Hiç olmayı tercih etmek zorunda kalmak!

M.S.G. İçin

Yaşamı boyunca pek çok fotoğraf karesinin içine girmiş, ama o kareleri inceleyenlerin gözünden kaçmayı başarmış kaç kişi vardır? Acaba köylü çekingenliği miydi? Yoksa genç yaşta yaşadığı trajedi mi? (Faşistler onu öldürmek için baba ocağını basar ve annesi dahil evdekileri öldürürler – kendisi tesadüfen o gece evde değildir!) Çok şey olmak isteyip, gölgelerin içinde hiç olmayı tercih etmek (zorunda kalmak)!

Dik başlılık çocukluktan gelme. Babasının kucağında treni gözlemektedir. Tren gelir, Atatürk’ün bulunduğu kompartıman tam da bunların önündeyken durur. Atatürk pencereden onun yanağını okşar, “Benim adım Mustafa, senin adın ne?” diye sorar. Kucaktaki minik, sert bir ses tonuyla “Benim adım da Mustafa” der!

Türkiye İşçi Partisi’nin “birinci yaz dönemi”nde, 1965 seçimlerinde, Ege’deki tüm parti mitinglerini organize eder. Ancak M. Ali Aybar’ın milletvekili ol çağrısını nazikçe geri çevirir. Brecht’ten esinlenerek Türkiye Öğretmenler Sendikası’nda (TÖS) tiyatro etkinliklerini yönetir. Gönen Köy Enstitüsü’nden arkadaşı, can yoldaşı Fakir Baykurt da TÖS sürecinde onunla birliktedir. İstanbul’a her gelişinde onun evinde kalmaktadır. Bir gün (artık ne olduysa) bir kâğıt parçasına el yazısıyla eserlerinin tüm telifini ona devrettiğini belirten bir cümle yazıp, altını imzalayarak ona verir. Ancak aynı Fakir Baykurt tüm hayatını anlattığı sekiz ciltlik Özyaşam Öyküsü’nde onun adını anmaktan kaçınır. Ki TÖS yılları için özel bir cilt ayırmıştır (Cilt 5: Bir TÖS Vardı). Acaba sivri diliyle ona şu kitabın adını Cüce Muhammed değil, Cüce Mehmet koy dediği için mi? Yoksa şu köylülükten kurtul, sürekli köy temalı eserler yazmayı bırak diye eleştirdiği için mi?

İstanbul entelijansiyesisinin önemli bir kesiminin, hiç değilse yolu Babıali’ye, Cağaloğlu’na düşenlerin 60lı, 70li yıllarda illa ki bir Galeri Net anısı vardır. Efsane sanat galerisi. Remzi Kitabevi’ni geçince, Afitap Ece Ajandalarının satıldığı yerin alt katında. Kimler müşterisidir? Abdi İpekçi’den, Muhsin Ertuğrul’a, M. Cevdet Anday’dan Eyüboğlu’na, Aziz Nesin’den Ruhi Su’ya pek çok kişi! Her biriyle ayrı bir anısı vardır!

Galeri Net’in yurtdışında yaşayan sahibi ölünce, varislerinin gelip her şeyi çarçur etmesine göz yummak zorunda kalır. Çünkü malın sahibi onlardır. Oysa yıllarca bir gün devrim olduğunda tüm bu eserler halkın olacak umuduyla onları korumuş, çoğu zaman içi el vermeden satmıştır!

Pangaltı’da kendi sanat galerisini açtıktan sonra önemli sergilere imza atar. Bir gün Metin Eloğlu ve Oktay Rifat ile birlikte galeriden çıkarlar. Elmadağ, Taksim, İstiklal Caddesi, Yüksek Kaldırım güzergahıyla Karaköy’e dek yürürler. Konuştukları tek bir konu vardır: Şiir! Karaköy’e geldiklerinde Oktay Rifat yeni bir şiir kitabı hazırladığını ancak henüz ismine karar veremediğini söyler. Sami Gürel başını kaldırır ve bulundukları sokağın adının yazılı olduğu tabelayı göstererek “İşte kitabın adı” der. “Perçemli Sokak” varlığını bugün de Karaköy meydanında sürdürmektedir.

Bu birkaç fotoğraf karesinin deşifre edilmesi ne yazık ki büyünün de bozulmasına neden olacak. Artık pek bir önemi yok. Çünkü tüm o büyünün sahibi, hiç olmak zorunda bırakılmış, sihirbaz M. Sami Gürel (benim sevgili ilkokul öğretmenim) 5 Nisan 2023’te, 91 yaşında vefat etti!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 368 20.04.2023)

“Onun için başkalarını memnun etmeye çalışırsın!”

