Evin kapısı çelikten, önünde iki tane silahlı koruma var. Ancak arka cephedeki bahçeden giren çıkan belli değil!

Denir ki bu diyarlarda düello değil pusu geleneği vardır. O nedenle olacak olayların ardındaki gerçekleri kamunun haklarını korumakla yükümlü resmi otoritelerden ya da ana akım medyadan değil de sosyal medya üzerinden yayın yapan bireylerden öğreniyoruz. Önce Sedat Peker, sonra Muhammed Yakut, en son da Ali Yeşildağ. Söyledikleri ne kadar doğru ne kadar yanlış zaman gösterecek.

Ancak ortada şöyle bir gerçek var: Hiç kimse duyduklarına şaşırmıyor! En yanlısı bile duymazdan gelme ile inkâr arasında uygun bulduğu yolu seçiyor. Muhalifler ise “biz dememiş miydik?” diye teyit ederken sunulan içeriğin ne kadar nesnel olduğunu sorgulamıyor. Oysa bu açıklamaları yapanların, kirli çamaşırlarını ortaya döktükleri kamu yöneticiler ile şahsi husumetleri var. Bildiklerini söyledikleri şeylerin çoğunu biliyor olma nedenleri fiilen o eylemlerin-sahnelerin içinde aktif rol almış olmaları.

Denilebilir ki teröristi gizli tanık yaparak genel kurmay başkanını cezalandıran bir sistemden başka ne beklenir? Olabilir. Her şey benim için diyen birisi için hak da adalet de hukuk da demokrasi de bağımsız yargı da sadece kendisi içindir. Herkes için değil!

Bu açıklamaların sosyal medya üzerinden yapılması bir başka trajikomik durum da yaratmakta. Mesela Youtube’da bu türden bir video izlerken, araya reklam giriyor. Videonun içeriğinde kişi diyelim ki X partisi ve yöneticilerini eleştirirken, araya giren reklamda aynı X partisinin seçim propaganda filmi gösteriliyor. Algoritma o videonun arasına o partinin reklamının iyi gideceğine hükmetmiş bir kere. Acaba o partinin dijital pazarlama yöneticileri bunun farkında mı? Şöyle bir tablo hayal edin: Tribünlerdeki binlerce kişi aynı anda Y markası aleyhinde tezahürat yaparken, stadyumun dört bir yanındaki dijital reklam panolarında o markanın reklamı çıkıyor! Vatandaş ile dalga geçer gibi!

Bu sadece bu tür videolar ile sınırlı değil. Pek çok ana akım medya kuruluşunun web sitesi ya da mobil uygulamasında da benzer bir durum söz konusu. Örneğin muhafazakâr bir yayın organının mobil uygulamasında sürekli cinsel fantezi malzemeleri reklamı ya da milliyetçi-maneviyatçı bir başka yayın organının uygulamasında yabancı ülkelere göçmen olarak başvuru reklamının gösterilmesi gibi. Bu tür oksimoron durumların sürekliliği bu kurumların dijital medya yöneticilerinin konudan bihaber oldukları anlamına geliyor. Ana akım medyada bırakın bu tür zıtlıkları, medya patronunun muhalif olarak nitelendirdiği partilerin reklamını bile görmek imkânsız! Evin kapısı çelikten, önünde iki tane silahlı koruma var. Ancak arka cephedeki bahçeden giren çıkan belli değil misali!

Bu tür şaşırtmacaları bilinçli yapan dijital pazarlama taktikleri de yok değil. Diyelim ki X partisinin mitingi canlı olarak internet üzerinden yayınlanıyor. O partinin muhalifi olan Y partisi araya girerek “dinlemekte olduğunuz yalanlara inanmayın” türünde bir reklam veriyor. Aslında bu beklenmedik zıtların izi TRT’ye dek sürülebilir. Bugün de var. Siyasi partilerin TRT’deki propaganda haklarında öteki her mecrada öcü olarak tanıtılan TKP gibi partiler, seslerini duyurma imkânı bulabiliyorlar. Hatta cumhurbaşkanı adaylarının yaptığı gibi TRT ekranından TRT’yi eleştirebiliyorlar. (Bu yazı seçimlerden önce kaleme alındı. O nedenle kahrolan “bağzı şeyler”den burada anılan bağzılarının değişip değişmeyeceği henüz bilinmiyordu!)

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 372 18.05.2023)

“Hayat, Go’nun basitleştirilmiş halidir!”

