Word – Tanol Türkoğlu

Wordle Pandemisi

Tanol Turkoglu — Thu, 24 Feb 2022 10:01:26 +0000

Wordle Pandemisi

24.02.2022

HBT #309

4 Dakikalık Okuma

Altı tahminde beş harfli bir kelimeyi bulabilir misiniz? O kadar zor değil!

Son birkaç aydır popülaritesi yükselen bilgisayar oyunlarından birisi de Wordle! Kelime bulma oyunu. Bulunacak kelime beş harfli ve oyuncunun altı tahmin hakkı var. Her tahminden sonra yazılım bulunacak kelimede yer alan ve doğru haneye yazılmış harfleri yeşil, yer alan ama yanlış haneye yazılmış harfleri de sarı ile işaretleyerek oyuncuya ipucu veriyor. Oyuncu da bu ipuçlarını kullanarak bir sonraki tahminini yapıyor. Oyun kısa sürede İngilizce dışında pek çok dile de uyarlandı. Bunlar içinde Türkçe de var.

ABD’de o denli popüler oldu ki New York Times oyunu birkaç milyon dolara satın aldı (ödedikleri bedeli tam açıklamamakla beraber “yedi basamaklı” ifadesinden yola çıkarak, bir ile on milyon dolar arasında olduğu söylenebilir). Oyunun kâğıt-kalem versiyonu daha eskiye dayanıyor ancak popüler olan bu versiyonu Josh Wardle’a özgüleniyor. Oyunun adı “word” ve “Wardle” kelimelerinden türemişe benziyor – İngilizce’de “word” kelime demek.

Kendi halinde seyrederken son altı ay içinde oyunun birden popüler hale gelmesi ise bir başka sebebe dayanıyor. Malum sosyal medya virüsü sadece ergenleri değil her yaştan insanı bir tür “tanınma”, “alkışlanma” açlığına mahkum etti. Bireyin paylaştığı resimler, video klipleri, yazılar ne kadar “like” alırsa alsın bu açlık bir türlü dinmiyor! Bazı Wordle fanatikleri, tahminlerini ve sonucu ifade eden görsel bir paylaşım imkânı geliştirip sosyal medyadan (özellikle de Twitter’dan) paylaşmaya başladı. Bunun üzerine oyunun popülaritesi bir anda uzak yıldızlara kadar ulaştı.

Bu renkli gösterim sayesinde oyuncu hem o günün bulunması gereken kelimesinin ne olduğunu paylaşmamış oluyor hem de kendi performansını gösterme imkanını buluyor. Böylece bir görsel paylaşıma bakarak o oyuncunun üçüncü denemede doğru kelimeyi bulduğunu (üçüncü satırda beş tane yeşil kare), ilk tahmininde ikinci, üçüncü harfleri doğru bilip, beşinci harfi hatalı bir haneye yerleştirmiş olduğunu (“ilk kare gri, ikinci ve üçüncü kare yeşil, dördüncü kare gri ve beşinci kare sarı”nın yorumu olarak) anlamak mümkün.

Oyunun popülaritesi artınca bir başka açıdan da ilgi çekmeye başladı. Örneğin ilk hangi kelimeyi yazarsam doğru tahmini daha az deneme sonucunda bulma şansı yakalarım? TikTok’ta @tokbyzeb adıyla bilinen bir doktora öğrencisi biraz matematikle ilginç iki kelime buldu. İlk tercih olarak ROATE ikinci tercih olarak da LINDS kelimeleri seçildiğinde doğru kelimeyi bulmak daha kolaylaşıyor. Denemesi bedava!

Aslında burada bir sihir yok. Çünkü bazı limitler var. Örneğin bulunması gereken kelime daima beş harfli. Ayrıca kelimenin o dilde bir anlamı olması gerekiyor. Bir başka deyişle beş harfli (anlamlı-anlamsız) tüm kelimeler değil (öyle olsaydı İngilizce için yaklaşık 12 milyon tane farklı kelime olasılığı söz konusu olurdu). Bu çerçevede ister İngilizce olsun ister Türkçe ya da başka bir dil, beş harfli anlamlı kelimelerin kümesi çok daha sınırlıdır.

Bu durumda yapılacak şey, sınırlı küme içindeki kelimelerin her bir basamağında hangi harfin popüler olduğunu tespit etmek ve bu sıralamayı yaptıktan sonra da buna en yakın “anlamlı” kelime(ler)i bulmak. Şimdi soru şu: Türkçe Wordle oynarken ilk hangi kelimeyi yazmak avantaj sağlar?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 309 24.02.2022)

Kelime-i Dijital

Tanol Turkoglu — Fri, 15 Jan 2021 09:02:56 +0000

Kelime-i Dijital

15.01.2021

HBT #251

4 Dakikalık Okuma

Birden çok dosyada yer alan metinlerde toplam kaç kelime vardır? Bu metinler toplam kaç farklı kelimenin muhtelif tekrarından oluşur? Birkaç dakika içinde bu soruların cevabı bulunabilir mi?

