Yapay zeka makineleri değil kelimeleri ele geçiriyor; yani iktidarın kaynağını!

Yuval Noah Harari, Davos 2026’da yine kısa ama çarpıcı bir konuşma yaptı. Yapay zeka ile ilgili işaret ettiği nokta etik, risk ya da regülasyon tartışmaları değil; iktidarın mahiyetine yönelikti: İnsan türünün ayırt edici gücü dil üretmek ve ortak gerçeklikler kurmaksa, bu kapasitenin makineleşmesi yalnızca teknolojik değil, siyasal ve epistemik bir kırılmadır.

Şu formül yanlış görünmüyor: Toplumsal gerçekliği kuran şey dil ise ve yapay zeka dili insan kadar hatta insandan daha etkin biçimde üretebiliyorsa (ki daha şimdiden öyle), genel anlamda iktidarın epistemik temeli insan tekelinden çıkıyor demektir.

Neyin doğru, neyin geçerli bilgi olduğuna dair ortak zemin kaybolmaya başladığında epistemolojik anlamda bir kriz çıkması kaçınılmaz görünüyor. Modern toplum bu zemini kurumlar ve nesnel süreçler üzerinden inşa etti: Üniversite, mahkeme, basın, bilimsel metodoloji. Bu kurumların otoritesi, metin üretme ve o metinlerin meşruiyetini kabul ettirme kapasitesine-gücüne dayanır. Hukuk metindir. Para metindir. Sözleşme metindir. Toplum bir anlatıdır. Şirket, hukuki bir kurgudur.

İnsan türü fiziksel gücüyle değil, kurmaca üretme ve bu kurmacalara kolektif olarak inanma kapasitesiyle tarih yaptı. Şimdi bu kapasiteye ortak olan bir sistem var. Sanayi toplumu makinelerle kas gücünü büyüttü. Dijital toplum ise bilişsel üretimi ölçeklendiriyor. Eğer yapay zeka yalnızca hesap yapsaydı, bu sanayinin devamı olurdu. Fakat bugün yapay zeka makale yazıyor, hukuki taslak hazırlıyor, yatırım raporu oluşturuyor, politik konuşma metni üretiyor, dini yorum derliyor, reçete yazıyor. Yani yalnızca veri işlemiyor; anlam üretiyor.

Anlam üretmek iktidar olmak demektir! İktidar sadece zor kullanma kapasitesi değil, neyin gerçek olarak kabul edileceğini belirleme kapasitesidir. Michel Foucault’nun işaret ettiği gibi bilgi ile iktidar iç içedir. Eğer bilgi üretiminin önemli bir kısmı insan-dışı sistemlere devredilirse, iktidarın epistemik kaynağı da yer değiştirir. İktidar o bilgiyi üreten “makine”nin (yapay zeka) eline geçer!

Bu çerçeveden bakıldığında yapay zekanın özbilinç sahibi olup olmayacağı (ASI?) pek de önemli değil. Asıl mesele, insanın epistemolojik ayrıcalığının aşınıp aşınmayacağı. Yani insanın, “gerçeği tanımlayan özne” olma, üzerinde yaşadığı gezegenin mutlak hakimi olma konumunun zayıflaması.

Bu dönüşüm gündelik ve görünmez biçimde ilerlemekte. Mahkemede hakimin önüne artık yapay zekanın hazırladığı taslak metin geliyor. Akademisyen yapay zekanın sunduğu literatür özetini gözden geçiriyor. Gazetecinin yararlandığı analiz raporu… Çocuğun ilk temas ettiği bilgi kaynağı… Bunları artık yapay zeka üretmeye başladı. Hal böyle olunca epistemik otorite insan suretinde görünse bile arka plandaki üretim merkezi değişiyor.

Artık bilginin kaynağı muğlak! İnsan, hangi bilginin insan deneyimine, hangisinin algoritmik örüntüye dayandığını ayırt edemez hale geldikçe, otorite de biçim değiştiriyor. Dijital toplumda iktidar, fabrikalara değil, veri merkezlerine; fiziksel üretime değil, bilişsel mimariye dayanır. Anlatı üretme kapasitesi ölçeklenmiş makineler tarafından yapıldıkça insanın “kurucu rolü” yeniden tanımlanacaktır. Önemli olan yapay zekanın insanın yerini alacak olup olmaması mı yoksa gerçeği tanımlama ayrıcalığını (iktidarı) kaybeden bir tür olarak insanın bu yeni dünyada kendini nasıl konumlandıracağı mı? Tabi kendine yer bulabilirse!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 510 20.02.2026)

Blokzinciri varsa ‘güven’e gerek yok!

