Yapay zekâ aktörün-aktrisin katma değerine meydan okuyor!

Yapay zekâ şimdiden Hollywood’un ve global eğlence-şov dünyasının kapısını çaldı. Hem de birden çok kanaldan. Bir yanda çalışanların ve senaristlerin grevleri diğer yanda sanal ortamda oluşturulmuş ses ve/veya görüntü malzemesi ile başlayan dijital oyunculuk-rol yapma süreçleri. İnsan emeğinin dahli giderek azalıyor.

Aslında animasyon, yeşil perde gibi imkanlar yıllardır belli bir kademeye kadar çıkıntılık yapıyordu. Bu imkanlar sayesinde işsiz kalan kaç çalışan ya da figüran oldu bilinmiyor. Bilinmediği için de yok sayılıyor. Ancak yapay zekâ destekli teknolojilerin yükselişi piramidin üst katlarındaki üyeleri de (senaristler, yönetmenler, aktör ve aktrisler) radarına alınca işin rengi değişmeye başladı.

Bu meslekler de olasılıkla bugün artık insan dahli olmadan yapılmakta olan işler-nesneler kategorisine girecek. Kayıt yapan kamera ya da ortamı aydınlatan lamba gibi. Doğal olarak buradan oraya gidene dek birilerinin canı yanacak. Malum; “teknoloji özünde yıkıcıdır”.

Geçtiğimiz günlerde Succession dizisinden de bilinen aktör Brian Cox, hep aynı şeylerin üretiliyor olmasından dolayı duyduğu rahatsızlığı ifade etti. Sebep malum; hangi mal para kazandırıyorsa o malı üretmeyi tercih eden bir arz-talep dengesi söz konusu! Domates üretirken bu sorun olmuyor ama film ya da dizi üretirken “yaratıcı zihinleri” rahatsız ediyor: Yine mi aynı rol, yine mi aynı karakter!

Yapay zekâ destekli aktörlerin ve aktrislerin başrol oyuncusu olmaları bu tür dertleri de gündemden düşürecektir. Nasıl ki fabrikalarda çalışan insan işgücü yerine ağzı-dili olmayan robotlar tercih ediliyorsa, gişe refleksi ile üretilen film ya da dizilerde de sanal karakterler tercih edilecek. Hem bu dünyada işler daha kolay. Robot gibi üç boyutlu mevcudiyeti olan nesneler üretmeye gerek yok. İki boyutlu animasyon dünyasında üretilecek insan-görünümlü yapay aktörler-aktrisler yeterli olacak.

Yapımcılar için yol bu aşamada ikiye ayrılacak gibi görünüyor: Mevcut ünlülere telif ödenerek onların iki boyutlu dijital ikizleri mi kullanılacak? Yoksa bilgisayarda yepyeni yapay şöhretler mi oluşturulacak? Madem insanlar Tom Cruise’u Görevimiz Tehlike, Harrison Ford’u Indiana Jones serisinde görmek istiyor; yapay zekâ onlara istediklerini verebilir. Genç Cruise ya da Ford yepyeni bir film ile meraklılarını selamlayabilir. Hem de “yine mi” diye sızlanmadan! Yapımcıların tek yapacağı bunun için yaşarken kendilerinden, öldükten sonra varislerinden “dijital ikizi kullanma izni” almak. Telifini ödeyerek!

Belli senaryolarda yepyeni dijital karakterler yaratmak daha uygun olabilir. Hatta orta vadede ünlülerin dijital ikizini kullanmak yerine bu yeni dijitaller ekonomik sebeplerden dolayı tercih bile edilebilir. Ancak her durumda tablo mevcut ünlülere kıyasla şöhret olma yolundaki genç yetenekler için daha karamsar görünüyor. Onları şöhretlerin arasından sıyrılmak yerine dijitallerin de arasından sıyrılmak gibi aşılması daha da zor bir engel bekliyor.

Elbette bu otonomiye bir sınır koymak da gerekecektir. Yoksa devir-teslim insan işgücünden dijital ikize ya da karakterlere doğru gerçekleşmenin ötesine geçebilir. Film-eğlence sektörünü oluşturan herkes yerini sektörün son tüketicisi konumundaki bireylere bırakabilir. Madem her şeyi yapay zekâ oluşturabilir, bir sonraki Indiana Jones filmini neden izleyicinin kendisi çekmesin ki?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 436 29.08.2024)

İkinci dijital kara delik olarak yapay zekâ!

