Netflix’teki ‘Asosyal Ağ’ belgeseli sosyal medyanın nasıl kötü yola düş(ürül)düğünü irdeliyor!

6 Ocak 2021’de ABD senato binasını basıp, Trump’ın aslında 2020 seçimlerini kazandığını iddia edenler gün boyu o deneyimlerini resim ve videolarla taçlandırdı. Onları internetteki popüler sosyal medya sitelerinde yayınladı. Her şey sona erip de FBI peşlerine düşünce ne yaptılar? Rüyadan (ya da kabustan!) uyanıp da (işlerine gelmeyen) somut gerçekle karşılaşınca o içerikleri silmeye başladılar.

Ancak Anonymous isimli hacker grubunun gediklileri, biraz da suçluluk duygusunun güdülemesiyle, o siteleri haklayıp tüm o içeriği ve onları oluşturan kullanıcı bilgilerini (isim, adres, kredi kart numarası vs.) internette teşhir etti.

Suçluluk duygusu, evet! Çünkü başlangıçta eğlenceli resim-video paylaşmak üzere “2chan”de bir araya gelen ergenler vardı. Sonra 4chan oldular. Sonra Anonymous! Biraz da 8chan! Dertleri yalnızlıklarından, mikro-makro toplumsal ögelerin (aile, okul, akran, iş, devlet) kendilerini anlamamalarından kaynaklanan kenara-itilmişliklerinden kurtulmaktı. Önceleri işe yaradı da.

Habbo Hotel’in ırkçı yaklaşımlarını protesto edip, siteyi hakladılar (site yönetimi, zenci avatara bürünen kullanıcılar “dijital otel”den çıkarıyordu). Gösterdikleri performans bitlerini kanlandırdı. Scientology’e sardılar. Önce Tom Cruise’un sadece scientology iç ağında yayınlanan bir videosunu teşhir ettiler. Sonra da dünyanın dört bir yanındaki scientology binalarının önünde protesto eylemleri yaptılar. On binin üstünde protestocu sokaklara döküldü. Yüzlerinde o ünlü “V for Vandetta” filmiyle ünlenen maskeleriyle! Ardından Wall Street’i İşgal Et protestolarına destek geldi. Anonymous grubu “işgal et” protestolarına destek verene dek ana akım medyada görmezden gelinen o eylemler bardağı taşıran damla oldu. FBI peşlerine düştü. Bir kısmı yakalandı. Bir kısmı sırra kadem bastı.

Ancak ok yaydan çıkmıştı. Somut gerçeklikten olumlu pay alamayanlar internet üzerinden öfkelerini kusmaya, kendi doğrularını üretip onlara inanmaya-inandırmaya başladı. Birkaç politik hamle bu öfkeli kitleyi kendilerine fark ettirmeden manipüle etti. Sonuç: Sözde çocuk yiyen, genç kalmak için insan kanı içenlere karşılık ABD’yi yine eski güçlü günlerine döndürme sözü veren Trump’ın 2016 seçim zaferi!

2016-2020 dönemi bir yanda Trump’ın seçim öncesi verdiği radikal sözleri yerine getirememesi ile (ör. “Washington’daki bataklığı kurutacağım”, “Sizi asla yalnız bırakmayacağım”) diğer yanda ise Qanon adlı bir kullanıcının Trump’ın açıklamalarından önce neler söyleyeceğini ilan etmesiyle geçti (FuatAvni dönemini anımsayan kaldı mı?). Her ne kadar böyle bir sızdırmanın olmadığı, şahsen Qanon hesabından mesaj yazan(lar) tarafından açıklanmış olsa da kimse on(lar)a inanmadı!

Sonrası 6 Ocak! Büyük yıkım! Cahil kitle olasılıkla hala kendi doğrularına inanmaya devam ediyor. Bir farkla! Birbirlerini gaza getirme imkanları daha sınırlı. Ya da öyle görünüyor! Biraz eğlenmek için yola çıkan 2000’lerin ergenleri şimdi büyüdü! Pek çoğu (Sineklerin Tanrısı’ndaki gibi) karaya çıkan yetişkinleri görüp sadece kendilerini değil toplumu da ne hale getirdiklerini fark etmiş durumda!

Ne kadar günah çıkarsalar suçları bağışlanmaz! Pandora’nın kutusu açıldı bir kere! Post-Truth (gerçek-ötesi) dezenformasyon-mezenformasyon destekli büyümesini sürdürüyor. Şimdilik metin-fotoğraf-video klip formatında. Yapay zekâ destekli metaverse geldiğinde göz önünde üç boyutlu yaşanacak! Araçlar değişti kazananlarla kaybedenler değişmedi! Dün toprak-fabrika üzerinden sömürenler bugün aynı şeyi dijital mecralarda gerçekleştiriyor. Hem de herkesi suç ortağı yaparak!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 422 16.05.2024)

Nedenini bilmeden Musk’ı itici bulmak!