Dünya Ekonomik Forumu’nun 54. yıllık buluşması her zamanki gibi İsviçre’nin Davos şehrinde yapıldı. Malum zirve her sene Ocak ayında gerçekleştiriliyor ve belli bir motto çerçevesinde güncel konular ele alınıyor. Bu senenin temel mottosu “güveni yeniden inşa etmek” idi. Söz konusu güven olunca durup düşünmek lazım.

Güven artık konvansiyonel paradigma ile irdelenebilecek bir konu olmaktan çıktı. Blokzinciri mimarisi dünyaya tanıtıldığından beri! Güncel teknolojik gelişmeleri yakından takip eden bir kuruluş olarak DEF’in blokzincirinin güven ile ilgili açılımını ıskalayarak ya da görmezden gelerek böyle bir konu seçmiş olmasını düşünmek, organizatörlerin amatörlüğü anlamına gelecektir ki 54 yıldır bu işi yapanları amatörlükle yaftalamak doğru olmaz!

Blokzinciri ve onun üstünde çalışan kriptopara dünyası malum güven olgusuna farklı bir paradigma ile yaklaşılmasını olanaklı kıldı. Eski paradigmaya göre “değerli şeyler” merkezi bir noktada akümüle edilir ve bu nedenle de o akümülasyon ögesi ile diğer elemanlar arasında zorunlu bir güven ilişkisi tesis edilmesi gerekirdi. Örneğin paranızı bir bankaya yatırıyorsanız, o bankaya güveniyorsunuz demektir. Ya da şu adresteki taşınmazın size ait olduğunun teyidi olan tapu bilgilerini değiştirmeden saklayacağı konusunda devletin tapu dairelerine güvenmek gerekiyor!

Blokzinciri mimarisi üzerinde hareket eden dijital şeyler ise zincire dahil olacak her bilgisayar üstüne kopyalandığından, bir akümülasyon ögesinin gerekliliği ortadan kalkıyor. Dolayısıyla “güven” olgusuna da gerek kalmıyor! (Bitcoin blokzinciri örneğinde dijital şeyden kasıt sadece kriptopara yani Bitcoin iken Ethereum gibi blokzincirlerinde dijital şeyler sadece kriptopara değil, bilgi ya da belge de olabiliyor).

Bir başka deyişle blokzinciri varsa güvene gerek yok! Güvensizlik duymaya değil, güven olgusunun kendisine! Hal böyle olunca DEF’in güveni yeniden inşa etme yolları araması bir anlamda blokzinciri ve onunla birlikte gelmekte olan kripto dünyasını marjinalleştirip, eski konvansiyonel modellerin yeniden güç kazanmasını arzu etmek şeklinde de yorumlanabilir. Güven yeniden kazanılırsa, güven duyulan üçüncü parti akümülasyon ögelerinin de işleri yoluna girer. Bankaların, global şirketlerin. Özetle kapitalist sanayi toplumunun!

Bu bağlamda, DEF zirvenin sonucunda dört temel mesaj üretti: 1) Liderler elbirliği ile çalışmalı 2) [Gelecek] Öngörüler[i] kader değildir [öyle algılanmasın] 3) İnsanların daha iyi araçları olacak [yapay zekanın yaygınlaşmasıyla] 4) Tek kurtarıcımız aciliyettir!

Bu dört mesajdan yapay zekâ ile ilgili olanı hariç diğerleri aslında birkaç yıldır idrak edilmekte olan ekonomik türbülansı bertaraf etme çabalarına birer katkı olarak değerlendirilebilir. Zor durumdayız ama bunu değiştirebiliriz. Bu durumdan kurtulmak için hızlı ama birlikte hareket etmeliyiz!

Yapay zekanın yaygınlaşmasıyla insanların daha iyi araçlara sahip olacağı tespiti zirvede konuşan OpenAI’dan Sam Altman’a ait. Tarihin her evresinde insanlık daha iyi araçlara sahip oldu. Ama bu her insanı eşit-adil ve olumlu olarak etkilemedi! Dün sosyal medya siteleri bireylerin ürettiği içeriği ücretsiz kullanıp onları reklam bombardımanı kurbanı haline getirdi. Bugün yapay zekâ aynı şeyi yaparak algoritmalarını geliştirmek istiyor. İçerik üretenlere ücret ödememe konusunda her iki kamp da “hızlı ve elbirliği ile hareket ediyor; geleceği kendileri belirliyor”!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 408 01.02.2024)

Metaverse “ful-otomatik” sanal yaşama geçişte köprü mü?

