Bir İstisna Bile Fazladır!

Tanol Turkoglu — Thu, 28 Mar 2024 08:21:34 +0000

Bir İstisna Bile Fazladır!

28.03.2024

HBT #416

4 Dakikalık Okuma

Demesi kolay yapması zor geliyorsa bir sıkıntı var demektir.

17 Mart Pazar akşamı oynanan Trabzonspor-Fenarbahçe lig maçı sırasında ve sonrasında yaşanan olaylar gündemin yeniden futbola odaklanmasına neden oldu. Öncelikle şu tespiti yapmak çok mu hatalı olur? Ne kadar çok olmamışlık, hamlık, beceriksizlik o kadar çok kamuoyu dikkati çekmek, gündeme yön vermek!

Futbol ülkemizde kamuoyunun en çok odaklandığını alanlardan. Hem bir parçası olmak kolay hem de herhangi bir bilgi sahibi olmadan ahkam kesmesi. Son yıllarda dünyanın her yerinde sosyal medyanın ve politik atmosferin ivmelendirmesiyle güç ve itibarını artıran nesnellikten uzak, gerçek-ötesi (post-truth) bakış açısı bu tür popüler toplumsal konuların yanlış yönde ilerlemesine de katkı sağlıyor.

Örneğin pazar akşamı oynanan maçın ikincisi yarısında Trabzonspor kulübesinin yapamadığını tribünler yaptı. İkinci yarıya 2-0 önde başlayan konuk takımı her fırsatta yabancı madde yağmuruna tutarak korkuttular, oyuncuların konsantrasyonunu bozdular. Sahaya su dolu pet şişe, plastik bardak, maytap vs. atmak futbol oyununun doğal bir parçasıymış gibi davranan orta hakemin otorite odağı olmaktan uzak tavrı tribünleri daha da cesaretlendirdi. Hatta önlerindeki yan hakemin dibine patlayıcı madde bir attılar. Orta hakem bu tecavüze bile tepki gösteremedi. Örneğin hakem dörtlüsünü soyunma odasına çekip, ev sahibi takım sorumlularına bu iş böyle devam ederse maçı iptal edebileceği sinyalini veremedi.

Sufilerin nefsi emmare dedikleri, adaleti-eşitliği dikkate almadan sadece kendi çıkarını düşünen ve bunun için de hiçbir kural, edep vs. tanımayan bu anlayış sonunda neredeyse galip geliyordu. Maç 2-2 beraberliğe ulaştı. Trabzonspor biraz daha teknik ve taktik enerjiye sahip olsa maçı kazanacak golü bile atabilirdi. Ancak ilahi adalet gölgelenmiş maçı yeniden aydınlığa çıkardı ve konuk takım attığı üçüncü gol ile sahadan galip ayrıldı.

Maç sonunda onca gerilimin ardından sahanın ortasında kazanma sevincini yaşama hakkı yokmuş gibi konuk takım oyuncularını linç etmek üzere sahaya giren taraftar ise tablonun bambaşka bir boyuta taşınmasına neden oldu.

Tüm bu olayların ardından federasyon değişsin, yabancı hakem gelsin gibisinden deva olmayacak çözüm alternatifleri önerilecektir. Bu pansumanların hiçbiri yaranın kalıcı olarak geçmesini sağlamaz. Çünkü futbol da geniş kamuoyunu etkileyen diğer toplumsal konular gibi bireyleri etkileme gereksinimi olan güç odaklarının kontrolü altında. Eskiden tüm mazeret kaynaksızlığa bağlanıyordu. Kulüplerin geliri az. Altyapılar eksik. Şimdi bu iki sorun da aşılmış durumda. Ancak sorunlar bin misli arttı. Çünkü kaynak arttıkça ondan istifade etmek isteyenler de çoğaldı.

Bireye değer vermeyen, onu siyasi ya da kişisel çıkarları için bir araç olarak gören yönetim anlayışı. Bilgiye değer vermeyen, “öteki”ne saygı duymayan bir toplumsal yapı. Bunlar olduğu sürece bu tür konular çözüme kavuşmayacaktır. Samimi olarak çözüm isteyen var mı o da tartışılır! Konunun içindeki her kişi ya da kurum kendisinden başka herkesin değişerek sorunun çözüleceğini varsayıyor. Önce kendini değiştirmekle işe başlamak “aptallık” olarak değerlendiriliyor. Onca kaynak aktarmış, stadyum yapmış, vergi borcu silmiş kamu yönetimi gerektiğinde kendisine istisna yapılmasını talep ediyor. Özelde futbol genelde ülke sorunlarının gerçekten çözülmesi için yola belki de şu düsturla çıkılmalı: Bir istisna bile fazladır!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 416 28.03.2024)

Dijital Ahlak

Tanol Turkoglu — Thu, 15 Jul 2021 17:49:41 +0000

Dijital Ahlak

15.07.2021

HBT #277

4 Dakikalık Okuma

İnsan giderek kendi icat ettiği dijital dünyanın defolu malı konumuna düşüyor!

