Kripto-para dünyasındaki soygunlar dudak uçuklatıyor!

ABD’de Kasım ayında yapılan başkanlık seçimlerinden önce 60 bin dolar düzeylerinde seyreden Bitcoin, Trump’ın kazanmasından sonra yükselişe geçmiş ve Aralık-Ocak aylarını psikolojik sınır olan 100 bin doların üstünde geçirmişti. Şubat ayından itibaren düşüşte olan Bitcoin Mart sonunda 80-90 bin dolar bandında seyrediyor.

Trump’ın kripto-para dostu çıkması ve akabinde kripto-paraları da rezerv para listesine alacağını ilan etmesi olumlu seyrin altındaki dayanak noktaları. Ancak rezerv para olarak ilan edilen kripto-paralardan sadece Bitcoin’in resmi kararda yer alması, ABD federal hükümetinin çeşitli nedenlerle el koyduğu (200 bin tane olduğu tahmin edilen) Bitcoin haricinde düzenli olarak kripto-para alarak rezervi artırmayacak olması arkasından gelen düşüşün de temel nedenlerini oluşturuyor.

Özelde Bitcoin genel de ise kripto-paralar yüksek riskli para piyasası aracı olma özelliklerini sürdürüyorlar. Zaten düşük risk seviyesine indiklerinde kimse kripto-paralardan bir gecede zengin olamayacak.

Öte yandan yıllardır Kuzey Kore’yi işaret eden global bilgisayar korsan saldırı-soygunları da giderek hedef yükseltip, kripto-dünyasına odaklanmaya başladı. K. Kore devletinin resmin içinde olup olmadığı tam bilinmeyen bu saldırılar içinde Sony ve Bangladeş Merkez Bankası’na yapılanlar biliniyordu. Sony saldırısını (2014) firmanın K. Kore liderine eleştirel yaklaşan senaryoya sahip bir filmi piyasaya sürecek olması tetiklemişti. 2016 Bangladeş saldırısında ise global para transfer altyapısı SWIFT sistemi kullanılmıştı. Bir milyar dolarlık bir para transferi basit bir isim benzerliği nedeniyle 101 milyonda takıldı ve geri kalan 900 milyon doların transferi engellendi. Alıcı hesapların olduğu banka şubesi Filipinler-Manila’da “Jüpiter” adlı bir caddedeydi ve “Jüpiter” aynı zamanda ABD’nin ambargo uyguladığı bir İran petrol gemisinin adıydı. Sistem bu Jüpiter’in hangi Jüpiter olduğunu araştırmak üzere sürece insan kontrolünü dahil edince transferler devam etmedi. Gönderilen 101 milyonun ise 81 milyonu geri alınamadı.

Geçtiğimiz günlerde Lazarus adlı aynı bilgisayar korsanları bu kez tek hamlede en büyük kripto-para soygunlarından birisini gerçekleştirdi. ByBit adlı kripto-para borsasına ait yaklaşık bir buçuk milyar dolarlık Ethereum, soğuk cüzdandan sıcak cüzdana aktarılırken dijital olarak çalındı. Bu işlem fiziksel dünyada bir finans kurumunun merkez kasasında sakladığı nakdi gündelik işlemlerde kullanmak üzere şube kasasına taşıması sırasında yapılabilecek hırsızlık olayının dijital versiyonu olarak değerlendirilebilir. Dijital soğuk cüzdan, işlem yapılamayan kasayı dijital sıcak cüzdan ise banka hesabını temsil edebilir. Çalınan ByBit’in kripto-paraları yani, müşterilerinin değil!

Kripto dünyasında kripto-paranın çalınması resmin tamamı değil. Bunun sistemin içinde izini kaybettirmesi de önemli. Bunun için kullanılan yöntemlerden birisi de anonim takas hizmeti veren web siteleri. Bu sayede gönderici cüzdandaki kripto paraların hangi alıcı cüzdana nakledildiği bilinemiyor. Bir kişi elinde bir çuval para karanlık bir odaya giriyor ve diyelim ki orada bulunan biri ya da birilerine çuvalın içindeki paraları dağıtıyor. Bu kişiler de ellerinde kendi çuvalları odadan çıkıyor. Odaya o kadar çok giriş-çıkış var ki hangi girenin parası hangi çıkan(lar)a verildi, kimse bilemiyor.