Metaverse teknolojisine “yüklenmeye çalışılan” misyon fiziksel yaşamdan sanal yaşama geçişte köprü vazifesi görmek mi? Dünya Ekonomik Forumu’nun web sitesinde yayınlanan ve İngiltere’de yapılan akademik bir araştırmaya göre metaverse beş farklı alanda verimli sonuçlar üretmek üzere kullanılabilir. Bunlar sosyal yaşam, eğitim, iş, eğlence ve sağlık.

Her alandaki olası metaverse uygulamalarının ortak bazı özellikleri var. Örneğin engelli bireylerin maruz kaldığı fiziksel sorunların ortadan kaldırılması gibi, coğrafik bölge ya da yaş gruplarına bağlı hizmet ulaştıramama problemlerinin çözülmesi gibi. Temel varsayım ise doğal olarak şu: Bireyin fiziksel hareketliliğinin gereksiz hale getirilmesi. Onun yerine sanal hareketliliğinin artması. Zaten metaverse modelinin özünde yatan şey de bu değil mi? Evden çıkmadan üç boyutlu (sanal) bir hayat sürmek!

Bu temel üzerine inşa edilecek “sanal mobilite”nin pratik uygulamalarına bakıldığında ortaya nasıl bir tablo çıkacak? Örneğin sağlık. Hasta bir kişi evden dışarı çıkmadan, sanal gerçeklik gözlüğünü takarak metaverse’teki hastaneye erişecek ve orada etkileşim kuracağı hemşire ve doktorlar aracılığıyla derdine deva arayacak. Daha doğru bir ifadeyle hemşire ve doktorların yönetimindeki avatar-hemşireler ya da avatar-doktorlar aracılığıyla.

Bir süre sonra birey için etkileşim kurduğu o avatar zamazingosunun ardında onu yönetenin-yönlendirenin bir insan mı yoksa (örneğin) bir yapay zekâ mı olduğu farkı ortadan kalkacak. Bu da sağlık sisteminde insan-doktorların yerini diji-doktorların alma sürecinde olası toplumsal muhalefeti asgariye indirecek. Hatta toplumun bu avatar-doktorların bir kısmının ya da tamamının yapay zekâ tarafından yönetilir hale gelip gelmediğini bilme imkânı bile ortadan kalkacak.

Bugün bir firmanın çağrı merkezi arandığında olasılıkla “şu an tüm temsilcilerimiz diğer müşterilerinize hizmet vermektedir; lütfen bekleyiniz” gibisinden bir uyarı mesajı çıkmakta ve aranan neredeyse-sonsuz beklemeye alınmakta. Ama o “tüm temsilcilerimiz” ifadesinin kaç kişiye tekabül ettiği söylenmemekte. Belki de sadece üç kişi! Benzer şekilde hastaneler yüzlerce yapay zekâ destekli diji-doktoru görevlendirebilir. Her uzmanlık alanı için de örneğin bir insan doktoru, ihtiyaten bordrosunda tutmaya devam edebilir. Metaverse’teki hastaneye “gidip” insan-doktor tarafından muayene edilmeyi talep edecek eski-kafa hastalar için! Yoksa diji-doktorlara amirlik yapsın diye değil!

Benzer durum diğer alanlar için de düşünülebilir. Önce metaverse’te hizmet veren ve insan-öğretmenler tarafından yönlendirilen avatar-öğretmenler. Bir sonraki aşamada diji-öğretmenler. Önce metaverse’te hizmet veren devlet dairesinde insan-memurlar tarafından yönetilen avatar-memurlar. Bir sonraki aşamada diji-memurlar! Bir başka “sarı öküzü vermeyecektik” hikayesi yani!

Tabii “bunun nesi kötü?” diye de sorulabilir. Belki de kötü bir yanı yoktur. Belki de milyon tane hasta teşhisi ile eğitilmiş diji-doktor insan-doktordan, hiç sinirlenmeden sabırla öğretmeye devam eden diji-öğretmenler insan-öğretmenlerden daha iyi gelecektir insanlığa. Yeter ki bu süreçler vahşi kapitalist paradigmaya kurban edilmesin. Tüm bunları yapma nedeni hasta insanlara en iyi teşhisi koyup tedavi uygulayan, cahil insanı sabırla eğiten doktorlara-öğretmenlere sahip olmak olsun!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 337 15.09.2022)

Harari’nin formülü şu: B*C*D=AHH !