“Ver, kurtul!” anlayışı bir dönem Kıbrıs meselesinde yoğun şekilde gündeme gelmişti. Neyse ki ver-kurtulcuların isteği olmadı. Benzer bir ver-kurtul hali giderek başka bir alanda varlığını hissettirmeye başladı: Dijital teknoloji!

Japonya bu alanda bir strateji geliştirdi bile: Akıllı Toplum adını verdikleri bu modelde insanlara dijital teknolojiyle başa çıkma becerilerini öğretmenin giderek daha da zorlaşacağı tespiti var. O nedenle bireylerin gündelik hayatında kullanmak zorunda oldukları araçları akıllı hale getirme yolunu tercih ediyorlar. Japon toplumunun yaş ortalamasının giderek atması da bu stratejiyi destekleyici bir unsur!

At başı giden diğer iki dijital strateji belki de bir yerde bununla kesişecek. ABD merkezli dijital dönüşüm stratejisi de Avrupa merkezli Endüstri 4 stratejisi de zaman içinde nesneleri akıllı hale getirmenin insanın bilişsel kapasitesini artırmaktan daha ucuz ve kolay olduğunu öngörmüş durumda. O nedenle olacak insanı yetiştiren eğitim sistemine yatırım yapmak yerine daha ucuz ve akıllı yapay zeka ve/veya robot(umsu) üretme peşindeler. Keza insan beynini-bilişsel kapasitesini geliştirmek yerine tıp alanındaki iştah açıcı yatırımlar yaşlanmaya karşı icatlar yapmaya odaklı.

Bütün bunların üstüne tuz-biber olacak bir gelişme de pandemi ile gelen kemerleri sıkma, giderek zorlaşan çalışma koşulları çerçevesinde bireylerde ortaya çıkan tükenmişlik sendromu. Bu döngüye giren birey ya oyun alanını terk etmede buluyor çıkışı ya da kendine ve çevresine zarar verme potansiyeli yükseliyor. Otobüs şoförü kaza yapıyor, programcı hatalı kod yazıyor, üst düzey yönetici kurumunu-şirketini yüklü miktarda zarara uğratacak kararlar veriyor. İnsan giderek kendi icat ettiği dijital dünyanın defolu malı konumuna düşüyor!

İşin ilginci insanı defolu mal gibi gören de insan. Onun da bilişsel kapasitesi sınırlı. O da evine giderken bir kaza kurşununa kurban gidebilir. Onun da derisi pörsüyecek. Ve (ne kadar ilginçtir) o da ölecek!

Güç zehirlenmesini geniş kitleler politikacılara özgü bir özellik olarak görüyor. Politikacıların talihsizliği tanım gereği kamusal alan – özel hayat çizgisinin net olmaması. Onlar özel hayatlarında yapabilecekleri şeyi kamusal alanda (kamusal kaynaklarla) yapabilme hakkını kendilerinde buluyor. Kamu da onların özel hayatlarının her bir detayı üstünde hak sahipliği talep ediyor. Ultra zengin bireyler içinse güç zehirlenmesi bir tür doğal özellik. Dünyanın en zenginleri listesinde yer alan Bezos ya da Gates gibi kişilerin, dışarıdan bakıldığında görülen mazbut yaşamları alt üst olunca (bir başka deyişle eşleri için hayat artık dayanılmaz hale gelince) nasıl bir güç zehirlenmesi içinde yaşadıkları ortaya çıkıyor. Gates’in Microsoft’un yönetim kurulundan ayrılmasının gerisinde bile bir şirket çalışanıyla yaşadığı gönül ilişkisi olduğunu yıllar sonra öğreniyoruz.

Peki güç zehirlenmesi de bir tür defo değil mi? İşini öngörüldüğü gibi yapamayan ya da bilişsel kapasitesi yetmeyen insanı robotla, yapay zeka ile değiştirme konusunda zihni net olanlar, bu profildeki bireyler için de benzer bir talepte bulunmaya hazır mı? Robotların dünyası belki de daha ahlaklı olacak!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 277 15.07.2021)

Ver – Tanol Türkoğlu

Bir İstisna Bile Fazladır!