Elon Musk Twitter’ı 44 milyar dolara satın aldı. Kazan-çömlek patladı. Görünen o ki Twitter’ın kurucusu Jack Dorsey dışında Musk’a arka çıkan kimse yok. Herkes düzenin elemanı olmuş! Şirket çalışanları “Altı ay sonra bize ne olacak?” diyerek, dünyaca ünlü kimi şöhretler de “Bu adam ifade özgürlüğünü sekteye uğratacak” öngörüsünde bulunup hesaplarını kapatarak Musk’ın 44 milyarının çöpe gitmesi için çalışmaya başladılar bile.

Geçtiğimiz günlerde TED’de yayınlanan röportajında, sorulması üzerine, Musk da global medyanın yaklaşım modelinden yakınıyordu. “Sadece tutmayan tahminlerimi ön plana çıkararak hakkımda olumsuz bir imaj çiziyorlar” demeye getirerek. İnsan düşünmeden edemiyor. Halep oradaysa arşın burada değil mi? Bu adam, dendiği gibi, bu kadar isabetsiz tahminlerde bulunarak şirketlerini yönetiyor ve bunun sonucunda üç yüz milyar dolarlık bir servetle dünyanın en zengin kişisi oluyorsa, acaba tahminleri biraz tutsaydı ne olurdu? Gerçek olan şu: Tutturdukları tutturamadıklarından çok daha fazla!

Musk PayPal ile adını duyurmaya başladı. Tesla ile zirve yaptı. Twitter’ın yanında şu an en büyük iki yatırımı elektrikli araç üreten Tesla ile Mars’a gitmeye çalışan SpaceX firmaları. Bunun yanısıra Starlink, Neurolink ve Boring Company şirketleri var. Bunlar Musk için şimdilik küçük yatırımlar. Starlink uydu internet hizmeti sunuyor. Neurolink beyin ve omurilik hastalarını iyileştirmek üzere beyne çip yerleştirmeye çalışıyor. Boring Company de yer altında devasa tüneller açarak büyük şehirlerin trafik sorunlarını çözmeye çalışıyor.

Musk’a göre bu yatırımların kendileri bir açıdan “filantropik”. Çünkü her biri de insanlığın gelişmesine odaklı hümanist yatırımlar. Bu yorum bile Musk’ı kapitalist-liberal dünyanın standard bir zengini olmaktan uzaklaştırıyor. Musk, bildik zengin, gözüpek yatırımcı profiline uymuyor. ABD’deki tüm taşınmazlarını sattı. Kaliforniya’yı bırakıp Teksas’a gitti. Bir karavanda yaşıyor. İş seyahatine çıktığında gittiği şehirlerdeki arkadaşlarının evlerine misafir oluyor. Musk’ı henüz bir elinde şampanya kadehi diğer elinde sevgilisi, milyon dolarlık yatına doğru yürürken görmedik. Çünkü evi olmadığı gibi yatı da yok.

Sağı solu belli olmayan Musk iki hamlede Twitter’ı satın aldı. “Benim gibi düşünmeyenler de sesini duyurabilmeli” diyen birisi olarak ifade özgürlüğünü sekteye uğratacak diye eleştiriliyor. Belli ki Twitter’ı kaptırdıkları için çok sinirli olan Wall Street yatırımcıları bir yandan 44 milyar doları aralarında paylaşırken öte yandan Twitter’ı mevcut de facto statüsünden düşürmeye çalışıyorlar. Twitter da Myspace gibi yok olup gitsin!

Musk, Mars’a bir milyon kişi götürmek ve orada bir koloni kurulmasını sağlamak istiyor. Bunun için bin tane Starship adlı roket geliştiriyor. Her seferinde yörüngeye yüz ton taşıyacak yeni nesil, yeniden kullanılabilir roketler. Sürücüsüz otomobillerin performansını yükseltmek için tüm yolların üç boyutlu holistik planlarını çıkarıyor. Otomobil için geliştirdiklerinden angarya işleri yapacak robotlar üretmek istiyor. Hayalleri çok! Ve uzun vadeli. Wall Street Musk’ı belki de ondan sevmiyor. O kadar uzun ki analistler kolayca yatırım tavsiyesinde bulunamıyor. Bu gidişle çoğunluk hem insanlığı kurtarmadaki katkılarına şahitlik edecek hem de son gününe dek nedenini bilmeden onu itici bulacak!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 319 05.05.2022)

Fakir ama gururlu çoğunluk dev finans akbabalarına nasıl milyarlarca dolar kaybettirdi?