Harari, Dünya Ekonomik Forumu’nun Davos’taki zirvesinde geçen seneki temasını işlemeye devam etti ve insan vücudunu ele geçirme girişimleri konusunda uyarılarını sürdürdü. Bu kez formülize ederek. Formül şu: B*C*D=AHH ! Açıklaması ise şöyle: Biyolojik bilgi (B) bilişim gücü (C) ve Veri (D) ile çarpıldığında bu insan vücudunu haklama (AHH) ile sonuçlanabilir.

Ondan önce 21. yüzyılda insanlığın üç korkulu rüyası olduğunun altını çizdi. Bunlar nükleer savaş, ekolojik çöküş ve teknolojik yıkım! Bunlardan daha az bilinen-önemsenen üçüncüsü üstünde durdu. Büyük veri analizlerinin yapay zeka algoritmaları ile bir yandan gündelik süreçlere odaklanırken er ya da geç insan vücuduna da el atacağını belirtti. Tıpkı geçen seneki konuşmasında yaptığı gibi. Verdiği örnek de aynıydı: Böyle bir teknoloji Kuzey Kore gibi totoliter bir rejimin eline geçerse orada yaşayan insanların hali nice olur? Harari’nin Kore’nin kuzeyinde yaşayan bireylere yönelik özel bir ilgisinin olduğu söylenemez elbette. Ancak kimsenin dudak bükmeyeceği K.Kore gibi bir ülkeyi örnek gösterirken, doğal olarak, öteki ülkelerde de bunun kolaylıkla uygulanabileceği mesajını da bilinçdışına göndermiş oluyor.

İnsan vücudu “haklanabilir” mi? Olabilir. Ancak bu amaca hizmet edecek teknoloji çok daha olumlu sebepler için de kullanılabilir. Harari belki de bu teknolojiler üzerinde çalışanları gelecekte uğrayacağı akıbetten korunmalarını sağlamaya çalışıyor. Atom bombasını yapan biliminsanlarının bir sözcüsü yoktu, bunların var!

Bugün üstesinden gelinemeyen sağlık sorunlarına çare üretilirse ne olacak? Örneğin ölümcül bir kalp krizi geçirmeden saatler önce bunu bildirebilecek bir teknolojiyi hangi kalp hastası kullanmak istemez? Ya da vücuttaki kanserli hücrelerin tehdit oluşturacak büyüklük ya da niceliğe ulaşmadan tespit edilmesini sağlayacak, hatta bununla da kalmayıp gidip saklandıkları yerde onları etkisiz hale getirecek bir teknoloji?

Teknoloji şayet bu yönde gelişirse er ya da geç akla etik konusu gelecektir. Teknolojinin etiği olur mu? Olmaz. Ama onu kullananların olur! Kalp krizi uyarısı verecek, kanser hücrelerini öldürecek teknolojilerin yanında kalp krizine sebep olacak, sağlıklı hücreyi kanserli hale getirecek teknolojiler de yapılabilir. Hatta bu teknolojiler “dar yapay zeka” ile donatılabilir. Yani ne yaptığını bilen ama neden yaptığını bilmediği için aksiyon almadan önce muhakeme yapma becerisi olmayan, iyi-kötü nedir bilmeyen yapay zekalar. Bunları “yapan” insan olacak; teknoloji değil!

Kötüye, çok kötüye kullanılabilecek yapay zekalar yapmak global düzenlemelerle önlenebilir mi? Kapitalist dünya birbirine güvenmeyen ülkelerden oluşmaya devam ettikçe ne yazık ki zor! Çünkü her ülkenin güya basiretli yöneticileri şöyle düşünmeye devam edecek: Peki ben yapmayayım ama ya başkası yapar da bunu bana karşı kullanırsa? İnsanlık henüz bu sorunun temelsiz olduğunu idrak edemedi! Umudumuz insanlığı topyekun tehdit edecek bir uzaylı saldırısı olabilir belki de!

Toplumların, ülkelerin bu güvensiz tavrının bireysel izdüşümü de yok değil. Hayatına bir tehdit sözkonusu olduğunda birey de “Ben hayatımı kurtarayım da ötesi beni ilgilendirmez” bakışında. Sanki “yaşam” insan ile başlamış gibi! 21. Yüzyılın belki de can alıcı sorusu şu: İnorganik yaşam formu daha iyi (daha ileri) olabilir mi?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 203 14.02.2020)

Eskiden şöyle bir şüphe vardı: Sakın dünya, başka bir yerin cehennemi olmasın? Robotlar zamanında bu belki de yerini şuna bırakacak: Cennet burası !