Konu o kadar basit değil. Yeni ve gelişmekte olan bir teknoloji çıktığında konuyu dijital okuryazarlık beceri düzey(sizliğ)inin ötesinde değerlendirmek gerek. Kategorik bir sorun bu. Paradigmatik. Yapay zekâ ile metinden resim oluşturma imkânı çıktığında örneğin.  Kaç kişinin aklına ona “Bana mutluluğun resmini yapabilir misin?” diye sormak geldi!

Ne tür bir bakış açısı böyle bir imkân ile böyle bir soru(n)u yan yana getirebilir? Teknolojiden eğlenmenin ötesinde talep edebilen belki. Teknolojiyi tüketmek için değil de üretmek için kullanan belki. Hele bir de kendini gerçekleştirmek isteyen genç birey ise. O zaman başka bir boyuta sıçraması daha kolay olur! Neden sadece teknolojinin kullanıcısı olsun-kalsın ki? Eksikliğini hissettiği başka bir teknolojiyi üretmek için hemen kolları sıvar! Yeni bir teknoloji üretir!

Bir zamanlar moda idi. Kendi Facebook’umuzu yapmalıyız deniyordu! Biz kendi Facebook’umuzu yapamadık ama o sırada Facebook’u yapangiller ChatGPT’yi yaptı! Doğru vizyon veremiyoruz. Vizyonu doğru kelimelerle bile ifade edemiyoruz! Ortada bir Facebook varsa kendi Facebook’unu (daha doğru bir ifade ile onunla benzer özelliklere sahip bir sosyal medya sitesini) yapmak pek de matah bir şey olmaz! Daha doğru ifade şu olabilirdi: “Bir sonraki müthiş teknolojiyi biz üretmeliyiz”. Bir sonraki müthiş teknoloji ne? Şimdi dönüp bakınca görülüyor ki yapay zekâ imiş.

Yapay zekayı başkaları yaptı diye de hayıflanmaya gerek yok! Soru hala geçerli. O halde şimdi bir sonraki müthiş teknolojiyi üretelim! Yapay zekadan sonra şimdi müthiş teknoloji ne? Ortaya bir sessizlik çöküyor değil mi? Birisi bulsun-söylesin de biz de papağanı olalım!

OpenAI geçtiğimiz günlerde yeni bir algoritma ya da yapay zekâ hizmetini daha tanıttı. Adı SORA. Dall.E’ye benzer bir yapıda. Tek farkı şu: SORA metinden görsel üretmek yerine metinden video klip üretiyor. Klasik tarzda ifade etmek gerekirse film çekiyor! Ama bir farkla. Filmin yönetmeni de ışıkçısı da kameramanı da kostümcüsü de makyajcısı da SORA’nın kendisi. Kısaca bir film setinde çalışan herkes yerine SORA var. Sadece senarist yok! O da SORA’nın kullanıcısı. Senarist senaryo yazar. Kullanıcısı da SORA’ya bir sufle (prompt) verir. Tıpkı ChatGPT4’e ya da Dall.E’ye verdiği gibi. SORA da bu senaryo-sufleyi alır, sonra da ona en uygun filmi çeker!

Dijital yakınsama akıllı telefon ve tablet ile ilk zirvesini yapmıştı. Daha önce farklı cihazlar kullanmayı gerektiren işler tek bir cihaz ile yapılabilir hale gelmişti. Mobil cihazlar, bünyesinde bir araya getirdiği bütün o cihazlar için bir kara delik olmuş, onları yutmuştu. Bir akıllı telefonu olanın artık hesap makinesine, kâğıt-kaleme, kol saatine, takvime, fotoğraf makinesine, video kayıt cihazına, kaset ya da plak çalıcıya, fihriste vb. sahip olmasına, onları kullanmayı bilmesine gerek kalmamıştı.

Şimdi yeni bir yakınsama sürecine giriliyor! Bu kez kara delik rolü yapay zekaya geçiyor. Ancak yakınsanan şeyler cihazlar değil de insan becerileri. Yapay zekâ hangi becerileri kazanırsa o becerileri gerektiren işlerde insana gerek kalmayacak. Reklamcılar, filmciler, fotoğrafçılar, modeller…

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 411 22.02.2024)

Koca film endüstrisi bir mobil uygulamaya indirgenebilir mi?