Tribündekilerin çoğu olasılıkla anne-babaydı. Birkaç düzine de öğretmen belki. Ancak orada olma sebebimiz başkaydı. Ne bir kişisel gelişim seminerindeydik ne de imza gününde. Kızıltoprak’tan birlikte gitmiştik Levent’e. Öteki iki düzine kişiden biri olarak sahnedeydi. Tek tek kendilerini tanıtıyor ve deneyimlerini paylaşıyorlardı. Sıra ona geldiğinde mikrofona yaklaştı. Şu üç kelimeyi söyleyip bir es vermişti ki… Onun da orada olduğunu bilmeyen (sadece anneler, babalar, öğretmenler değil) birkaç bin kişilik salonun tamamı başka bir şey söylemesine izin vermeden dakikalarca dinmeyen bir alkış tufanı kopardı. Sadece şu üç kelimeyi duyunca: “Ben Doğan Cüceloğlu!”

Demek ki neredeyse otuz seneye gidiyor tanışıklığımız. Hocamız, ağabeyimiz, mentorumuz, liderimiz! Bugün karlar içinde kapkara bir gün! Öğleden sonra telefonu kurcalarken ekranda gördüğüm flaş habere önce inanamadım. Kaynak güvenilirdi. Yine de çapraz kontrol yapmadan edemedim. Bir umut! Belki bir başka sosyal medya sahtekarlığıdır! İnsanları kimi zaman öldürmekle kimi zaman da linç etmekle görevli bir kitle var ya hani! İlk defa öyle olmasını arzu ettim! Değilmiş! Haber doğru çıktı! Doğduğundan bir hafta sonra vefat etti. Ve 83 yıl!

Baudrillard “simulakre”lerden, “simülasyon”dan bahsederken kafamızı sallarız ama şu çığlıklarını duymamak için iç sesimizi sonuna dek kısmaya çalışırız: “Ne diyor bu Allah aşkına?”. Sonra Doğan Bey sazı eline alır ve “Mış Gibi Yaşamak” der! Anlarız! Dehası bundandır. Bizim lisanımızla konuşur; yazar. Entelektüel kibire kapılmadığı için severiz onu. Samimi olduğu için, kendisini gerçekleştirmenin kendimizi gerçekleştirme sürecinde bize yardım etmekten geçtiğini gördüğümüz için severiz onu.

Kuyudakilerden birisinizdir. Çoğunlukla kendi dişiniz tırnağınızla birazcık(?) da kuyudaki diğerlerinin desteğiyle, doğa üstü bir çaba sarf eder; kuyudan çıkarsınız! Sonra ne yaparsınız? Doğan Bey çıkar çıkmaz elini kuyudakilere uzatan birisiydi! Ötekilerinin çoğu üstünü başını temizleyip, sanki hiç o kuyuda bulunmamış gibi oradan ışık hızıyla uzaklaşırken! Onun için severiz!

İçimizdeki bizden bahseder. Anlam arayışındaki savaşçının yolculuğundan bahseder. Bu yolculukta yardım etmek üzere orada duran donanımları gösterir. Eşinden, çocuğundan, ebeveyninden mustarip olanlar ondan medet umar! Doğan Bey kendini ayna yapıp onlara doğru tuttukça onlar Doğan Bey’e bakarlar da sorunun kaynağında kendilerinin olduğunu “göremezler”. Yine de tatlı tatlı güler. Hamlığımızı yüzümüze vurmaz. Onun için severiz!

Dış tanıklığa değil iç tanıklığa önem veren birisiydi. Çok acı çekmişti. (Çocukluğunda Silifke’deyken ölmemiş olması mucizedir). Acı çektirdikleri de olmuştu. Çelebiydi. Kendisiyle dalga geçmesini bilirdi. Ondan öğrendik kendimizle dalga geçebilmenin kendimize güç veren bir şey olduğunu. Onun için sevdik.

Bir bilim insanı olmasını lisedeki öğretmeninin yönlendirmesine borçlu olduğunu söylüyor. Belki de diyorum bunu annesi(zliği)ne borçluydu. İntihar etmeye karar verdiği sabah da ötelerden seslenip “Yapma oğlum” diyen. “Annen yok, kimsen yok! Senin bir şey istemeye hakkın yok! Onun için başkalarını memnun etmeye çalışırsın!” Yakın çevresi için bunu terk etmeyi bilmişti belki ama onu yetiştiren toplumu için insanı için bundan bir an olsun vazgeçmedi! Dileyelim ki değeri unutulmasın. Hayatı boyunca o insanlarla inşa ettiği anlam silinip gitmesin! “Değer” yaşa(tıl)mazsa, “anlam” da uçar gider!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 257 26.02.2021)