O nedenle terör örgütü soruşturmasına dahil edildiniz diye arayan sahte polis-savcılara para kaptırmak daha işin başlangıcı. Dijital turpun büyüğü internette!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 467 11.04.2025)

Yapay zeka bilimeri Nobel kazanacak mı?

Nobel ödülleri verildi. Zaman zaman popüler olma eğilimleri göstermekle suçlanan komiteler bu sene de ilk bakışta şaşırtıcı bazı kararlar aldı. Fizik ve Kimya dalındaki ödüller yapay zeka ile irtibatlandırılan bilim insanlarına gitti. Nobel’in neyi eksik? O da yapay zekacı oldu denilebilir. Ancak işin erbabı farklı düşünüyor. Geçen hafta HBT’de Orhan Bursalı’ya değerlendirme yapan Nobelli Prof. Dr. Aziz Sancar, fizik alanında bu yıl Nobel kazanan John Hopfield’i bu başarıya götüren buluşunu yıllar öncesinden bildiğini, çok önemli bulduğunu, çevresine bunu anlatmaya çalışıp başarısız olduğunu, ödülü çoktan hak ettiğini açıkladı.

Yapay zekanın Nobel’e dahil olması nerede zirve yapacak? Belli ki gelecek yıllarda verilecek ödüllerde de yapay zekanın varlığını (dolaylı ya da dolaysız) görmeye devam edeceğiz. Ancak söz konusu teknoloji yapay zeka olunca akla başka sorular da geliyor. Örneğin bir yapay zekanın kendisi Nobel kazabilir mi?

Yapay zeka bilimerleri var. IoT’nin yapay zekası misali. IoT (Internet of Things, Nesnelerin Interneti) nasıl ki insan müdahalesi olmadan internete erişebilen cihazlara işaret ediyorsa ‘yapay zeka bilimeri’ da insan dahli olmadan bilimsel araştırmalar yapan yapay zeka anlamında kullanılıyor.

Sony’nin yapay zeka çalışmalarının liderliğini de yürüten Dr. Hiroaki Kitano 2021’de bir proje başlattı. Bir yapay zeka bilimeri bilimsel araştırmalar yapacak ve 2050’de bu çalışmalarıyla Nobel ödülü kazanacak! İlk yapay bilimerinin adı, tahmin edilebileceği üzere, Adem! İkincisi ise Havva. Bugüne dek üretilen yapay bilimeri sayısının yüz civarında olduğu söyleniyor. Adem’in maya ile Havva’nın ise tropik hastalıklara yönelik bilimsel çalışmalar yapmakta olduğunu biliniyor.

Bu süreç kendi içinde devam ededursun, şu soru hala geçerliliğini koruyor: İnsan-Yapay Zeka etkileşimi bu şekilde mi yol almalı? İnsanın yaptığı her şeyi yapay zekaya yaptırmak! İnsanı ıskartaya çıkarmak! Bugün kasiyerler-müşteri destek hatları, yarın üst düzey yöneticiler, öbür gün bilim insanları…

İnsan yapay zekayı kendi yerine koymaya çalıştıkça yapay zeka da insanın yerinde giderek daha çok hak iddia etmeye başlamayacak mı? Ya yapay zeka insan seviyesine ulaşırsa, ya onu da geçip insanlığa karşı bir tehdit oluşturursa diye tedirgin olurken bir yandan da içten içe bunu destekleyici adımlar atılmasının gerisinde yatan psikoloji nedir?

Yoksa herkes bir gün şu ünlü sözün işaret ettiği idrak seviyesine mi ulaşıyor-ulaşacak: “Toplu olarak insanları sevdikçe kişilere karşı sevgim o oranda azalıyor.” (Karamazov Kardeşler, Dostoyevski). Ya da sosyal medyadaki haliyle “İnsanlığa olan inancımı yitirmemek için insanlardan uzak duruyorum”.

Aydınlanma ile yükselişe geçen eğitimli insan yetiştirme kamusal hedefi-arzusu belki de bireyin içine işlemiş o tortuyu söküp atamadı: Benim yerime başkası düşünsün, benim için başkası emek versin! O nedenle olacak eğitim almak, öğrenmek her dönem zor oldu. Ağır aksak ilerledi. Bugün pes etmek üzere! Muhafazakarlar eskilere inanmaya devam ederken postmodernler farkında olmadan yapayların içinden inanacak yeni bir kurtarıcı çıkarmak istiyor belki de! Artık kurtarır mı, yok mu eder; yaşı tutanlar görecek!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 444 24.10.2024)