Hollywood’da senaristlerin başlattığı greve oyuncular da katıldı. Temel sebep ekonomik olsa da yancı olarak konuya dahil edilen nedenler içinde yapay zeka da var. Black Mirror’ın Haziran ayında yayınlanan yeni sezonunun ilk bölümünde işlenen konu örnek olarak gösteriliyor. Gel de yüzyıllar önce “istemezük” diyen matbaa-karşıtlarını anma!

Neymiş? Bir yanda pandemi ile gelen daha çok film ya da dizi çekme gereği daha çok çalışmalarına neden oluyormuş diğer yanda ise ekonomik şartlarında herhangi bir düzenleme yapılmıyormuş! Üstelik bir de yapay zeka tehdidi altındalarmış. Ya senaryoları yapay zeka yazmaya başlarsa? Ya kanlı-canlı insan oyuncular yerine onların bilgisayarda yeniden üretilmiş avatarları kullanılırsa?

“Joan Korkunç Biri” adlı 6.1 numaralı Black Mirror dizisinde bunun nasıl yapılabileceği ele alınıyor. Ünlü bir oyuncunun (diyelim ki Salma Hayek) birkaç dakikalık (olmadı saatlik) fiziksel video çekimleri yapılıyor. Daha sonra bu “veri kümesi” yapay zekaya aktarılıyor. Yapay zeka da bunu kullanarak, o oyuncu ile ne tür bir sahne çekilmesi arzu ediliyorsa o sahneyi dijital ortamda oluşturuyor. Deepfake denilen şeyin daha ileri düzey ve meşru(?) kullanımı!

Böylece oyuncunun yönetmenin yansıtmak istediği duygu ya da ruh haline bürünmeye çalışmasına gerek yok. Saatler süren tekrar çekimlere de. Yönetmen beğenmezse yapay zekaya “sahneyi yeniden çek”tirebilir. Bugün bile ChatGPT’nin cevabını beğenmezsek “yeniden üret”mesini talep etmiyor muyuz? Yapay zekâ aynı sahneyi kısa bir süre içinde revize ederek yeniden “çekecek”tir.

Yapay zekanın ele geçiremeyeceği işler-meslekler sıralanırken yaratıcılığa, tasarıma gereksinim duyanlar başta geliyordu. Peki sanatsal bir alan olan sinema nasıl oluyor da kuyruğu kaptırmaktan korkuyor? Cevap basit: Demek ki bu sektörde yaratıcılıktan ziyade standart bir üretim süreci ağır basıyor. Öyle ki bunu insanla yapmak yerine bilgisayarda yapmak olası! Belki de daha iyi (ve ucuz)! “Sanatsal film” çeken, sinema salonlarında yer bulamayan, ancak festival ya da yarışmalarda gösterime girebilen film dünyasının ahı mı tutuyor ne? Bütün o aksiyon sahneleri bilgisayarda canlandırıldıktan sonra Tom Cruise’a neden gerek kalsın ki? Ama Jeremy Irons’ın ya da Meryl Streep’in bir yüz ifadesini yakalamak için onu hala kanlı-canlı çekmek gerekecektir!

Talep patlaması genelde üretim-arz süreçlerinin (hala değilse) standartlaşmasına neden olur. Aksi durumda ya talep karşılanamaz ve ekonomik takas büyümeden sona erer. Ya da yeni bir paradigma sahneye çıkar ve parsayı toplar! Müzik endüstrisi bunu çok iyi öğrendi. Şimdi sıra film endüstrisinde!

Bundan nasibini sadece senaristler ya da oyuncular almayacak. Bu sektörden ekmek yiyen herkes yönetmeninden prodüktörüne kadar etkilenecek. Sahneler avatarlarla çekilmekle kalmayacak, fiziksel olarak varolmayan star avatar oyuncular ortaya çıkacak. Akşam biraz kafa dağıtmak isteyen tipik izleyici kendi filmini, senaryosunu, oyuncu kadrosunu, mekanını vb. kendi tasarlayacak-çekecek-izleyecek. Koca film endüstrisi bir mobil uygulama (app) düzeyine inecek! Yapay zekayı ekarte etmek için tasarım denmişti ya işte bir tasarım örneği. Bu tür uygulamaları geliştirenler dijital kükreyen aslanlar olacak!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 382 03.08.2023)