Teknoloji mi yaşamı hızlandırıyor yoksa teknolojisiz yaşam mı yavaş? Sadece bakış açısına göre değil alışılmış olan paradigma ya da norma göre de cevabı değişkenlik gösterecek bir soru. Yeni bir teknoloji ortaya çıkıp da yaşamı “hızlandırdığında”, ilk tepki süratin baş döndürücülüğü olurken, o teknolojinin o süratine alıştıktan sonra baş dönmesi geçiyor.

Basit bir örnek: Otomobil ile seyahat. Bugün elli yaşındaki bir araca binip her zaman seyahat ettiğiniz yollarda bir gezintiye çıkın ve şaşkınlık içinde zihninizden şu soruyu geçirirken kendinizi suç üstü yakalayın: Biz (yaşınız tutmuyorsa “onlar”) bu hızda mı seyahat ediyormuş(uz)?

Bir başka örnek: 1 Nisan 2016’dan 8 Ocak 2021’e dek bu köşede yayınlanan 250 makalede toplam kaç kelime kullanıldı? Bunun için toplam kaç farklı kelime kullanıldı? Bu iki basit sorunun cevabını bulmak için kullanılacak yöntem kalem kağıt olursa iki şey kolaylıkla tespit edilir: Birincisi bu çalışma günler sürerdi. İkincisi hata yapılıp yapılmamış olduğu konusunda kesin bir hükme varılamazdı (çalışmaya kontrol amaçlı birkaç kişi daha dahil edilmediği taktirde).

Bir MS-Word dosyasının kaç kelimeden oluştuğunu bilmek hazır. Yazılımın sol alt köşesinde. Peki dosya içinde hangi kelime kaç kere tekrar etmiş sorusunun cevabı? Internetin başına geçtim, birkaç dakikalık arama sonunda hazır bir makro (programcık) buldum. Son yazmış olduğum makaleye uyguladım; sonuçlar birkaç saniye içinde ekranda belirdi. Veriyi Excel dosyasına aktardım ve böylece iki bilgiye ulaşmış oldum: Excel’deki toplam dolu satır sayısı farklı kelime adedini verirken, her kelimenin tekrar adedinin toplamı metindeki toplam kelime sayısını teyit ediyordu.

Her bir makale ayrı bir Word dosyasında durduğuna göre bu işlemi 250 kere yapmak yerine tek bir dosyada birleştirip onun üzerinde tatbik etmek daha pratik olacaktı. 250 kere kopyala/yapıştır yapmak yerine daha kolay bir çözümün olup olmadığını araştırdım. Hani deniyor ya Word’ün özelliklerinin ancak yüzde yirmisi kullanılıyor diye. İşte o kullanılmayan özelliklerden birisini keşfettim. Tek bir işlemde istenildiği adette Word dosyası tek bir dosyada alt alta tek metin haline getirilebiliyordu. Bu işlem de birkaç saniye sürdü.

Daha önce tek bir makale üzerinde çalıştırdığım makroyu bu kez 250 makalenin birleşmiş olduğu dosya üzerinde çalıştırdım. Tahmin edileceği üzere program bir noktada patladı. Makroyu yazıp internette ücretsiz olarak kullanıma sunan kişi birbirinden farklı olabilecek kelime adedine bir üst limit koymuştu. Dokuz bin! Makro yazılımının basit kodunu inceleyince daha birinci satırda bununla ilgili tanımı tespit ettim. Adedi 30 bine çıkardım ve yeniden çalıştırdım. Birkaç dakika sonra sonuçlar ekrandaydı.

Böylece geçen beş senedeki 250 makalede toplam 92 bin 429 kelime yazmış olduğumu, bunların da 21 bin 467 farklı kelimenin muhtelif tekrarından oluştuğunu öğrenmiş oldum. En çok tekrar eden kelimeler mi? Şöyle: bir (3,284), bu (1,793), da/de (1,173/1,042), ve (791), o (707). Bu “olağan şüpheliler”i şu kelimenin izlediğini görünce açıkçası mutlu oldum: dijital (613 kere)!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 251 15.01.2021)

Word – Tanol Türkoğlu

Wordle Pandemisi

Wordle Pandemisi

24.02.2022

HBT #309

4 Dakikalık Okuma

Altı tahminde beş harfli bir kelimeyi bulabilir misiniz? O kadar zor değil!

Popüler Etiketler

Kelime-i Dijital

Kelime-i Dijital

15.01.2021

HBT #251

4 Dakikalık Okuma

Birden çok dosyada yer alan metinlerde toplam kaç kelime vardır? Bu metinler toplam kaç farklı kelimenin muhtelif tekrarından oluşur? Birkaç dakika içinde bu soruların cevabı bulunabilir mi?

Popüler Etiketler