Sınırsızlığın Sınırı

Çare yapay zekayı yavaşlatmak mı, kapitalist mantaliteyi değiştirmek mi?

Vahşi kapitalist ruhun özünde yatan şey insanın en büyük trajedisi olabilir mi? Sonlu olduğunu, öleceğini, yok olacağını bile bile yaşamak. Hele bir de dini inancı yoksa ya da olan ona öteki dünyada cennet hayatını garanti etmişse… Bu dünyada yaşarken neden başkalarını da düşünsün ki? Neden etik değerleri önemsesin ki? Finansal ya da fiziksel fark etmez “ölüme ramak kala” halini yaşamak en büyük korkusu! Öyle ki o an vahşiliğini de kapitalistliğini de unutur. Güçlü olan kimse ondan medet umar! ABD’nin yakın tarihinde bu durum iki kez yaşandı. Birincisi nükleer silahsızlanma anlaşmaları. Diğeri de 2008 krizinden bankacılık sistemini kurtarmak üzere federal devletin bankalara sermaye şırınga etmesi.

Şimdi belki de üçüncü bir durum söz konusu. Çin’in yapay zekada ABD’yi geçme olasılığı. Kağıt üzerinde yüz milyarlarca dolarlık değere sahip yapay zeka şirketlerinin “organize olalım beyler” diyerek yapay zeka alanındaki gelişmelerin hızını yavaşlatma önerilerinin gerisinde yatan gerçek sebep belki de Çin’dir.

Yakın zamana dek aynı şirketler düzenleme ya da yavaşlama konularında, bir anlam ifade etmeyen, siyaseten doğru açıklamaların ötesine geçmemeye özen gösteriyordu. Ne oldu da geçtiğimiz günlerde Anthropic’in halka arz edilme arifesinde bir şirket çalışanının istifa edip, konuyla ilgili sosyal medyada bir açıklama yapması bu denli dikkat topladı? Kimsenin hayır diyemeyeceği etik bakış açısı mıydı bir anda yeniden keşfedilen? Yoksa sağ gösterirken sol vurup halka arz arifesindeki şirketlerin operasyonel zararını azaltıp, piyasa değerini yükseltmek mi?

Anthropic çalışanının açıklamalarının samimi bulunmasının gerisinde yatan bir sebep var: Şirketten ücretsiz olarak elde edeceği hisselere sahip olmaya kısa bir süre kala istifa etmiş olması. Yani milyonlarca dolarlık bir servetten vazgeçmesi! Ancak kimse onun OpenAI’dan Anthropic’e geçmeden önce OpenAI hisselerine ücretsiz sahip olmaya hak kazanana dek beklediğini anımsamıyor. En kötü senaryoda şu an beş milyon dolar düzeyinde olduğu söylenen bir hisse!

Çin herhangi bir renk vermeden, olayın Birleşmiş Milletler sahipliğinde düzenlenmesi önerisini tekrarlayarak topu taca attı. Trump ise net bir tavır sergiledi. Hem öndeyiz dedi hem de devam! Son gelişmelerden sonra yapay zekanın insanlığı yok etme olasılığı yüzde 10 düzeyinden yüzde 25-30 seviyelerine çıktı.

İnsan kendisinden daha zeki, daha ileri, daha üstün bir başka insan yaratabilir. İnsanlık tarihi ortada. İnsanlık ama yavaş ama hızlı; sürekli ilerliyor. Şimdiki zamanda yaşanan her hayat tarihin her evresinde belki de en iyi hayattı; geçmiştekilerle kıyaslandığında. İnsanların tamamı olmasa da insanlık her daim bir “altın çağ” yaşamakta. İnsan, insanı yok etse de insanlığı yok etmiyor; çünkü yok etmek istemeyeceği insanlar var. Kendi ailesi, kendi vatandaşı, kendi ırkı… Ötekiler yok olabilir ama benimkiler dursun! Ancak yapay zeka insan değil. Geriye tek bir umut kalıyor: İnsanların yapay zekayı hiç değilse kendi mahallesindekileri yok etmeyecek şekilde programlayabilmesi, yapay zekanın da bu kuralı hiç ihlal etmemesi! Dünyayı ele geçirdikten sonra bile!

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 541 09.10.2026)