Gamestop hikayesini duydunuz mu? Düşene son tekmeyi vurup bundan hatırı sayılır para kazanmayı alışkanlık haline getirmiş Wall Street devlerini dize getiren %99’un hikayesi! Dize getirmek derken milyarlarca dolar kaybettirmek! Altı ay önce dört dolar olan hisse değerinin daha da düşeceği üzerine para yatıran Wall Street “akbabaları”na karşı, Reddit sitesinde organize olan “fakir ama gururlu” %99 üçer-beşer alım yaparak hisse fiyatını altı ayda 350 dolar düzeylerine kadar çıkardı. Öyle ki Wall Street Amerikan kamu kurumlarını da devreye sokarak, oyuncağı elinden alınan çocuklar gibi ortalığı velveleye verdi. O %99 birkaç sene önce Wall Street’i işgal eden (#OccupyWallStreet) %99!

Bu olay tarihe “bilincinde olmadan” yapılan devrimin önemli kilometre taşlarından birisi olarak geçecek belki de! Adı anıldığında sanki uzaylılardan bahsediliyormuş gibi tepki verilen Z Kuşağı’nın dijital toplumu şekillendirme sürecinde bilinçsizce(?) parçaladığı bir başka tuğla! Koca kapitalizm duvarı çöküyor!

Yatırım fonlarının, burun üstü çakılma sürecine giren hisseleri sahiplerinden ödünç alıp, mevcut piyasa değeriyle satıp, sattıkça fiyatın daha da düşmesini sağlayıp, sattıkları değerin çok altında geriye alarak aradaki farkı cebe attıkları süreçte %99 devreye girer! Wall Street sattıkça onlar alırlar. Hatta beklenilenden daha çok alırlar. Onlar aldıkça hissenin değeri artmaya başlar. Arttıkça ödünç alınan hisseler Wall Street’e para kaybettirmeye başlar. Çok para! Milyarlarca para!

Hikâye temiz kalırsa gelecek için kötü örnek olacağı endişesinden olacak biraz kirletilmeye çalışılıyor. Güya o hisselere para yatıran yatırım devlerinin rakipleri yangını para ile körüklemiş. Meğer hisseler o nedenle yükselmiş! Yoksa üç beş Amerikalı çapulcunun yapabileceği bir şey değilmiş bu!

Hikâye içinde ilginç bir yan hikâye de var. Robinhood adlı mobil uygulama ile ilgili. Görünürde zenginlerin parasını %99’a kazandırma imkânı sunmak üzere yola çıkmış. Bu uygulama sayesinde küçük yatırımcı Amerikan borsalarında mikro alım-satım yapabiliyor. Komisyon vb. ödemeden! Peki müşteri profili tam da Wall Street’i dize getirmeye kalktığında Robinhood ne yapıyor? New York’tan gelen baskılar nedeniyle önce bu hisselerin alımını engelliyor. Sonra da müşterileri içinde Gamestop hissesi olanların hisselerini “sahiplerine haber vermeden” satmaya başlıyor! Malın sahibine sormadan malı satıyor! Bunu fark edenler satış emirlerini iptal etmeye kalktıklarında uygulamanın buna izin vermediğini görüyorlar. Uygulamayı geliştiren firma şu an Kaliforniya eyaletinde müşterileriyle mahkemelik olmuş durumda!

Dijital devrim belki de böyle böyle gerçekleşecek! Her şeyi (dost ya da düşman olarak damgalayıp) tablonun içine alan, hiçbir şeyi dışarıda bırakmayan, dost olmayanlara da ona göre davranan kapitalizm belki de Demir Perde döneminin Romanya Cumhurbaşkanı Çavuşesku gibi çökecek! Binlerce kişiye konuşmak üzere balkona çıkan sabık lider o ana dek hiçbir şeyin farkına varamamıştı. Her zamanki konuşmalarından birisini yaparken halkın beklendik tepkiyi vermediğini gördüğünde jetonu ancak düştü ama iş işten çoktan geçmişti. Her ne kadar karısıyla birlikte bir helikoptere atlayıp güvenli semalara doğru uçmayı başardıysa da pilotun son anda karar değiştirmesi sonucu yakayı ele verdi ve yıldırım hızıyla gerçekleştirilen halk mahkemesi sonucunda idam edildi(ler)! Kapitalizm de tam dördüncü evreye geçtim derken…

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 255 12.02.2021)