Bazı teklifleri reddetmek çok zordur. Stanford Üniversitesi’nden Prof. Dr. Laura Carstensen’in teklifi o cinsten. Adeta bilimsel bir araştırma değil de mevcut sosyo-ekonomik tabloya bakarak üretilmiş; tümdengelimci. Carstensen insanların çalışmaya 40 yaşında başlamalarını öneriyor. Bu konudaki video haber ise Dünya Ekonomik Forumu’nun sitesinde yapılmış. Hani şu nesnelerin interneti ve yapay zeka teknolojilerinden istifade ederek 4. Sanayi Devrimi başlığı altında işgücünü insandan robotlara kaydırmayı arzu edenlerin kulübü (Davosspor).

Anlaşılan tabloyu oluşturan ögeler şunlar: Giderek artan bir dünya nüfusu ve ne yazık ki yeni bir dünya savaşının çıkarılamaması, para piyasalarındaki işlemlerin reel ekonomik devinim tarafından karşılanamayacak raddeye gelmesi, ekonominin giderek global bir açmaza girmesi, yeni gelen dijital kuşakların 20.yüzyılın ikinci yarısından itibaren bir standard haline getirilmiş yapılara-modellere saygı duymaz bir tavır almaları, basit cihazların sensör ve veri iletim imkanlarıyla akıllı hale getirilmesi ve bir umut ışığı; “Acaba iş gücünü robot(umsu)lara kaydırabilir miyiz?”, atıl durumuna düşecek insan yığınları için “evrensel baz ücret”in icadı, sosyal medya ile oluşturulan yeni (dijital) tüketim modeli.

Ancak iki grubun zamanla “halledilmesi gerekiyor”. Birincisi katma değeri düşük işlerde çalışan (ağırlıklı mavi yakalı) işgücü. İkincisi global dünya düzeni paradigmasını takmayan genç dijital kuşaklar.

Tabii evrensel baz ücret bir yere kadar iş görebilir. Bunun ötesinde daha cazip şeyler de icat etmek lazım. Kolay kolay karşı konulamayacak. Özellikle de gençler için. Prof. Carstensen diyor ki: “İnsanlar 40 yaşına dek çok zor bir yaşam sürüyor. Evleniyor, çocuk sahibi oluyor, aile kuruyor. Ve tüm bu zaman içinde bir de çalışmak zorunda kalıyor. Oysa 40 yaşına dek çalışmak yerine bu türden kendini gerçekleştirmeye ayırsalar vakitlerini. Ondan sonra gelip 80 yaşına dek çalışsalar daha iyi olmaz mı?”

Teklif çok cazip. Lakin bu yola girip de 40 yaşına gelince “Hadi artık ben çalışmaya başlayayım” diyecek çıkar mı şüpheli. Çünkü o zamana dek global baz ücret artı sağdan soldan gelecek ufak tefek imkanlarla kör topal kendilerine bir yaşam kuracak olan bireyler çalışmaya neden gerek duysun? Ayrıca herkes büyük şehirlerde, büyük ülkelerde yaşayacak değil ya gidip kırsalda da yaşar, Afrika’nın, Hindistan’ın egzotik isimsiz köylerinde de. Ne tatlı olur değil mi? Bugün plazalarda çalışanların kaçının aklından her şeyi bırakıp uzaklara gitmek geçmiyor?

Dünyadaki gençlerin çoğu malum, içi boş eğitim sistemi ve sosyal medya ablukası altında çalışmaktan giderek uzaklaşıyor. O halde bu gençleri “adam etmek” için neden onca çaba? Düne kadar gerek vardı belki, çünkü makineleri çalıştıracak işgücüne ihtiyaç duyuluyordu. Artık yok! Yaşasın 4. Sanayi Devrimi!

Internet erişiminin dünyanın en uç noktasına kadar götürülmesi o nedenle daha da önemli. Böylece gençler dünyanın neresine giderse gitsin kendilerini kıyıda-köşede kalmış hissetmeyecek. Ayrıca robotların zamanı geldiğinde binlerce yıllık dini kitaplar da yeniden yorumlanabilir: Çalışmak bir erdem değildir gibi, cennet burası gibi.

