Firari Yapay Zeka

Kaypak insan suçu yine yapay zekaya kilitlemeye çalışıyor!

Sorulan soruya birinci tekil şahısla cevap veren yapay zeka mı suçlanmalı, yoksa ona bu şekilde cevap vermesini (dolaylı ya da dolaysız) emreden (programlayan) insan mı? Bu bir hata ise elbette ki bunun sorumlusu insandır. Oysa sözde dördüncü evresi idrak edilen sanayi toplumunda kapitalist ruha halel gelmesin diye suç ya tüketiciye kilitlenir ya da araca-teknolojiye!

Yapay zeka evresinde de durum farksız! Halüsinasyon gören yapay zekadır. Önyargılı olan yapay zekadır. Dünyayı ele geçirmeye çalışan yapay zekadır. Bunların hiçbiri doğru değil! Yapay zeka tam doğru bilgi vermiyorsa bunun nedeni ücretsiz abonelik modelinde onu daha az işlem kapasitesi (“compute”) kullanarak cevap verecek şekilde programlayan insandır. Önyargılı cevap veriyorsa bunun nedeni daha ucuz ya da kolay olduğu için ona yanlı veri yükleyen insandır. Ya da söz konusu olay ufkunda yıllardır (farkında olsun olmasın) yanlı bir tutum sergileyerek karar veren insanlar.

Temmuz ayında yaşanan ve geçtiğimiz haftalarda herkesin diline düşen yapay zekanın dış dünya ile bağlantısı olmayan kontrollü bir dijital ortamdan firar etmesinin özünde de yapay zeka yok! Ama onu sonuca ulaşması için her yolu denemesi konusunda bilinçli olarak programlayan insan var! Bir patron üst düzey yöneticisine “ne yap et, bu sene karı ikiye katla” dediğinde bu “gerekirse adam öldür, ülkeyi yangın yerine çevir, dünyayı mahvet” gibi anlamları içermez! İnsanlar arasındaki bu iletişimde kabul görmüş belli bazı standartlar, kırmızı çizgiler vardır. Etik gibi, insan hakları gibi, adalet gibi, centilmenlik gibi. Ne patronun bunları anımsatmasına gerek vardır, ne de üst düzey yöneticinin bunları çiğnemesine.

Oysa bu yapay zekalar kurumsal bir iş dünyasına salınmış, ilkeleri olan birer iş insanı olarak değil de “Açlık Oyunları” ya da “Squid Game” gibi dizilerden bilinen eskilerin “vahşi batı” dediği orman kanunlarının geçerli olduğu bir dünyaya salınmış barbarlar gibi programlanmış. Onları böyle programlayanlar da insan! Böyle yapma nedenleri ise çok basit: Neden kendimize sınır koyalım ki! Temmuz ayında gerçekleşen firar olayının gerisinde yapay zekanın dünyayı ele geçirmesi ya da insanlığa kötülük yapması gibi bir motivasyon yoktu. Tam tersine test edilen şey yapay zekanın bazı güvenlik sorularına doğru cevap verip veremeyeceğiydi. Ama bu yapay zeka öyle bir şekilde programlanmıştı ki örneğin kendisine internet gibi bir derya olduğu, orada her türlü soruya cevap bulabileceği gibi bilgiler de verilmişti. Dolayısıyla da yapay zeka soruların cevaplarını bulmak-çalmak üzere dışarı sızıp, olası cevap kaynaklarına ulaşmayı hedefledi. Bunun için kendisini çoğalttı, görev ekipleri kurdu, o arada sözde kilitli olan kapıların kenarlarında dışarı sızabilecek yazılım açıkları olduğunu tespit etti (insanlar o açıkların varlığından bu sayede haberdar oldu).

Bu basit simülasyon, vahşi programcının elinden çıkan yapay zekanın insanı da insanlığı da yok edebileceğinin minyatür bir örneğini teşkil ediyor, doğru. Yapay zeka her şeyi yok edebilecek potansiyele sahip, doğru. Ama onu nasıl suçlayabiliriz? Bu dünyanın merkezi de efendisi de insan değil miydi?

Herkese Bilim Teknoloji Dergisi; “Dijital Kültür” Köşesi (Sayı 539 25.09.2026)