence” ya da “savaş” amaçlı da olmak zorunda değildir. Belki de gündelik yaşamın her alanına sirayet edecek! Çok mu futuristik? Peki şu anki durum çok mu farklı? Evin dışı savaş bölgesi olmuş! Bombalar patlamıyor, keskin nişancılar kol gezmiyor belki ama dışarı çıkan virüse yakalanıyor!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 240 30.10.2020)

Pilot – Tanol Türkoğlu

%99 Oyunu Durdurdu!