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 126 – 24.08.2018)

Yazarlar eser vermeye devam edebilir mi öldükten sonra; Yapay Zeka suretleriyle? Müzisyenler? Evet neden olmasın!

Şarkı sözü yazarı olduğu kadar dijital hakların ve ifade özgürlüğünün de sembol savunucularından birisidir John Perry Barlow. Bir yanda ABD’li fenomen rock grubu Grateful Dead için yazmış diğer yanda EFF (Electronic Frontiers Foundation) vakfını kurmuştur.

Davos’u o kadar yakından takip etmediğimiz ta 1996’larda, Siberuzay Bağımsızlık Bildirgesi’ni okumuştur Barlow. Bildirge şöyle başlar: “Endüstriyel Dünya’nın devletleri, et ve çelik yorgunu devler, ben siberuzaydan, “Akıl”ın yeni merkezinden geliyorum. Gelecek adına geçmişe ait olan sizlerden bizi yalnız bırakmanızı istiyorum. Aramıza hoşgelmediniz. Toplandığımız bu yerde hiçbir egemenlik hakkınız bulunmuyor.”

Barlow ne yazık ki 07.02.2018’de öldü. Nedense aklıma düştü; son dijital izlerini sürdüm. Twitter’daki son mesajını ölmeden iki hafta kadar önce yazmış. Rusya’nın ABD’ye armağan olarak göndermek istediği bir hediyeyle ilgili. Bir süredir Rusya’ya sığınmış olan Edward Snowden bu hediye. Barlow konu hakkındaki bir haberi “En kötü yeni eviniz hayırlı olsun hediyesi” başlığıyla eleştiriyor.

Ölmeden pek kısa bir süre önce (bir gün, bir kaç saat) sosyal medya paylaşımı yapanlar da mutlaka olmuştur. Öleceğini bilmeden. Buradan yeni bir Yapay Zeka (YZ) uygulama fikri filizlenebilir. (Bir benzeri bir süre önce Wired Dergisi’nde çıkmıştı. Babasının hastalığının ilerlemesi üzerine harekete geçen James Vlahos basit bir yazılım geliştirir. Babası ölmeden önce onunla sohbetler yapıp hayatıyla ilgili çeşitli konuları tespit eder ve bunu yazılıma girer. Öldükten sonra aile üyeleri bu yazılım aracılığıyla diledikleri zaman babayla iletişim kurar. Yazılım sordukları yazılı sorulara yazılı olarak cevaplar vermekte. Sanki ölmemiş de dünyanın uzak bir noktasından internete bağlanmış chat yapıyor gibi).

Dijital etkileşim merkezi olan sosyal medya siteleri benzer bir YZ uygulaması geliştirebilir. Bunun için ölmeden önce kişi ile oturup moral bozucu sohbet ya da mülakat yapmaya da gerek kalmaz. O güne dek sosyal medyadaki paylaşımları analiz edilir. Öldükten sonra da kah zaman zaman benzer türde paylaşımlarda bulunmaya devam edilir, kah birisi bir şey sorduğunda cevaplar.

Ölümsüzlük rüyasının dijital bir türü işte! İleri sürümlerinde işin içine görsel boyut da katılabilir. Kişi fiziksel olarak orada olmasa bile holografik görüntüsü istenen mekanda canlandırılabilir. İletişim kurmak için yazmaya da gerek yok. Dijital hali konuşmaları duyabilir, tanıdık sesiyle sorulara cevap verebilir.

İyi de güncel soruları nasıl cevaplandıracak? “Baba, Fener’in dünkü maçı kaç kaç bitti?”. Internet sağolsun. Baba bunu kolaylıkla cevaplandırabilir. “Dede dün akşam ne yedin?” Eh bu zor yerden geldi. “Bende yaşlılık alametleri belirdi yavrumcuğum! Doğrusunu istersen anımsamıyorum. Babaannene sor bakayım, o benim her şeyimi bilir!” Akıllıca!

Yazarlar eser vermeye devam edebilir mi öldükten sonra? YZ’leri ile. Müzisyenler? Evet neden olmasın. YZ kişinin ölmeden önce ürettiklerini örnek alıp, yeni eserler yaratabilir. Tutar mı? Başlangıçta herkesin merak edeceği kesin: Acaba YZ’ninki nasıl olmuş? Yoksa daha mı iyi? (İnsanın aklına ister istemez Roald Dahl’ın Otomatik Dev Gramatizör adlı öyküsü geliyor!)

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 102 – 09.03.2018)