R.S. Peker’in Vedat Türkali’nin “Bir Gün Tek Başına” adlı kitabını önermesi yetmeyip akabinde Twitter üzerinden Go demesi, Şibumi demesi şaşkınlığımı zirveye taşıdı. Demek ki kırk yıllık dostum Trevanian’ı da biliyormuş. Bilmek ne kelime üstelik kitaplarının hangi sırada okunması gerektiğine dair öneride de bulundu. Türkali önerisini değerlendirmeyi büyüklerime bırakıyorum. Ama Trevanian’ı ve elbette Nicholai Hel’i kimseye kaptırmam!

Öncelikle Trevanian isminin çevresindeki buğuyla başlamalı. Trevanian yazarın takma adıdır. Gerçek adı ve kimliği çok sonraları ortaya çıkmıştır: Rodney W. Whitaker! 1931’de New York’ta doğan Whitaker 2005’de öldü. Bir zamanlar Trevanian isminin “B.Traven”den geldiği yönünde şehir efsanesi vardı. Bir tür kelime oyunu: “Travenvari” anlamında. Peki ortak payda? B.Traven’in de kim olduğu hakkında elde kesin bilgiler yoktur! Öte yandan Whitaker, Trevanian ismi dışında başka isimlerle de kitap yazmıştır. Bilinen bazı örnekler: Nicolas Seare, Benat Le Cagot, Edoard Moran! (Yine de bu konuda F. Pessoa’nın eline su dökemez!)

Şibumi okurları Le Cagot ismini anımsayacaktır. Kitabın baş kahramanı olan Nicholai Hel’in yakın çevresindeki kişilerden birisidir Le Cagot. Yazar Şibumi’yi kitapta adları Kişikava, Otake, De Lhandes ve Le Cagot olarak geçen kahramanların temsil ettiği kişilere ithaf etmiştir.

Her ne kadar Şibumi bir zen deyimi olsa da kitap 1970’lerin dünyasında geçen bir polisiyedir. O nedenle polisiye romanları seviyorsanız Şibumi’yi okumaya heveslenmeyin. Ama Marilyn Monroe’nun favori fotoğraflarının başında onun Joyce okurken çekilmiş pozu varsa Şibumi size keyif verecektir! Şibumi nedir? Kişikava romanda Şibumi’yi şu basit kelimelerle anlatır: “O kadar doğru bir söz ki, cesaretle söylenmesine gerek yok. O kadar dokunaklı bir olay ki, güzel olmasına gerek yok. O kadar gerçek ki, sahici olmasına gerek yok. Şibumi demek, bilgiden çok anlayış demek. İfade dolu bir sessizlik demek. Kendini kanıtlama gereği duymayan bir alçak gönüllük demek.(…) Bir insanın kişiliğindeyse… nasıl söylemeli…Hakimiyet peşinde olmayan otorite mi?”

Nickolai Hel uluslararası alanda faaliyet gösteren bir tetikçidir. Tarafsızdır. Parayı kim öderse onun talebini yerine getirir. Hel bu süreçte bilgiyi kullanmaya çok önem verir. Elindeki bilgiyi kullanarak karşı tarafa istediğini yaptırır. Kimi zaman sonuca ulaşmak için kimi zaman da bir tehdit unsuru olarak.

Hel’in geçmişi karışıktır. Yedi dil bilir. Japon bir general tarafından yetiştirilmiştir. Go oynamayı da Şibumi olgusunu da ondan öğrenmiştir. Savaş sonrası hapiste ziyaret ettiği ustası Go oynarken Hel’den bir şey rica eder. Hel de onu gerçekleştirir. Zaten general Kişikava’nın tabiriyle “Hayat, Go’nun basitleştirilmiş halidir”.

Kitap ABD’de 1979’da, Türkiye’de 1981’de yayınlandı. Türkiye Go’yu o zaman tanıdı. Ancak marketten-kırtasiyeciden bir Go seti almak için Akıl Oyunları filmi gelene dek yirmi yıl beklemek zorunda kaldı. Şibumi kitabında Şişko adlı bir teknoloji vardır. Trevanian “şişko”yu şöyle tanımlar: “Şişko’ya veri programlamak, bir yığın teknisyen ve mekanik uzmanının soluk almadan yaptığı bir işti. Ama ondan bilgi almak ancak bir sanatçının harcıydı”. Şişko bugün internettir!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 275 01.07.2021)